(HPĐT)- Ngày Thế giới không thuốc lá (31-5) năm nay với chủ đề “Cam kết bỏ thuốc lá” nhằm nâng cao nhận thức của người hút thuốc lá trong việc từ bỏ thuốc lá, giảm thiểu tác hại của chất gây nghiện này đối với sức khỏe và cộng đồng. TS.BS NGUYỄN QUANG CHÍNH, Giám đốc Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe (Sở Y tế) có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Hải Phòng chung quanh nội dung này…
Lực lượng chức năng kiểm tra việc kinh doanh thuốc lá trên địa bàn thành phố.
- Đề nghị bác sĩ cho biết thực trạng hút thuốc lá tại Việt Nam và Hải Phòng hiện nay?
- Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 40 nghìn người tử vong vì các bệnh liên quan đến thuốc lá. Theo số liệu thống kê về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành, hiện có 45,3% số người hút thuốc lá, nghĩa là cứ 2 người có 1 người hút thuốc. Bên cạnh đó, có khoảng 53,3% số người không hút thuốc lá bị phơi nhiễm khói thuốc lá trong gia đình, 36,8% số người không hút thuốc lá làm việc trong những tòa nhà bị phơi nhiễm khói thuốc lá.
Tại Hải Phòng, theo nghiên cứu đánh giá hiệu quả hoạt động của Dự án phòng, chống tác hại của thuốc lá tại thành phố do đơn vị thực hiện cho thấy: Hiện tỷ lệ người hút thuốc lá chiếm 21,2% dân số; 40,4% số nam giới hút thuốc lá; con số này ở nữ là 1,8%. Tỷ lệ hút thuốc lá ở nông thôn cao hơn thành thị. Số người bắt đầu hút thuốc lá từ 20 tuổi trở lên là 55,6%. Tuổi trung bình bắt đầu hút thuốc lá là 21,9 tuổi. Số người hút thuốc lá 54,5%, số người hút thuốc lào là 44,1%, hút thuốc lá cuốn tay 5,3%, thuốc lá điện tử 1%.
- Có thể thấy số người hút thuốc lá từ 20 tuổi trở lên chiếm tỷ lệ khá cao 55,6%. Bác sĩ cho biết nguyên nhân tình trạng này?
- Theo điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành, có tới 56% số người hút thuốc ở Việt Nam bắt đầu hút thuốc lá trước 20 tuổi. Tuy nhiên, so với những nghiên cứu thống kê của ngành y tế, người hút thuốc lá ngày càng trẻ hóa có vẻ không còn phù hợp nữa. Độ tuổi bắt đầu hút thuốc lá ở một số nhóm có xu hướng đang tăng lên, không phải ở độ tuổi THCS, THPT nữa, mà là khi vào đại học và bắt đầu đi làm. Điều đáng ngại là không phải người hút thuốc lá không biết tác hại của thuốc lá, bị lôi kéo hút thuốc lá, mà họ coi đó như thú vui, khuynh hướng của bản thân, xác định nghiện thuốc lá và chấp nhận tác hại do nó đem lại. Đây mới là điều đáng lo ngại và khiến tình trạng này đang gia tăng.
Một nguyên nhân khác là thuốc lá ở Việt Nam khá rẻ, mua bán lại rất dễ dàng. Theo đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, cần có giải pháp mạnh là tăng thuế đối với mặt hàng thuốc lá. Hiện thuế trong giá bán lẻ của mặt hàng thuốc lá tại Việt Nam đang rất thấp, chỉ 35%, trong khi trung bình thế giới khoảng 58,6%. Việc tăng thuế làm tăng giá các loại thuốc lá, từ đó hạn chế số người tiêu dùng, giảm thiểu bệnh tật, bên cạnh đó, tăng thêm ngân sách từ thuế.
Hiện tại Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng có xu hướng bỏ thuốc lá truyền thống và chuyển sang thuốc lá điện tử. Đặc biệt là giới trẻ, thanh, thiếu niên coi đây là cách thể hiện độ sang chảnh, ăn chơi; số ít người coi là cách cai thuốc lá truyền thống. Lợi dụng xu hướng này, trên thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử có thêm các chất gây nghiện khác. Trước tình trạng hút thuốc lá ở giới trẻ ngày càng tăng cao, các tập đoàn thuốc lá đang thúc đẩy việc tiêu thụ các sản phẩm thuốc lá mới như: Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Thuốc lá thế hệ mới nhắm tới giới trẻ thông qua hình ảnh, phong cách tạo gu thẩm mỹ, xu hướng của giới trẻ và hình thức quảng cáo, bán hàng thông qua app điện thoại thông minh hoặc qua mạng xã hội đang thu hút rất nhiều thanh, thiếu niên hút thuốc lá.
