Từ tháng 10/2026, nhiều chính sách mới tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu và tái cơ cấu doanh nghiệp chính thức có hiệu lực.
Từ ngày 1/10, Nghị định 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo có hiệu lực, quy định điều kiện đối với thương nhân xuất khẩu gạo.
Theo đó, thương nhân được thành lập, đăng ký kinh doanh theo quy định được kinh doanh xuất khẩu gạo khi có ít nhất 1 kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và 1 cơ sở xay xát gạo đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Kho và cơ sở xay xát có thể thuộc sở hữu hoặc do thương nhân thuê. Trường hợp thuê phải có hợp đồng bằng văn bản, thời hạn phù hợp với thời hạn của giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.
Kho, cơ sở xay xát đã được sử dụng trong giấy chứng nhận của một thương nhân không được cho thương nhân khác thuê để làm căn cứ đề nghị cấp giấy chứng nhận. Quy định nhằm bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất thực tế, hạn chế việc dùng chung một cơ sở để đáp ứng điều kiện cấp phép.
Đối với nhập khẩu gạo, thương nhân phải thông báo kế hoạch nhập khẩu với Bộ Công Thương. Doanh nghiệp cần rà soát cơ sở vật chất, hợp đồng thuê và hồ sơ liên quan để bảo đảm điều kiện hoạt động từ thời điểm nghị định có hiệu lực.
Từ ngày 18/10, Nghị định 342/2026/NĐ-CP của Chính phủ về hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam có hiệu lực.
Theo quy định, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải có giấy phép kinh doanh khi thực hiện 9 nhóm hoạt động, gồm phân phối bán lẻ hàng hóa; nhập khẩu, phân phối bán buôn một số hàng hóa; phân phối bán lẻ một số nhóm hàng hóa; một số dịch vụ logistics; cho thuê hàng hóa; xúc tiến thương mại; trung gian thương mại; quản lý, vận hành một số nền tảng thương mại điện tử và tổ chức đấu thầu hàng hóa, dịch vụ.
Doanh nghiệp cần xác định đúng hoạt động thuộc diện cấp phép, nhất là khi mở rộng ngành nghề, phương thức phân phối hoặc cung cấp dịch vụ. Đối với cơ sở bán lẻ, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được đề nghị cấp giấy phép lập cơ sở bán lẻ sau khi có giấy phép kinh doanh và tài liệu về địa điểm theo quy định. Doanh nghiệp FDI cần rà soát giấy phép hiện có, chủ động hoàn thiện thủ tục trước khi mở rộng hoạt động.
Từ ngày 15/10, Nghị định 336/2026/NĐ-CP quy định thực hiện thủ tục hành chính đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh theo cơ chế "một cửa" quốc gia và cơ chế "một cửa" ASEAN có hiệu lực.
Theo đó, các thủ tục thuộc phạm vi điều chỉnh được quản lý, vận hành, trao đổi và chia sẻ dữ liệu thông qua Cổng thông tin "một cửa" quốc gia. Doanh nghiệp có thể khai, tiếp nhận, phản hồi thông tin xử lý hồ sơ; chuyển chứng từ điện tử; nhận kết quả từ hệ thống xử lý chuyên ngành và trao đổi dữ liệu với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
Kết quả xử lý thủ tục hành chính được chuyển đến hệ thống dữ liệu điện tử hải quan phục vụ quyết định thông quan hàng hóa, xác nhận phương tiện vận tải hoàn thành thủ tục hải quan. Thông tin cũng được trao đổi với hệ thống của các quốc gia, vùng lãnh thổ theo thỏa thuận, điều ước quốc tế.
Quy định mới tăng tính liên thông, thúc đẩy số hóa thủ tục xuất nhập khẩu, giảm việc cung cấp hồ sơ nhiều lần. Doanh nghiệp cần chuẩn hóa dữ liệu, hồ sơ điện tử và cập nhật quy trình để hạn chế sai sót, chậm trễ.
Từ ngày 30/10, Nghị định 358/2026/NĐ-CP về cơ chế hoạt động và quản lý tài chính của Công ty TNHH một thành viên Mua bán nợ Việt Nam (DATC) có hiệu lực. Theo quy định, DATC hỗ trợ cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước và các thành phần kinh tế khác thông qua tiếp nhận, mua, xử lý nợ và tài sản theo chỉ định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Đối tượng tái cơ cấu gồm doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện cổ phần hóa hoặc chuyển đổi thành công ty TNHH hai thành viên trở lên mà sau khi xử lý tài chính, xác định giá trị doanh nghiệp, giá trị thực tế thấp hơn các khoản nợ phải trả; cùng các doanh nghiệp khác là bên nợ của DATC gắn với phương án xử lý, thu hồi nợ.
Đáng chú ý, doanh nghiệp phải được đánh giá có khả năng phục hồi, phát triển sau khi DATC tham gia xử lý nợ, tái cơ cấu. Đồng thời, DATC phải có đủ nguồn chênh lệch giữa giá mua nợ và giá trị sổ sách của khoản nợ để xử lý tồn tại tài chính, thực hiện giải pháp phục hồi.
Quy định tạo thêm cơ sở pháp lý xử lý doanh nghiệp khó khăn về tài chính nhưng còn khả năng phục hồi. Doanh nghiệp liên quan cần đánh giá thực trạng tài chính, khả năng phục hồi và xây dựng phương án tái cơ cấu phù hợp, gắn xử lý nợ với duy trì, phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh.
PHẠM THANH
