Nhìn lại quá khứ để hướng tới tương lai

Một góc đô thị Hải Phòng hôm nay. 

65 năm về trước, nhà sử học Ngô Đăng Lợi lúc ấy là chàng trai 23 tuổi, hăng hái tham gia công tác Đoàn, Chi bộ Ủy ban Kháng chiến hành chính, Ủy viên Mặt trận xã Đoàn Xá (huyện Kiến Thụy). Bồi hồi nhớ lại trang sử hào hùng của quân và dân thành phố, cụ cho biết: “Sau chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7-5-1954, thực dân Pháp buộc phải rút khỏi Việt Nam theo Hiệp định Giơ-ne-vơ. Tuy nhiên, xuất phát từ vị thế chiến lược, Hải Phòng được chọn làm nơi tập kết 300 ngày của quân Pháp. 300 ngày trong vùng chuyển quân, tập kết của quân đội Pháp là từng ấy ngày nhân dân Hải Phòng đấu tranh kiên cường làm thất bại mọi âm mưu của địch”.

Ngày 13-5-1955, bộ đội ta từ các ngả rầm rập tiến vào tiếp quản Hải Phòng. Cả rừng cờ đỏ sao vàng kiêu hãnh tung bay trên bầu trời thành phố, báo hiệu  trang sử mới bắt đầu. Ngày 15-5-1955, những tên lính Pháp cuối cùng xuống tàu tại bến Nghiêng (quận Đồ Sơn) rút khỏi Hải Phòng. Thành phố “đi trước, về sau”, ngày giải phóng Hải Phòng cũng là ngày giải phóng hoàn toàn miền Bắc. Ðó là mốc son lịch sử chói lọi của Ðảng bộ và nhân dân Hải Phòng, đánh dấu thắng lợi của cuộc kháng chiến trường kỳ, vượt qua biết bao hy sinh, gian khổ của nhân dân ta chống thực dân Pháp xâm lược, trong đó có những đóng góp, cống hiến to lớn của Ðảng bộ, quân và dân thành phố. Ngày 13-5-1955 mở ra giai đoạn cách mạng mới, Hải Phòng cùng  quân và dân miền Bắc ra sức thi đua xây dựng chủ nghĩa xã hội, đánh thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, làm tròn nhiệm vụ là hậu phương lớn vững chắc chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam, góp phần làm nên thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến lâu dài, gian khổ nhưng hết sức oanh liệt của nhân dân ta, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước hòa bình, độc lập, xây dựng chủ nghĩa xã hội. Ðể rồi, cùng với cả nước bước vào thời kỳ đổi mới và giành được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử.

Hướng ra biển lớn

Theo nhà sử học Ngô Đăng Lợi, nhìn lại truyền thống lịch sử hào hùng ấy để càng trân quý hơn những thành tựu các thế hệ lãnh đạo, quân và dân thành phố đạt được suốt 65 năm xây dựng và phát triển Hải Phòng. Từ thành phố thuộc địa, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, Hải Phòng đang chuyển mình, có bước đột phá mạnh mẽ cùng cả nước trong phát triển và hội nhập quốc tế. Với niềm tin, sự sáng tạo, người Hải Phòng luôn tìm riêng cho mình những cách làm mới để vươn lên.

