Nâng cao hiệu quả trong thực thi các chính sách
 |
Kiểm tra an toàn thực phẩm Ảnh minh họa : Đỗ Hiền |
Số liệu thống kê cho thấy, hệ thống chính sách, pháp luật về quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) lên tới con số hàng trăm, chưa kể tới vài chục văn bản, chỉ thị do các địa phương ban hành. Nhờ vậy, công tác quản lý và tình hình VSATTP trên địa bàn thành phố Hải Phòng và cả nước có những chuyển biến rõ rệt, rất đáng ghi nhận. Chính quyền các cấp vào cuộc quyết liệt; các ngành liên quan nâng cao trách nhiệm; phát huy tốt ý thức và trách nhiệm cộng đồng của người sản xuất, phân phối và kinh doanh; người tiêu dùng ngày càng thông minh hơn… Tại Hải Phòng, hiện không quá khó để tìm được các địa chỉ bán thực phẩm an toàn. Các cơ sở sản xuất rau sạch, thịt sạch cũng như các đơn vị phân phối mỗi ngày một nhiều hơn. Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý và người dân vẫn không ngớt lo ngại, khi mà hằng ngày, hằng giờ phải đối mặt nguy cơ bị ngộ độc, ảnh hưởng nghiêm trọng sức khỏe và tuổi thọ bởi những sản phẩm kém chất lượng, không bảo đảm an toàn.
Phó cục trưởng Cục Hải quan Hải Phòng Nguyễn Kiên Giang cho biết, đối với hàng hóa thực phẩm nhập khẩu, cơ quan hải quan căn cứ kết quả kiểm tra chuyên ngành để thông quan. Tuy nhiên, hiện có không dưới 150 thông tư của các Bộ hướng dẫn về kiểm tra chuyên ngành riêng Bộ Nông nghiệp và PTNT có tới hơn 50 thông tư liên quan tới kiểm tra chuyên ngành. Điều này khiến cán bộ hải quan vô cùng vất vả khi áp dụng vào thực tế thông quan hàng hóa, chưa kể các thông tư hướng dẫn kiểm tra chuyên ngành còn có nhiều sự chồng chéo, mỗi Bộ quy định danh mục hàng hóa phải kiểm tra, trình tự và thủ tục kiểm tra khác nhau gây khó khăn, phức tạp cho các doanh nghiệp và cả cơ quan quản lý khi nhập khẩu. Đồng chí Nguyễn Tuấn Anh, Ủy viên Ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết, mới nhận được đơn của doanh nghiệp phản ánh về việc nhập khẩu sản phẩm sâm của Hàn Quốc đang gặp khó khi thông quan hàng hóa do các cơ quan quản lý không phân định rõ ràng đây là thực phẩm chức năng hay thực phẩm, mỗi ngành hướng dẫn một khác. Đây là một trong những minh chứng điển hình về việc chồng chéo và thiếu rõ ràng trong hệ thống cơ chế, chính sách.
Cũng theo ông Nguyễn Kiên Giang, ngành Hải quan hiện nay quản lý hàng hóa nhập khẩu theo mã HS. Tuy nhiên, việc mã hóa danh mục của mỗi ngành không thống nhất, dễ dẫn tới việc tranh chấp không đáng có giữa cơ quan hải quan và doanh nghiệp, đồng thời cũng dễ phát sinh việc bỏ sót mặt hàng cần kiểm tra. Cùng với đó, việc thực hiện quy định cho phép người nhập khẩu được mang hàng về bảo quản tại kho, sau đó mới hoàn tất các thủ tục kiểm tra chuyên ngành, kiểm dịch làm cơ sở để hải quan thông quan cũng chưa được kiểm soát chặt chẽ nên không loại trừ trường hợp doanh nghiệp tự ý bán hàng trước khi thông quan. Ông Nguyễn Kiên Giang cho biết, mặc dù hành vi này nếu bị phát hiện sẽ bị xử phạt rất nặng, quy định của pháp luật rất chặt chẽ nhưng với số lượng doanh nghiệp nhập khẩu rất lớn, hệ thống kho của doanh nghiệp rải rác khắp nơi, các cơ quan quản lý khó có thể quán xuyến kiểm soát hết được, vô tình là một trong những kẽ hở để hàng hóa kém chất lượng lọt ra thị trường.
Nhiều ý kiến khác phản ánh về việc thiếu thống nhất giữa các quy định của các Bộ, quy định về chất cấm giữa các ngành cũng khác nhau, một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính không phù hợp thực tiễn. Theo Cục Hải quan Hải Phòng, hệ thống thông tư rất nhiều, một số không còn phù hợp thực tiễn, nhưng rất chậm được rà soát, bổ sung, sửa đổi hoặc hủy bỏ, cũng là vấn đề khó khăn hiện nay.
