Nhà thơ Vũ Thị Huyền
 |
| Nhà thơ Thanh Tùng. |
Hải Phòng không phải nơi nhà thơ Thanh Tùng sinh ra nhưng là nơi ông gắn bó một thời và gần cả một đời. Sống tận tâm và duy hiến cho tình yêu thơ ca. Những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, tôi được gặp ông, lần đầu tại “tư gia” của các nhà thơ Mạnh Đông, Trần Hưu, Vũ Hiển… ở Câu lạc bộ thơ Cung Văn hóa Lao động hữu nghị Việt Tiệp Hải Phòng. Ở đâu, Thanh Tùng cũng là linh hồn những “cuộc thơ” đầy sôi động. Ông đọc thơ ông, những bài đã “đóng chốt” trong lòng người. Đọc “Thời hoa đỏ”, “Đợi”, “Chuyển mùa”. Ông đọc thơ bè bạn, của Lưu Quang Vũ, của Xéc-gây Ê-xê-nhin… Đặc biệt, thơ ứng tác của chính ông theo chủ đề mỗi cuộc thơ, bạn bè đưa ra hay tâm trạng của chính tác giả, thời khắc ấy…
Bay theo gió thoảng nhưng mãi còn đọng lại trong tâm trí tôi những bài thơ ứng tác của Thanh Tùng. Năm tháng ấy, “Mùa thu” chẳng phải là bài thơ ứng tác được lưu giữ và cất giấu đó sao?... “Có phải tiếng Thu chợt vọng/ gió mùa cũ lồng qua bãi trống/ lá cắt từng đường rất thoáng/ rồi chìm đi trong sóng đất nâu”. Những câu thơ “xuất thần” chỉ riêng Thanh Tùng mới ứng biến được. Chứng kiến, cảm động theo cảm xúc của ông thời khắc ấy, chỉ có thể, vỗ tay thán phục, như lưu cất hộ ông những câu thơ như một nỗi niềm. “Con chỉ của Mẹ Cha một nửa/ Một nửa còn của những quãng đường xa/ Của cơn gió xé mình trên bến bãi/ Của những nỗi đau chưa biết mặt bao giờ”.
Những năm tháng Hải Phòng có Thanh Tùng, trường thơ của Hải Phòng có sự đa dạng phong cách, phong phú về sắc thái không nơi nào sánh được. Thi sĩ Lê Đại Thanh, Thanh Tùng, Thi Hoàng, Dư Thị Hoàn, Trịnh Hoài Giang, Nguyễn Thị Hoài Thanh, Trần Lưu, Trần Quốc Minh…, mỗi dòng thơ mỗi người hợp thành dòng lưu siết chảy. Biết bao ngưỡng mộ, tin yêu. Hải Phòng trong thơ Thanh Tùng mơ màng trong khói sóng sông Cấm vào thu là nỗi niềm riêng nức nghẹn. Dường như, sau những câu thơ của mình, bằng giọng trầm ấm không thể tả, lôi cuốn tất thảy mọi người buộc phải lắng nghe ông. “Thời hoa đỏ” trước khi được nhạc sĩ Nguyễn Đình Bảng phổ nhạc cũng được lan truyền rất nhiều lần qua giọng đọc gợi cảm của ông. Có đoạn ngắc ngứ đến rơi lệ. Chứ chẳng phải như sau này, khi nghe đi nghe lại “Thời hoa đỏ” trên sóng truyền hình, tôi lại có cảm giác tiếc đến xót đau những ngày chưa xa ấy. Nghe ông đọc thơ như nuốt lấy từng lời.
Thơ Thanh Tùng không triết lý, triết ngôn. Không bàn luận cao siêu đất trời ngàn năm sau trước. Sự lạ biệt này tôi lý giải dần dà qua những lần gặp ông, được trò chuyện, nghe ông một đôi điều. Ngắm đôi mắt tinh anh và nụ cười hồn hậu, tôi biết, ông không hồn nhiên như có người lầm tưởng. Có chăng, chỉ là vì quá nhân hậu với đời. “Nếu không là nhà thơ/ Tôi sẽ là kẻ cướp”. Tôi nghe ông lý giải câu thơ của Ê-xê-nhin mà mỉm cười gật đầu đồng ý với ông. Như đồng ý nghe lời khuyên của ông in trong tập thơ đầu của tôi vào năm 1997. Khi ông “sẵng” lời: “Cô là tác giả. Cô không có sách. Khác chi nhà kinh doanh không có tiền”.
Gần trọn cuộc đời thơ, thi sĩ gắn bó với thành phố Hoa Phượng Đỏ. Với “Bao nhiêu xanh tôi đã để lại cho màu liễu bên bờ hồ Tam Bạc”. Bao nhiêu niềm lang bạt “cũng chỉ thấy mình chen chân trên đường Cầu Đất/ Hoa bằng lăng tím đến dại khờ”. Thơ Thanh Tùng đó. Nhiều khi, ngỡ ông đang “nói thơ”, “hát thơ”, hay suy tưởng nơi ông đã “đời sống hóa” thơ rồi. Có lẽ thế mà ông vui vẻ sống và truyền cảm hứng tình yêu cuộc sống cho mọi người, cho riêng tôi, mỗi lần đổ vỡ đớn đau hay dở dang cay đắng. Thì rồi, hy vọng lại phát ra từ như chính trái tim mình “Với bàn tay hy vọng/ chìa ra cho quả những mùa sau… Từ tiếng búa vang, từ lời thơ tôi cất/ thành bao bông hoa tím nở bên đường”.
Yêu và gắn bó với Hải Phòng, thành phố “mà nắng rát lên tôi mặn chát/ mai tôi đi rồi/ Để lại đây tiếng búa khắc vào hồn phố/ Cùng mộng mơ lảng vảng cuối con đường”. Tình yêu cũng chính là sinh mệnh thơ Thanh Tùng vậy. Một tình yêu của “Sau “Thời hoa đỏ”. Bài thơ này chính là tuyên ngôn về tình yêu bất biến của hồn thơ Thanh Tùng. Một hồn thơ lấy tình yêu làm điểm tựa, và vượt qua không gian phình nở của chật hẹp cõi nhân sinh. Thơ ông vượt thoát, như minh chứng cho vẻ đẹp tình yêu duy nhất con người. “Máu vẫn đập trong lời thơ cũ/ Để tình yêu gieo buồn vào muôn thuở/ Bởi chúng mình sống chết hóa thành thơ/ Bão táp qua đi/ Mảnh sắc đầy nhà/ Tim anh đập phía nào cũng xót/ Như câu thơ mỗi lần ai hát/ Lại một lần khóc ngày xưa/ Lại một lần anh cưới em về/ Lại một lần Thời-hoa-đỏ/ Trải vô cùng đến tận cõi đam mê”.
Ngày rời xa nhân thế đi vào cõi vĩnh hằng, phương Nam, nắng Sài Gòn, có như câu thơ ông viết “nắng mở ra đón tôi/ gió âm thầm dẫn vào ngõ ngách/ phố chật ních vẫn dành một lối/ tôi đi tìm nơi cửa vu vơ”. Thì ở nơi này, Hải Phòng, miền Bắc, thu đang nhạt nắng. Nhà thơ Thanh Tùng “vội vã trở về, vội vã ra đi” trong “ngùn ngụt nỗi buồn xanh ngắt” như những cơn mưa thu phương Bắc gửi lời chào vĩnh biệt người thơ Hải Phòng đã theo chim hồng nhạn bay về phía Nam một ngày đương tiết Thu phân. Trời mưa không có sấm.
------------------------------
(*): Một câu thơ của Thanh Tùng