Bến “Sáu Kho” trở thành  thương cảng lớn trải dài nơi cửa sông Cấm với năng lực xếp dỡ hàng hóa hiện đạt hơn 150 triệu tấn, gấp hàng chục lần những năm trước đổi mới, khẳng định vai trò là trung tâm vận tải hàng hóa lớn nhất miền Bắc. Bên bờ sông Cấm phía Thủy Nguyên xưa hoang vu là thế, nay hàng loạt nhà máy mới mọc lên trong khu công nghiệp VSIP; khu hành chính mới của Hải Phòng phía Bắc sông Cấm cũng đang được triển khai xây dựng. Cùng với đó, khu du lịch sinh thái cao cấp có diện tích hơn 800 ha được xây dựng tại đảo Vũ Yên, tạo cho đô thị Hải Phòng những điểm nhấn quan trọng. Và ngay tại Lạch Huyện - nơi cửa biển gắn liền những chiến công của quân, dân Hải Phòng trong cuộc chiến chống phong tỏa bằng thủy lôi của đế quốc Mỹ năm xưa đang rộn rã những công trình trọng điểm phát triển kinh tế của thành phố và đất nước. Cạnh đó là tuyến đường Tân Vũ- Lạch Huyện với công trình cầu và đường vượt biển dài nhất Việt Nam. Ðây là tuyến đường quan trọng kết nối cảng cửa ngõ quốc tế với đường ô-tô cao tốc Hà Nội- Hải Phòng đi các tỉnh phía Bắc, một số địa phương của Trung Quốc... Ðô thị Hải Phòng được mở rộng khang trang và ngày càng mang vóc dáng hiện đại. Trong tiến trình CNH-HĐH, hàng loạt khu công nghiệp, khu kinh tế của Hải Phòng được xây dựng, phát triển…

Tháng 5 về, cả Hải Phòng lại bừng lên sắc đỏ. Phát huy khí thế cách mạng hào hùng của những ngày tháng 5 lịch sử, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố đoàn kết, chung sức chung lòng, đem tâm huyết, tài năng và trí tuệ, nỗ lực phấn đấu vượt qua mọi khó khăn, thách thức, vững bước trên con đường phát triển. Đó chính là khát vọng, là cam kết đầy trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố với đồng bào, chiến sĩ cả nước hôm nay và con cháu mai sau.

Thiếu tướng Nguyễn Duy Khâm, nguyên Trung đội phó Đại đội 27, Trung đoàn 48, Đại đoàn 320:

Nhớ mãi sáng tháng Năm rực lửa

Sau khi 3 cánh quân của Đại đoàn 320 tiến vào giải phóng Hải Phòng ngày 13-5-1955, lễ chào cờ mừng thắng lợi tổ chức ngay sáng 14-5 tại quảng trường Nhà hát thành phố. Việc xây dựng lễ đài, lắp đặt loa phóng thanh được gấp rút hoàn thành trong đêm 13-5. 65 năm đã trôi qua nhưng tôi còn nhớ mãi sáng 14-5 ấy, ngày nắng hạ đẹp trời trên sân Bonnal (bãi sông Lấp). Các đơn vị bộ đội, lực lượng vũ trang nối tiếp nhau, đội ngũ chỉnh tề tiến vào lễ đài. Các đơn vị pháo binh xe kéo nối đuôi nhau từ từ lăn bánh tiến vào vị trí làm lễ. Người dân các khu phố tay cầm cờ hoa tập trung đứng kín hè đường khu vực làm lễ. Tôi vinh dự là 1 trong 2 chiến sĩ bảo vệ lá cờ Tổ quốc, dẫn đầu đoàn diễu hành.

Đúng 9 giờ sáng, lễ chào cờ bắt đầu. Đoàn quân nhạc cử Quốc ca hùng tráng, cờ đỏ sao vàng tung bay trong nắng. Các đơn vị dự lễ đứng thàng hàng thẳng tắp, khí thế oai nghiêm trong tiếng nhạc hào hùng. Đồng chí Đỗ Mười, Chủ tịch Ủy ban Quân chính thành phố đọc thư Bác Hồ khen ngợi quân dân Hải Phòng. Tiếp đến, đồng chí Hoàng Sâm, Phó chủ tịch Ủy ban Quân chính thành phố đọc nhật lệnh của đồng chí Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tư lệnh quân đội. Đồng chí Vũ Quốc Uy đọc thông cáo của Ủy ban Quân chính thành phố… Cùng với đồng bào, chiến sĩ toàn thành phố, tôi đứng trang nghiêm, mắt hướng về lá cờ Tổ quốc mà trong lòng rưng rưng xúc động. Thế là từ nay Hải Phòng hoàn toàn giải phóng, nhân dân được sống trong độc lập, tự do...