Khó quản lý các cơ sở nhỏ lẻ
Lấy dẫn chứng về cơ sở sản xuất mỡ bẩn tại quận Kiến An (Hải Phòng), 3 lần bị kiểm tra, phát hiện vi phạm, nhưng chỉ có thể áp dụng phạt tiền và chưa đủ sức răn đe, lãnh đạo thành phố Hải Phòng phản ánh khó khăn trong quản lý các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ và cho rằng cần có chế tài mạnh mẽ hơn. Với trường hợp vi phạm này, rõ ràng dư luận rất bất bình nhưng phạt tiền nhiều thì không được, cũng chưa đủ yếu tố để xử lý hình sự nên họ cố tình vi phạm nhiều lần.
Điều lo lắng nhất hiện nay là chất lượng của các bếp ăn tập thể, các cơ sở sản xuất suất ăn công nghiệp. Mặc dù Hải Phòng nói riêng và cả nước nói chung siết chặt quản lý nhưng cũng khó có thể kiểm soát hết. Mới đây nhất, tại Công ty TNHH Gri tại huyện An Dương, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, xảy ra việc hơn 60 công nhân phải vào bệnh viện cấp cứu do nghi ngộc độc tập thể. Giám đốc Sở Y tế Phạm Thu Xanh cho biết, qua kiểm tra được biết mỗi suất ăn của công nhân có giá trị 14.000 đồng, do một cơ sở sản xuất suất ăn công nghiệp cung cấp. Bữa ăn gồm có cơm, đậu sốt và cá kho, rau cải xoong. Trong đó, cá thu được cơ sở nhập về từ cảng cá Máy Chai trong tình trạng đóng đá; đậu sống mua ngoài chợ, việc truy xuất nguồn gốc rõ ràng là rất khó khăn. Nguyên nhân vụ nghi ngộ độc này đang được điều tra, chờ kết quả xét nghiệm, nhưng rõ ràng với tình trạng cung cấp thực phẩm như thế này, nguy cơ vẫn luôn tiềm ẩn và có thể bột phát bất cứ lúc nào. Từ đó suy ra, tại các chợ dân sinh, kể cả các chợ đầu mối, các cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm, việc quản lý, truy xuất nguồn gốc thực phẩm, rau quả hay việc chấp hành các quy định về bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm vẫn bất cập, nhiều loại thực phẩm, rau quả được đổ ngay trên nền nhà, nền chợ, mất vệ sinh.
Theo quy định hiện hành, Bộ Nông nghiệp và PTNT quản lý giai đoạn xuyên suốt từ sản xuất đến nơi tiêu thụ đối với thực phẩm tươi sống sản xuất trong nước và thực phẩm tươi sống nhập khẩu. Các thực phẩm khác thì chỉ quản lý ở khâu sản xuất thực phẩm ban đầu và sơ chế thực phẩm. Bộ Y tế quản lý thực phẩm nhập khẩu trừ thực phẩm tươi sống (do Bộ Nông nghiệp và PTNT quản lý), cơ sở chế biến thực phẩm, kinh doanh thực phẩm. Bộ Công Thương phối hợp hai Bộ trên để thanh tra, kiểm tra thực phẩm lưu thông trên thị trường, thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng… Quy định như vậy tưởng rằng rất chặt chẽ nhưng việc “ 3 Bộ cùng quản 1 mâm cơm” hay “ 3 Bộ quản một chiếc bánh Trung thu” rõ ràng đang đặt ra nhiều vấn đề đáng lưu tâm.
Để giải quyết tình trạng này, nhiều ý kiến cho rằng cần có sự rà soát lại luật và các quy định, nếu chưa đúng và chưa phù hợp thực tế cần nhanh chóng sửa đổi. Đồng thời, với các thành phố trực thuộc Trung ương, cần có cơ quan quản lý chuyên ngành về an toàn thực phẩm. Cơ quan này có đủ năng lực, quyền hạn để quản lý VSATTP trên địa bàn.
Đồng chí Nguyễn Thanh Hải, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Trưởng Ban Dân nguyện của Quốc hội nhấn mạnh: việc Quốc hội tổ chức giám sát tối cao về VSATTP cho thấy mức độ và tính chất vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của người dân và cũng là hoạt động được tập trung cao của Quốc hội khóa 14. Từ kết quả của các đoàn giám sát, tới đây Quốc hội nghe Chính phủ, các Bộ, ngành giải trình, làm rõ, đề xuất và từ đó sẽ có các quyết sách đúng đắn, phù hợp hơn nhằm lập lại trật tự và bảo đảm quản lý VSATTP hiệu quả cao hơn, vì sức khỏe và hạnh phúc nhân dân.
Hồng Thanh
