Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh – “hiệp sĩ của tuổi thơ”

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (giữa) trong lần ra mắt truyện thiếu nhi “Làm bạn với bầu trời”.

Trong công cuộc “đãi cát tìm vàng” với hàng trăm tác phẩm tham dự, Ban tổ chức Giải thưởng thiếu nhi Dế Mèn 2020 chọn ra được giải thưởng quan trọng nhất- “Hiệp sĩ Dế mèn” trao tặng Nguyễn Nhật Ánh với truyện dài viết cho thiếu nhi “Làm bạn với bầu trời” – tác phẩm mới nhất của ông tính đến hiện tại.

Trong “Làm bạn với bầu trời”, Nguyễn Nhật Ánh khéo léo sắp đặt cốt truyện thú vị để nhân vật nương vào và bộc lộ tính cách. Nhân vật chính là Tèo bị chấn thương cột sống phải nằm nhà dưỡng bệnh, sau rồi phải đi bệnh viện, bệnh nặng tưởng chết, cuối cùng hồi phục. Từ nhân vật này, tác giả thiết lập hai tuyến nhân vật: Các nhân vật trẻ con gồm “tôi”, Nghị, Hằng, Diệu, Tí, Hào, Cường và các nhân vật người lớn trong mối quan hệ với đám trẻ con… Trong đường dây cốt truyện này, Nguyễn Nhật Ánh cố ý chơi trò “tìm biết”, tức cố tình giấu bạn đọc, rồi tung ra những tình tiết bất ngờ, khiêu khích bạn đọc theo đuổi tận cùng câu chuyện.

Ở tác phẩm “Làm bạn với bầu trời”, như tên của nó, là ngụ ý làm nên cái tứ của truyện. Vượt thoát ý nghĩa cụ thể, hình ảnh bầu trời chính là vương quốc của bầy tiên, của cao xanh, của sự thanh sạch, của mộng mơ và khát vọng…Sự mộng mơ có khi giúp con người chiến thắng được bệnh tật, vượt qua những cám dỗ tầm thường, hướng tới những điều tử tế và cao quý. Những thứ tầm thường, độc ác của đời sống bụi bặm hằng ngày không có khả năng giết chết được những mộng mơ. Mộng mơ làm nên ý nghĩa của mỗi đời người. Mộng mơ được quyền tồn tại… Chính những giá trị cốt lõi ấy của “Làm bạn với bầu trời” đưa Nguyễn Nhật Ánh “ẵm” giải Dế Mèn lần 1.

Nhiều người đặt cho Nguyễn Nhật Ánh biệt danh “Hiệp sĩ của tuổi thơ” bởi nhà văn này có rất nhiều tác phẩm viết cho thiếu nhi xuất sắc và được đánh giá cao. Tiểu thuyết “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ” của ông ra đời năm 2008, đến nay vẫn “nóng hổi” với nhiều bạn trẻ, là cuốn sách bán chạy nhất, được tái bản nhiều chục lần. Tác phẩm từng giành giải Sách hay và Giải thưởng Văn học của Hội Nhà văn Việt Nam, Giải thưởng Văn học Đông Nam Á; được dịch và xuất bản ở Thái Lan, Hàn Quốc, Mỹ...

“Có hai con mèo ngồi bên cửa sổ” – tập truyện dài viết theo thể loại đồng thoại, xuất bản năm 2012 của Nguyễn Nhật Ánh cũng chinh phục được đông đảo bạn đọc nhỏ tuổi cũng như các bậc cha mẹ. Tác phẩm này không chỉ là món ăn tinh thần đầy màu sắc dành cho bạn đọc nhỏ tuổi, mà còn là viên kẹo ngọt cho cả người lớn khi họ muốn tìm đến mảnh đất của những điều trong veo, thánh thiện để xoa diệu đi những hủ lậu, tiêu cực trong cuộc sống thường nhật.

Tiếp đến, truyện dài “Cảm ơn người lớn” là sự kế thừa và tiếp nối thành công cảm xúc của mạch truyện “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ”, xuất bản năm 2018 tiếp tục trở thành tác phẩm ăn khách của Nguyễn Nhật Ánh. Vẫn là những cu Mùi, cái Tủn, Tí Sún và Hải cò, vẫn là những câu chuyện nho nhỏ, những trò nghịch ngợm đáng yêu, vẫn duyên, vẫn điên điên như giọng văn Nguyễn Nhật Ánh vốn thế. Nhưng “Cảm ơn người lớn” có khung sườn chắc chắn hơn, được xây đắp bởi những chiêm nghiệm, những trăn trở khi trẻ con không còn là trẻ con nữa, mà phải bước qua nấc thang thời gian để trở thành người lớn. Tác giả thông qua nhân vật cu Mùi để so sánh hai thế giới tưởng chừng cách biệt lại luôn giao hoà ấy, rồi tài tình vẫy thêm vết màu loang ngẫu hứng gợi những suy tư về tình yêu, hôn nhân, tiền bạc, sức khỏe, thời gian, cái chết… Những nỗi ám ảnh muôn thuở của con người.

Bên cạnh những tác phẩm này, Nguyễn Nhật Ánh còn có nhiều cuốn sách viết cho thiếu nhi được yêu mến, tái bản nhiều lần như Trước vòng chung kết “Kính vạn hoa” (bộ truyện 54 tập, 1995-2010), “Tôi là Bêtô” (2007), “Đảo mộng mơ” (2010), “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” (2010),  “Bảy bước tới mùa hè” (2015), “Con chó nhỏ mang giỏ hoa hồng” (2016), “Cây chuối non đi giày xanh” (2017)...

Đánh giá về bút lực của Nguyễn Nhật Ánh, nhà nghiên cứu, lý luận phê bình văn học, PGS.TS Nguyễn Văn Giá nhấn mạnh: Hiếm có người viết nhiều mà viết hay được như Nguyễn Nhật Ánh. Ông viết cho thiếu nhi, nhưng không chỉ thiếu nhi say mê vì thực ra ông viết cho tất thảy người lớn – những người từng có thuở thiếu nhi và đang còn giữ được con người trẻ thơ trong tâm hồn. Ông viết cho tất cả. Và Nguyễn Nhật Anh là nhà văn thuộc về tất cả. TS. Thái Phan Vàng Anh cũng cho rằng, đọc truyện của Nguyễn Nhật Ánh thì “trẻ em tìm thấy tuổi thơ sinh động, hồn nhiên, chân thật của chính mình; còn người lớn thì nhận được những “tấm vé” về lại tuổi thơ”.