Dây chuyền lắp ráp xe gắn máy tại Công ty TNHH Honda Việt Nam, vốn đầu tư của Nhật Bản tại Vĩnh Phúc.
(HPĐT)- Tân Thủ tướng Suga Yoshihide cùng chính phủ Nhật Bản tiếp nối chính sách lấy Đông Nam Á làm trọng tâm ngoại giao trong khu vực châu Á từ nhiệm kỳ trước. Hợp thời và khôn khéo, Nhật Bản đang tạo tiền đề cho sự phát triển của khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương mở cửa và tự do.
Thắt chặt cầu nối ngoại giao thân thiện
Ngày 18-10, Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide đặt chân đến Việt Nam – nơi được ông Suga lựa chọn là điểm công du nước ngoài chính thức đầu tiên kể từ khi nhậm chức, đánh dấu tầm cao mới trong quan hệ đối tác giữa hai nước. Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất chứng kiến bước đi thắt chặt ngoại giao của Nhật Bản với Đông Nam Á trong thời gian gần đây. Thỏa thuận mới về hợp tác hậu cần quân sự được ký vào cuối tháng 9-2020 giữa Nhật Bản và Ấn Độ cũng là sự kiện có ý nghĩa quan trọng thể hiện đường lối ngoại giao của chính quyền Nhật Bản tại châu Á. Nền tảng của thỏa thuận trên là khả năng mở rộng phạm vi phòng thủ của Nhật Bản tới Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương với trọng tâm là Đông Nam Á. Điều này hoàn toàn phù hợp trong bối cảnh Nhật Bản điều chỉnh chính sách quốc phòng và chiến lược an ninh quốc gia từ thụ động sang chủ động và đa phương.
Thực tế, kể từ khi kết thúc Chiến tranh Lạnh, Nhật Bản ngày càng tham dự sâu vào Đông Nam Á chủ yếu trên lĩnh vực kinh tế. Năm 2018, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Nhật Bản tại ASEAN lên tới gần 30 tỷ USD, chiếm gần 56% tổng vốn FDI của Nhật Bản tại châu Á. Mới đây nhất, chính quyền Nhật Bản thông báo sẽ mở rộng chương trình tài trợ, khuyến khích doanh nghiệp nước này xây dựng cơ sở sản xuất tại Đông Nam Á. Ngoài lý do rõ ràng về mặt kinh tế, do 42% thương mại hàng hải của Nhật Bản và 80% lượng dầu nhập khẩu của nước này đi qua biển Đông, biến Đông Nam Á thành khu vực đóng vai trò quan trọng, các nhà quan sát cho rằng, Tokyo đang cân nhắc đến lợi ích chính trị. Trong bối cảnh Nhật Bản còn tồn tại mâu thuẫn lịch sử kéo dài với Trung Quốc và hai miền Triều Tiên, Đông Nam Á là lựa chọn ngoại giao thay thế hợp lý của Tokyo.
Xây dựng trật tự cân bằng, ổn định
Theo đánh giá của giới quan sát quốc tế, đường hướng ngoại giao xích gần Đông Nam Á của Nhật Bản không chỉ nhằm thúc đẩy quan hệ song phương và đa phương, mà một phần còn nhằm ứng phó với Trung Quốc. Với sự suy yếu về kinh tế của Mỹ trong thời gian gần đây, Nhật Bản muốn cắt giảm khả năng của Trung Quốc sử dụng thị trường nội địa khổng lồ của họ để thu lợi về ngoại giao và kinh tế trong khi Nhật Bản bị thiệt hại. Bên cạnh đó, có được năng lực dời sản xuất khỏi Trung Quốc đến Đông Nam Á và giới hạn đầu tư của Trung Quốc vào các công ty công nghệ cao của Nhật Bản cũng góp phần giảm sự phụ thuộc của Nhật Bản cũng như các nước khác trong khu vực vào Trung Quốc.
Quan trọng hơn cả, lựa chọn Đông Nam Á làm tâm điểm chiến lược chứng minh Tokyo đang cố gắng nâng tầm vị trí trong khu vực châu Á, tạo sự cân bằng với một Bắc Kinh ngày càng có nhiều nước đi lộng hành trên biển Đông. Rõ ràng, khi biển Adaman trở thành mặt trận nổi cộm trong cuộc cạnh tranh giữa Trung Quốc và Ấn Độ ở biển Đông, việc Nhật Bản thắt chặt hơn quan hệ quốc phòng với Ấn Độ không hề là nước đi ngoại giao thông thường. Mục tiêu của Nhật Bản là tìm kiếm cách thức để tránh kịch bản Trung Quốc áp đảo châu Á mà không phải đối đầu trực tiếp về mặt quân sự với Bắc Kinh. Nhật Bản mong muốn được phối hợp các đối tác có nhiều lợi ích liên quan để xây dựng trật tự khu vực và toàn cầu mở dựa trên sự ổn định, cân bằng thay vì trật tự theo kiểu “chân lý thuộc về kẻ mạnh”.
Những hoạt động kinh tế và quốc phòng gần đây giúp tăng cường ảnh hưởng của Nhật Bản tại Đông Nam Á và hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực. Dự báo, các nước Đông Nam Á cùng Nhật Bản sẽ hưởng lợi về mặt kinh tế lẫn hình thành tiếng nói chính trị lớn hơn, là bàn đạp để xây dựng khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương thực sự phát triển, ổn định.
Thái Nghiên (tổng hợp)- Ảnh: TTXVN
