Nhật Bản tính điều chỉnh hạn ngạch lao động nước ngoài

Chính phủ Nhật Bản đang xem xét điều chỉnh hạn ngạch lao động nước ngoài giữa các ngành nghề, nhằm giải quyết tình trạng thiếu nhân lực tại một số lĩnh vực như chăm sóc người cao tuổi và dịch vụ ăn uống, thay vì tăng tổng số lao động được phép tiếp nhận.

Theo phương án đang được xây dựng, Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản phối hợp với các bộ, ngành liên quan để điều chỉnh cách phân bổ chỉ tiêu. Dự kiến, phương án sẽ được trình hội đồng chuyên gia thảo luận vào giữa tháng 10/2026 và xin Nội các phê duyệt trước cuối năm nay.

Một trong những nội dung được cân nhắc là chuyển công việc phục vụ ăn uống tại các cơ sở y tế và phúc lợi xã hội từ nhóm dịch vụ nhà hàng sang nhóm sản xuất thực phẩm và đồ uống. Ngành dịch vụ nhà hàng đã phải đình chỉ tiếp nhận lao động kỹ năng đặc định mới từ tháng 4/2026, khi số lao động tiến sát hạn ngạch 50.000 người. Nếu thay đổi phân loại được thông qua, các cơ sở y tế và phúc lợi xã hội có thể nối lại tuyển dụng lao động nước ngoài từ tháng 4/2027.

Tuy nhiên, phương án này có thể làm tăng áp lực lên hạn ngạch của ngành sản xuất thực phẩm và đồ uống, hiện ở mức 133.500 người và được dự báo sẽ sử dụng hết chỉ tiêu vào tháng 8/2028. Việc tiếp nhận thêm lao động từ nhóm dịch vụ ăn uống tại các cơ sở y tế và phúc lợi xã hội có thể khiến ngành này phải đình chỉ tuyển dụng lao động mới sớm hơn dự kiến.

Trong lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi, Chính phủ Nhật Bản dự kiến chuyển 20.000 chỉ tiêu từ chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng lao động sang chương trình kỹ năng đặc định, bắt đầu từ tháng 4/2027.

Tính đến tháng 7/2026, lĩnh vực này có khoảng 81.000 lao động nước ngoài theo diện kỹ năng đặc định, trong khi hạn ngạch là 126.900 người. Việc bổ sung chỉ tiêu tương đương 15% hạn ngạch hiện hành được kỳ vọng kéo dài thời gian tuyển dụng, tránh phải đình chỉ tiếp nhận lao động mới trong nửa cuối năm tài chính 2027 như dự báo trước đó.

Dù vậy, việc điều chuyển cũng khiến hạn ngạch dành cho lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi trong chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng lao động giảm khoảng 60%. Điều này có thể gây khó khăn cho các cơ sở chăm sóc tại địa phương vốn phụ thuộc nhiều vào lao động nước ngoài theo chương trình thực tập sinh kỹ năng hiện hành.

Chương trình lao động kỹ năng đặc định được Nhật Bản triển khai từ năm 2019 để giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực. Hạn ngạch tiếp nhận được xác định theo nhu cầu của từng ngành trong chu kỳ 5 năm.

Tính đến tháng 7/2026, Nhật Bản có 432.010 lao động nước ngoài theo diện này, thấp hơn đáng kể so với tổng hạn ngạch 805.700 người cho giai đoạn đến hết tháng 3/2029. Tuy nhiên, nhu cầu tuyển dụng không đồng đều giữa 19 nhóm ngành khiến một số lĩnh vực sớm chạm mức trần, trong khi các ngành khác vẫn còn nhiều chỉ tiêu chưa sử dụng.

Trong bối cảnh Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi duy trì lập trường thận trọng với việc mở rộng tiếp nhận lao động nước ngoài, các bộ, ngành ưu tiên điều chỉnh phân bổ hạn ngạch thay vì nâng tổng số lao động được phép tiếp nhận. Cách làm này có thể đáp ứng một phần nhu cầu trước mắt, song cũng đặt ra câu hỏi về tính hợp lý và hiệu quả của cơ chế phân bổ nhân lực theo ngành nghề.

Giáo sư Masao Manjome thuộc Đại học Tokai, chuyên nghiên cứu về di cư lao động quốc tế, nhận định việc giới hạn tiếp nhận lao động nước ngoài có thể thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng suất. Tuy nhiên, theo ông, liên tục điều chuyển chỉ tiêu giữa các ngành và chương trình có nguy cơ làm suy giảm mục tiêu ban đầu của hệ thống.

Ông cho rằng Chính phủ cần xác định hạn ngạch với mức dự phòng phù hợp, đồng thời điều hành linh hoạt dựa trên cung cầu lao động và số lượng lao động nước ngoài thực tế được tiếp nhận.