- Vậy làm thế nào để tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân về tác hại của thuốc lá?
- Ngày 8-12-2020, WHO khởi động chiến dịch toàn cầu “Cam kết bỏ thuốc lá” kéo dài một năm nhân Ngày Thế giới không thuốc lá 2021. Đại dịch COVID-19 khiến hàng triệu người sử dụng thuốc lá thừa nhận muốn bỏ thuốc lá. Chiến dịch “Cam kết bỏ thuốc lá” sẽ góp phần tạo ra môi trường lành mạnh hơn, có lợi đối với việc bỏ thuốc lá bằng cách ủng hộ các chính sách cai thuốc lá mạnh mẽ; tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ cai nghiện thuốc lá; nâng cao nhận thức về các chiến thuật của ngành công nghiệp thuốc lá và trao quyền cho người sử dụng thuốc lá thực hiện các nỗ lực bỏ thuốc lá thành công thông qua các sáng kiến “bỏ thuốc lá và chiến thắng”.
Hưởng ứng Ngày Thế giới không khói thuốc lá năm nay, trong tình hình dịch bệnh COVID-19 đang diễn biến phức tạp, với vai trò là đơn vị thường trực tham mưu các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn thành phố, Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe xây dựng kế hoạch, tham mưu với UBND thành phố và Sở Y tế triển khai các hoạt động phù hợp với tình hình địa phương và diễn biến dịch bệnh. Trong đó, nhấn mạnh vai trò công tác phối hợp liên ngành trong xây dựng kế hoạch và triển khai hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá, kiểm tra việc thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, để bảo đảm hoạt động này được triển khai sâu rộng trên toàn thành phố. Đồng thời, tăng cường công tác truyền thông về tác hại thuốc lá, biện pháp cai nghiện thuốc lá trong học sinh, sinh viên; nam công nhân, lao động; nam giới ở khu vực nông thôn…
- Năm nay, WHO lấy chủ đề “Cam kết bỏ thuốc lá” cho Ngày Thế giới không thuốc lá. Bác sĩ có những lời khuyên hay biện pháp gì để người hút thuốc lá có thể bỏ được thuốc lá?
- Việt Nam có nhiều nỗ lực trong công tác tổ chức cai nghiện thuốc lá, tuy nhiên nước ta vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như: Xuất hiện nhiều loại thuốc lá thế hệ mới; giá thuốc lá rẻ, dễ mua; chế tài xử phạt nhẹ, lực lượng thanh tra, xử phạt mỏng... Hiện có nhiều phương pháp và bài thuốc hỗ trợ cai nghiện thuốc lá, nhưng ý chí của người hút thuốc là quan trọng nhất. Do đó, ngoài các giải pháp về thực thi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, tăng thuế, xử phạt..., phải có các giải pháp để thay đổi hành vi cai nghiện thuốc lá như: Liệu pháp tâm lý, lời khuyên, giải pháp công nghệ... để hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.
TS Nguyễn Tiến Lâm, chuyên gia của WHO tại Việt Nam đưa ra những khuyến cáo cai thuốc lá của WHO, trong đó cai thuốc lá phải được đưa vào các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu; công nhận hỗ trợ cai thuốc lá là một thành phần thiết yếu của bao phủ y tế toàn dân. WHO khuyến cáo cần đưa số điện thoại đường dây nóng tư vấn lên vỏ bao thuốc lá; tăng cường truyền thông về đường dây tư vấn. Bên cạnh đó là các biện pháp khác như: Thay đổi hình ảnh cảnh báo; tăng thuế thuốc lá, tăng cường thực thi không khói thuốc; nâng cao năng lực tư vấn của đường dây tư vấn chủ động và giới thiệu với tư vấn chuyên sâu, đánh giá hiệu quả thực hiện…
- Trân trọng cảm ơn bác sĩ!
