(HPĐT)- Trong nhiều vở diễn gần đây, các đơn vị nghệ thuật cho thấy sức sáng tạo khi kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật vào cùng một tác phẩm. Điều này đem tới trải nghiệm mới lạ, hấp dẫn hơn với người xem và giúp vở diễn lan tỏa sâu rộng hơn tới người thưởng thức.
.jpg)
“Ngàn năm mây trắng” là vở kịch hát kết hợp nhiều thể loại âm nhạc dân tộc gây ấn tượng với công chúng.
Mới đây, Nhà hát Cải lương Việt Nam và Liên đoàn Xiếc Việt Nam ra mắt tác phẩm “Thượng thiên Thánh Mẫu” (tác giả kịch bản Lê Thế Song- Xuân Hồng, đạo diễn NSND Triệu Trung Kiên- Tống Toàn Thắng) nhận được sự quan tâm, yêu thích của người xem. Đây là vở diễn hiếm hoi được xây dựng dựa trên những huyền tích dân gian về Mẫu Liễu Hạnh– vị đệ nhất Thánh mẫu trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người dân Việt Nam.
Vở diễn “Thượng thiên Thánh Mẫu” đặc biệt hơn khi có sự kết hợp hòa quyện của hai loại hình nghệ thuật cải lương và xiếc. Tác phẩm mang đến cách thưởng thức nghệ thuật có tính giải trí cao, nhưng vẫn đầy đặn tính triết lý sâu sắc, tính trữ tình và tư duy bác học của sân khấu đương đại. Người xem có thể cảm nhận được sự sáng tạo nghệ thuật vô bờ ở vở diễn này. Nghệ sĩ cải lương Minh Lý không những vừa hát, vừa diễn trên đu rồi thực hiện được những màn ảo thuật đầy thú vị như mời rượu, chữa bệnh.
Nghệ sĩ xiếc vốn chỉ quen làm động tác thì nay lại có thể thoại, diễn như nghệ sĩ kịch nói. Xiếc và cải lương cùng đứng chung trên một sân khấu nên cùng tôn nhau lên. Điều này cho thấy sự tài tình trước tiên là của hai đạo diễn. Các điệu lý, các câu vọng cổ, các lớp diễn trữ tình được NSND Triệu Trung Kiên khai thác triệt để. Những trò diễn đặc sắc của xiếc, như bay trên không, ảo thuật nâng người, xoay người trên trục được NSND Tống Toàn Thắng áp dụng hoàn hảo trong không gian và hoàn cảnh của tác phẩm.
Bên cạnh đó, NSND Tự Long thành công khi cống hiến cho người xem những khúc văn ca Thánh Mẫu và nghi lễ Hầu đồng giàu cảm xúc, tinh tế ngọt ngào cùng vẻ rạng ngời và linh thiêng của một thành tố góp phần tạo nên di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. NSND Vương Hà, thành viên của Hội đồng nghệ thuật của Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch chia sẻ: Qua vở diễn “Thượng Thiên Thánh Mẫu”, nghệ sĩ của cả hai đơn vị nghệ thuật tự khám phá được nội lực bản thân để tạo nên những bất ngờ đầy thú vị. Hai đạo diễn cũng mạnh dạn đưa một số giá hầu đồng vào giới thiệu với khán giả để họ thẩm nhận được không gian và các nhân vật trong hệ thống Tam Tứ Phủ một cách mềm mại và sống động.
Người xem cũng được thưởng thức vở kịch hát độc đáo “Ngàn năm mây trắng” (tác giả kịch bản: PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ, đạo diễn NSND Triệu Trung Kiên và NSND Thanh Ngoan) với những ấn tượng khó phai. “Ngàn năm mây trắng” là sự kết hợp sáng tạo những nét đặc sắc của các loại hình nghệ thuật truyền thống: Cải lương, chèo, hát xẩm và ca Huế để kể câu chuyện về nàng Tô Thị bồng con nhỏ vượt qua mọi khó khăn, gian khổ để tìm chồng.
