(HPĐT)- Dù thời hạn khai thác khoáng sản theo giấy phép đã kết thúc nhưng nhiều doanh nghiệp (DN) chưa hoàn tất thủ tục hoàn nguyên, đóng cửa mỏ theo quy định, gây khó khăn cho công tác quản lý tài nguyên.
Điểm khai thác đá trên địa bàn xã Minh Tân, huyện Thủy Nguyên (ảnh minh họa).
Nhiều vi phạm
Năm 2006, Công ty CP Thương mại Thủy Nguyên được cấp giấy phép khai thác khoáng sản silic tại khu vực núi Thành Dền thuộc địa bàn xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên, với diện tích mỏ là 4,66 ha. Từ tháng 6-2012, DN này hết hạn được cấp phép khai thác, nhưng đến thời điểm này, DN chưa hoàn tất thủ tục đóng cửa mỏ. Tương tự, Công ty TNHH xây dựng và dịch vụ Thành Lộc được cấp phép khai thác thuộc khu vực núi Trại Sơn, từ năm 2017, DN này hết thời hạn khai thác. Đến nay, DN chưa thực hiện việc đóng cửa mỏ, hoàn nguyên môi trường.
Việc DN kéo dài thời gian thực hiện phương án cải tạo, phục hồi môi trường sau khi giấy phép khai thác khoáng sản hết hạn gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý; tạo cơ hội cho việc khai thác khoáng sản trái phép khi DN hết thời gian khai thác nhưng trữ lượng khoáng sản của mỏ còn. Vì vậy, không ít trường hợp lợi dụng việc thực hiện hoàn nguyên môi trường để khai thác trái phép. Năm 2017, 2018, tại khu vực mỏ núi Thành Dền, thuộc Công ty CP Thương mại Thủy Nguyên, diễn ra hoạt động khai thác khoáng sản trái phép quy mô lớn, làm biến dạng địa hình, thất thoát khối lượng lớn tài nguyên khoáng sản. Đáng lo, trên địa bàn thành phố hiện còn 10 mỏ khai thác đã hết hạn theo giấy phép nhưng DN chưa hoàn tất việc đóng cửa mỏ. Trong đó, có cả những DN đã giải thể, không đủ năng lực hoàn thiện các dự án, hạng mục theo đề án đóng cửa mỏ đã được phê duyệt. Phần lớn số DN này đều được cấp phép khai thác khoáng sản trước năm 2014.
Theo Luật Khoáng sản, tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản phải lập đề án đóng cửa mỏ đối với toàn bộ hoặc một phần diện tích khai thác khi khai thác hết trữ lượng, giấy phép khai thác khoáng sản chấm dứt hiệu lực. Việc đóng cửa mỏ phải bảo đảm các hạng mục về cải tạo, phục hồi môi trường theo đề án được phê duyệt. Nhưng nhiều năm trước đây, công tác quản lý khoáng sản của thành phố thiếu chặt chẽ. Theo quy định, DN được cấp phép khai thác khoáng sản phải ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường vào Quỹ Bảo vệ môi trường. Nhưng đến năm 2014, thành phố mới có Quỹ Bảo vệ môi trường, những DN hoạt động khai thác khoáng sản trước năm 2014 thực hiện ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường tại Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. Tuy nhiên, có những DN được cấp phép nhưng không nộp tiền ký quỹ. Sự phối hợp giữa Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam và chính quyền thành phố không chặt chẽ, dẫn tới việc nhiều DN chây ỳ, nợ tiền ký quỹ. Hệ quả là DN không bị ràng buộc trách nhiệm trong cải tạo môi trường sau khi hết hạn khai thác. Bên cạnh đó, giai đoạn trước năm 2010, thiếu quy định cụ thể về đối tượng, trình tự, thủ tục đóng cửa mỏ. Do đó, cơ quan chức năng lúng túng trong việc triển khai thực hiện quy định này. Đến khi Luật Khoáng sản năm 2010 có hiệu lực mới có quy định cụ thể hơn về đối tượng, trình tự, thủ tục, hồ sơ, mẫu văn bản hồ sơ đóng cửa mỏ khoáng sản.
Không để phát sinh sai phạm mới
Trước thực tế này, Sở Tài nguyên-Môi trường đặt mục tiêu bảo đảm DN mới cấp phép tuân thủ nghiêm túc quy định đóng cửa mỏ, không để tái diễn tình trạng DN đã hết hạn giấy phép, khai thác khoáng sản mà chưa hoàn nguyên, phục hồi môi trường.
Theo đó, định kỳ hằng năm, Sở Tài nguyên - Môi trường có văn bản hướng dẫn, đôn đốc, yêu cầu DN chuẩn bị hết hạn giấy phép khai thác chủ động thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ khoáng sản, đồng thời lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính đối với DN không lập đề án đóng cửa mỏ khoáng sản hoặc có hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ khoáng sản. Trong năm 2020, Sở TNMT rà soát, xác định còn 17/40 DN được cấp phép hoạt động chưa hoàn thiện thủ tục đóng cửa mỏ. Qua đôn đốc thực hiện, đến cuối tháng 11-2020, có 6 đơn vị có đề án được UBND thành phố phê duyệt; 4 đơn vị được UBND thành phố ban hành quyết định đóng cửa mỏ; 2 đơn vị đang hoàn thiện hồ sơ; 9 đơn vị yêu cầu khẩn trương thực hiện hoàn thành các hạng mục công việc theo đề án đóng cửa mỏ đã phê duyệt.
Đối với những mỏ chậm hoàn nguyên môi trường, Sở Tài nguyên-Môi trường phân loại và có hướng xử lý cụ thể. Với những mỏ mà DN đã giải thể, phá sản hoặc đã huy động tối đa vốn, thiết bị, công nghệ sẵn có nhưng không thể thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các hạng mục công trình trong đề án đóng cửa mỏ khoáng sản, Sở Tài nguyên-Môi trường đề xuất thành phố xem xét, bố trí kinh phí vào dự toán chi ngân sách để lập đề án đóng cửa mỏ, lựa chọn đơn vị có năng lực thực hiện, hoàn thành thủ tục đóng cửa mỏ khoáng sản bàn giao địa phương quản lý, thực hiện trách nhiệm bảo vệ tài nguyên khoáng sản chưa khai thác. Sở Tài nguyên-Môi trường đôn đốc DN khẩn trương hoàn tất thủ tục đóng cửa mỏ theo quy định và xử lý nghiêm khắc các vi phạm.
Đến hết ngày 30-11-2020, trên địa bàn thành phố có 40 DN được Bộ Tài nguyên - Môi trường, UBND thành phố cấp 51 giấy phép khai thác khoáng sản còn thời hạn khai thác.
