(HPĐT)- Một năm kể từ khi nổ ra xung đột tại Ukraine (ngày 24-2- 2022), tình hình thực địa cũng như chính trị an ninh toàn cầu có những thay đổi cơ bản. Cuộc xung đột vẫn tiếp tục và dường như chưa thấy “ánh sáng cuối đường hầm”. Không bên nào đạt được những bước đột phá lớn có thể làm thay đổi cục diện xung đột hoặc bày tỏ thiện chí sẵn sàng đàm phán.
Tòa nhà bị phá hủy bởi bom đạn ở làng Horenka, Kiev, Ukraine. Ảnh: Reuters
Hậu quả nặng nề nhiều mặt
Sau một năm xảy ra xung đột, cả Nga và Ukraine đều phải gánh chịu tổn thất lớn. Ngoài thiệt hại nghiêm trọng về nhân mạng trên chiến trường đối với cả hai nước, hàng nghìn dân thường Ukraine thiệt mạng do bom đạn của lực lượng Nga. Cơ sở hạ tầng của Ukraine bị tàn phá nặng nề; kinh tế nước này sụt giảm hơn 30% GDP trong năm 2022.
Không chỉ vậy, cuộc xung đột Nga - Ukraine gây nhiều tác động xã hội, chính trị và kinh tế đối với thế giới. Một trong những hệ lụy chính trị của cuộc xung đột là đang tạo ra "Chiến tranh lạnh 2.0", đặt thế giới trước nguy cơ một lần nữa bị chia rẽ thành hai khối quân sự với mức độ cạnh tranh ngày càng leo thang, kéo theo “bóng ma” chiến tranh hạt nhân quay lại ám ảnh. Do đó, xung đột tạo ra thế tiến thoái lưỡng nan về an ninh giữa các quốc gia và nhiều nước đang tăng mạnh ngân sách quốc phòng, dẫn tới một cuộc đua vũ trang mới.
Về kinh tế, chiến sự và các biện pháp trừng phạt của phương Tây đối với Nga làm đứt gãy chuỗi cung ứng nhiều mặt hàng thiết yếu như năng lượng và lương thực. Hệ lụy kinh tế của cuộc xung đột ở Ukraine đang làm tổn thương tất cả, nhất là các nước nghèo. Giá khí đốt, dầu, giá các mặt hàng lương thực đều tăng cao. Lạm phát đang ở mức đỉnh điểm tại nhiều nước.
Về mặt xã hội, cuộc xung đột tạo ra cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất ở châu Âu kể từ chiến tranh thế giới lần thứ hai. Hàng triệu người Ukraine di cư sang các nước láng giềng, tạo áp lực lớn đối với hệ thống an sinh. Kinh tế sa sút, mức sống đi xuống, châu Âu đối mặt nhiều bất ổn xã hội, tạo cơ hội cho phe cực hữu gia tăng ảnh hưởng.
Chiều 6-10-2022, tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao, trả lời câu hỏi về quan điểm của Việt Nam trước các sự kiện tại Ukraine, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho biết Việt Nam luôn quan tâm, theo dõi chặt chẽ mọi tình hình, diễn biến về xung đột Nga - Ukraine. "Việt Nam kêu gọi các bên liên quan nối lại đối thoại, giải quyết vấn đề bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, đặc biệt là nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia. Là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, Việt Nam sẵn sàng đóng góp vào quá trình đối thoại tìm kiếm giải pháp sớm ổn định tình hình, vì hòa bình và ổn định của khu vực cũng như trên thế giới".
Cần giải pháp cho hòa bình
Mỹ và châu Âu đã cung cấp lượng lớn viện trợ quân sự cho Ukraine trong gần 12 tháng qua, từ máy bay không người lái, đạn pháo đến xe tăng và tọa độ mục tiêu, thông tin tình báo... Tuy nhiên, Ukraine vẫn chưa đạt được thắng lợi đáng kể trên chiến trường.
Trong 1 năm qua, có rất nhiều suy đoán về toan tính của Nga, cũng như hành động mà Ukraine hoặc các nước phương Tây có thể thực hiện trong cuộc xung đột. Từ vụ soái hạm Moska bị chìm, vụ nổ trên cầu Crimea đến những cuộc tấn công bên trong lãnh thổ Nga... tất cả đều làm dấy lên các cuộc tranh luận về “lằn ranh đỏ” của Nga. Không ai dự đoán được điều gì có thể khiến Tổng thống Putin sử dụng vũ khí hạt nhân để đối phó Ukraine. Bởi hơn ai hết, ông Putin hiểu rõ hậu quả nghiêm trọng của bước đi như vậy, trong đó NATO có thể can dự trực tiếp.
Đã có những nỗ lực ngoại giao được thực hiện để đưa hai bên đến bàn đàm phán. Tuy nhiên, cả Nga và Ukraine đều đưa ra những điều kiện đối phương khó chấp nhận để chấm dứt chiến sự. Nga yêu cầu Ukraine phải phi quân sự hóa hoàn toàn; sửa đổi hiến pháp theo hướng trung lập; công nhận bán đảo Crimea và 4 vùng lãnh thổ (Lugansk, Donetsk, Zaporizhzhia, Kherson) là lãnh thổ của Nga. Ukraine kiên quyết đòi Nga ngừng bắn ngay lập tức và rút toàn bộ lực lượng khỏi lãnh thổ nước này.
Trong bối cảnh cả Nga và Ukraine không chấp nhận thỏa hiệp, vẫn chưa rõ phương Tây có thể tiếp tục viện trợ cho Kiev với mức độ như hiện nay hay không khi cuộc xung đột tiếp tục kéo dài.
Các chuyên gia phân tích nhận định, cuộc xung đột tại Ukraine có thể kết thúc theo 3 kịch bản, Nga chiến thắng, Ukraine chiến thắng hoặc cả 2 bên đều rơi vào tình trạng bế tắc. Kịch bản thứ nhất có thể dẫn đến nguy cơ đối đầu quân sự với NATO và Nga. Kịch bản thứ 2 có thể dẫn đến một cuộc xung đột hạt nhân, còn kịch bản thứ 3 sẽ khiến xung đột kéo dài tương tự như tình hình trên bán đảo Triều Tiên.
Chiến sự tại Ukraine đã và đang gây ra những hệ lụy khôn lường. Các bên liên quan cần tăng cường những nỗ lực khả thi để nhanh chóng chấm dứt cuộc xung đột này trong hòa bình, vì lợi ích của nhân dân hai nước và thế giới./.
xuân nhi (tổng hợp)
