Nơi có, nơi không
Mô hình “Phân loại rác thải biển tại nguồn” được ra mắt từ tháng 6-2020 tại Cảng cá Ngọc Hải, phường Hải Sơn (quận Đồ Sơn).
Đầu tháng 7 vừa qua, Tổ dân phố số 8, phường Cầu Tre (quận Ngô Quyền) ra mắt mô hình “Phân loại rác thải tại nguồn”. Thực hiện mô hình, Ban Công tác Mặt trận và các chi hội đoàn thể phường tuyên truyền, vận động các gia đình trong tổ đóng góp kinh phí mua 2 chiếc xô phân loại rác tại gia đình: xô xanh đựng rác hữu cơ, xô đỏ đựng rác vô cơ. Cứ vào 16 giờ 30 phút buổi chiều hằng ngày, các hộ dân trong tổ tập kết xô đựng rác đã phân loại trước cửa nhà. 30 phút sau, công nhân Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hải Phòng trực tiếp thu rác từ các xô đựng rác đã phân loại đưa ra xe chuyên dùng chở về Khu xử lý chất thải rắn. Đây là một trong số 4 mô hình “Phân loại rác thải tại nguồn” được quận Ngô Quyền triển khai trên địa bàn. Tuy nhiên, tính trên tổng số hơn 200 tổ dân phố của quận Ngô Quyền, tỷ lệ tổ dân phố triển khai mô hình này còn quá ít. Đây cũng là thực trạng chung tại các địa phương khác trên địa bàn thành phố.
Trong hơn 10 năm qua, thành phố triển khai vài chục mô hình phân loại rác đầu nguồn trên địa bàn các quận: Kiến An, Đồ Sơn, Hồng Bàng, Ngô Quyền. Hiệu quả chưa đạt kỳ vọng do các mô hình hoạt động đứt quãng, chưa liền mạch. Nguyên nhân là do việc cấp bao bì để người dân phân loại chưa thực hiện thường xuyên; người dân chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng, hiệu quả của việc phân loại rác; chưa có chế tài xử lý khi người dân không thực hiện... Ở một số tổ dân phố, sau những ngày đầu hào hứng phân loại rác tại nguồn lại bỏ ngang. Do đó, việc thực hiện phân loại rác đầu nguồn còn theo phong trào, chưa trở thành thói quen sinh hoạt của phần lớn người dân đô thị.
Theo Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hải Phòng Trần Quang Đăng, mỗi ngày, công ty thu gom, vận chuyển và xử lý hơn 1.000 tấn rác thải sinh hoạt đô thị. Trong đó, phần lớn là rác hỗn hợp và được đưa về khu bãi rác xử lý chôn lấp. Khi đưa rác về khu tập trung, công ty phải phân loại rác trước khi xử lý. Việc rác không được phân loại từ các hộ gia đình vừa gây lãng phí nguồn tài nguyên có thể tái chế vừa gây khó khăn cho việc xử lý.
Cần sự chung tay giữa chính quyền, đơn vị chức năng và người dân
Theo Cục Môi trường thành phố Kitakyushu (Nhật Bản) - địa phương có mối quan hệ, hợp tác với Hải Phòng thực hiện “Kế hoạch thúc đẩy tăng trưởng xanh thành phố Hải Phòng”, thay đổi hành vi về thu gom rác bằng biện pháp phân loại rác từ đầu nguồn rất quan trọng, quyết định đến hiệu quả việc xử lý rác và góp phần xây dựng nền kinh tế xanh mà thành phố Hải Phòng đang triển khai. Hoạt động phân loại rác từ các hộ dân rất đơn giản, dễ làm với việc sử dụng 2 túi đựng rác vô cơ và hữu cơ, thay vì đựng chung vào 1 túi như hiện nay. Tuy việc này khá đơn giản nhưng lại rất khó triển khai đại trà. Để thay đổi thói quen ở các hộ dân cần có sự vào cuộc của chính quyền, đoàn thể cơ sở trong tuyên truyền về tác dụng của việc phân loại, tổ chức tốt các mô hình phân loại rác từ đầu nguồn trong cộng đồng dân cư. Mặt khác, cần triển khai đồng bộ, hiệu quả từ khâu phân loại đến vận chuyển, xử lý rác. Cụ thể, sau phân loại ở các hộ, đơn vị thu gom cần trang bị xe thu gom, xe chở rác chuyên dùng. Đồng thời, bố trí, tăng thêm nhân lực được đào tạo để đáp ứng yêu cầu thu gom rác đã phân loại từ các hộ dân.
Tại cuộc tọa đàm “Giải pháp vận động người dân không xả rác và thực hiện phân loại rác tại nguồn” giữa các thành phố trực thuộc Trung ương chiều 13-7 vừa qua, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đỗ Tràng Thành nhận định, việc triển khai đại trà các mô hình phân loại rác đầu nguồn tại các tổ dân phố là một trong những giải pháp khả thi để hạn chế tác động xấu của rác thải đô thị tới cuộc sống của người dân. Để làm được điều này, cần sự chung tay của các cấp chính quyền, đơn vị chức năng và người dân. Chính quyền địa phương cần vào cuộc quyết liệt hơn, thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân tham gia phân loại rác từ hộ gia đình. Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng và quyết tâm duy trì các mô hình “Phân loại rác thải tại nguồn”, thường xuyên đôn đốc, kiểm tra, đánh giá hiệu quả trong quá trình triển khai, tránh trường hợp rầm rộ ra mắt mô hình rồi “để đấy”, phó mặc các ban quản lý mô hình tự hoạt động. Các cấp đoàn thể tăng cường hoạt động giám sát cộng đồng, kịp thời phát hiện, phê phán các hành vi làm ảnh hưởng, gây cản trở cho quá trình quản lý và xử lý rác thải sinh hoạt tại cộng đồng, nhất là việc xả rác nơi công cộng; quan tâm động viên khen thưởng các mô hình hay, cách làm hiệu quả, tạo sự lan tỏa trong xã hội.
Bên cạnh đó, thành phố cần quan tâm bố trí kinh phí để tăng nhân lực thực hiện phân loại, trang bị xe chuyên dụng phục vụ thu gom, vận chuyển rác sau phân loại. Sở Xây dựng quan tâm quy hoạch điểm để rác sau phân loại ở các khu dân cư, bảo đảm vệ sinh môi trường, phù hợp với quy hoạch chung về không gian đô thị, quy hoạch thúc đẩy tăng trưởng xanh thành phố.
Bài và ảnh: Nguyễn Dương