Sự khéo léo của vở kịch hát “Ngàn năm mây trắng” là đưa những điều rất khó lồng ghép vào nhau, kết hợp nhuần nhuyễn thể loại ca kịch truyền thống Việt Nam. PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ đánh giá, cải lương và chèo đóng vai trò chủ đạo trong vở kịch hát này. Ngoài ra còn có xẩm, hát văn Huế và thậm chí trong diễn xuất của diễn viên có bóng dáng của tuồng. Những loại hình nghệ thuật này được đưa vào vở diễn hợp lý. “Ngàn năm mây trắng” khéo léo xây dựng tình huống là nàng Tô Thị đi tìm chồng. Nàng đi qua những vùng đất khác nhau và bắt gặp các loại hình nghệ thuật khác nhau. Nếu không có đường dây như thế, sự gán ghép các loại hình nghệ thuật khác nhau trong một vở kịch có thể thành khiên cưỡng”, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ chia sẻ.
Cũng là sự kết hợp các loại hình nghệ thuật để tạo sự mới mẻ, trong quá trình xây dựng vở xiếc “Phù thủy đại chiến”, Liên đoàn Xiếc Việt Nam mời ảo thuật gia Nguyễn Việt Hoàng cộng tác để thực hiện tiết mục kết hợp giữa nghệ thuật ảo thuật với các màn đu dây trên không, nhào lộn, thăng bằng, tung hứng... của các nghệ sĩ xiếc. Sự kết hợp giữa xiếc người, xiếc thú và ảo thuật trên sân khấu mang tới những trò diễn đặc sắc, như ảo thuật biến hóa chim, ảo thuật cắt người đâm chông, ảo thuật làm biến mất các con thú như lợn, đà điểu, lạc đà…
Đó còn là vở cải lương “Ngạ quỷ” do các nghệ sĩ Nhà hát Cải lương Việt Nam dàn dựng. Tại vở diễn này, NSND Triệu Trung Kiên mạnh dạn đưa múa rối vào sân khấu cải lương– điều hiếm thấy trên sân khấu nghệ thuật truyền thống. Vậy nhưng những con rối tay, rối que, rối dây, rối người xuất hiện trong các lớp kịch “Ngạ quỷ” thể hiện lại các trò diễn xướng dân gian xưa bị quỷ ám… mang đến cho khán giả nhiều cảm nhận mới lạ, góp phần tạo nên thành công của vở diễn này. Không thể không nhắc đến vở “Dưới ánh đèn” của NSND Trần Nhượng. Câu chuyện kịch là chuyện đời của các nghệ sĩ, nhưng lại được thể hiện rất mới mẻ khi đạo diễn mạnh dạn thể hiện sự tìm tòi, dám thử nghiệm những cái khác lạ và táo bạo trong hình thức của vở diễn như kết hợp âm nhạc, tiếng động cùng những loại hình sân khấu, như múa hát tuồng, hơi hướng của âm nhạc chèo, nhạc hiện đại, múa đương đại. Sự kết hợp này khá nhuần nhuyễn, cùng cách xử lý sân khấu tốt đã hợp lý hóa việc thử nghiệm, đem lại cho “Dưới ánh đèn” vẻ đẹp riêng, màu sắc mới lạ.
Cách kết hợp của nhiều thể loại nghệ thuật trong một tác phẩm sân khấu còn mới lạ ở Việt Nam, nhưng sân khấu hiện đại của thế giới thì phát triển từ lâu. Các vở diễn kể trên ở nước ta dù còn ít nhưng cho thấy hiệu quả tích cực, làm cho sân khấu trở nên sinh động hơn, hiện đại hơn. Sự ra đời của các vở diễn có xu hướng kết hợp nhiều loại hình đang được đem đến cho sân khấu một đời sống có phần sinh động hơn, không còn đơn điệu và quan trọng nhất tiếp cận được với các thế hệ khán giả. Điều này rất ý nghĩa khi sân khấu và nghệ thuật truyền thống thời gian qua bị những loại hình văn hóa giải trí thời hội nhập lấn át./.
Bài và ảnh: HOÀNG ANH