Năm tháng qua đi nhưng ký ức về sáng tháng Năm rực lửa năm ấy vẫn đọng lại mãi trong tâm trí tôi. Giờ đây, trong những ngày tháng Năm này, khi người dân thành phố tưng bừng kỷ niệm 65 năm Ngày giải phóng Hải Phòng, tôi càng vui sướng, tự hào vì vinh dự là người chứng kiến thời khắc lịch sử ấy. Càng phấn chấn hơn khi 65 năm qua, Hải Phòng có những bước phát triển vượt bậc, tiếp nối truyền thống vẻ vang của thành phố Cảng “Trung dũng -Quyết thắng”.

Trung tá Trần Thân, nguyên Khẩu đội trưởng Đại đội 21, Tiểu đoàn pháo binh Kinh Thanh 834, Đại đoàn 320:

Mong tìm lại ca khúc viết về ngày giải phóng Hải Phòng

Trong đoàn quân tiến về giải phóng, tiếp quản Hải Phòng sáng 13-5-1955, tôi vẫn nhớ rõ những câu hát vang lên từ loa phát thanh: “Hải Phòng sáng sáng lên cho non nước giàu đẹp, vui tươi bền trí đấu tranh cho hạnh phúc, hòa bình tương lai...”. Từng lời, từng chữ vang lên, hùng tráng, vui tươi, như tiếp thêm sức mạnh mỗi chiến sĩ có mặt trong đội hình hành quân năm ấy. Tiếc rằng, đến giờ, ca khúc này, không còn nhiều người biết và hát nữa. Tôi mong muốn thành phố có thể tìm lại ca khúc và người sáng tác để đến ngày kỷ niệm giải phóng Hải Phòng hằng năm, người dân thành phố Cảng sẽ được nghe và hiểu hơn, tự hào hơn về thành phố đầu sóng, ngọn gió. Qua đó, làm phong phú hơn kho sáng tác về Hải Phòng, để người dân Hải Phòng có thể tự hào rằng “Nếu Hà Nội có bài hát “Tiến về Hà Nội” thì Hải Phòng cũng có ca khúc “Tiến về Hải Phòng” để đánh dấu thời khắc lịch sử giải phòng thành phố...”.

Nói về sự phát triển của thành phố trong 65 năm qua, tôi thực sự phấn khởi, tự hào. Kinh tế- xã hội của thành phố ngày càng đi lên. Nhiều công trình mới được đưa vào sử dụng như cầu đường Tân Vũ – Lạch Huyện, cầu Hoàng Văn Thụ, cầu Bạch Đằng, nút giao Nam cầu Bính, đường World Bank... Diện mạo đô thị ngày càng khang trang, sạch đẹp. Đặc biệt, người dân ngày càng được hưởng nhiều phúc lợi xã hội, nhất là gia đình chính sách, người có hoàn cảnh khó khăn được thành phố dành nhiều quan tâm, chăm lo đời sống.

Cụ Nguyễn Ngọc Hiên, 86 tuổi, nguyên Tiểu đội trưởng thông tin Đại đội 103, Đại đoàn 320:

Thành phố rợp cờ hoa trong ngày giải phóng

Cách đây 65 năm, tôi vinh dự cùng nhiều đồng đội tiến vào tiếp quản Hải Phòng. Lúc đó, tôi là tiểu đội trưởng thông tin thuộc Đại đội 103, phục vụ cánh quân thứ nhất do đồng chí Đỗ Mười, Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hải Phòng chỉ huy, tiến vào Hải Phòng từ hướng Hải Dương, đi qua Hỗ, Sở Dầu. Trước khi vào tiếp quản, chúng tôi đều được học công tác vận động quần chúng nhân dân, được quán triệt khi vào thành phố phải tuyên truyền bằng việc làm và hành động  thiết thực để nhân dân tin tưởng, giúp đỡ.         

Sáng 12-5-1955, chúng tôi bắt đầu hành quân bộ từ Hải Dương về Hải Phòng, trong đoàn quân có tiểu đoàn pháo. Chúng tôi đến khu vực Hỗ vào buổi trưa trong tiếng reo hò và hân hoan chào đón của nhân dân. Đến chiều tối chúng tôi qua Sở Dầu, vào Thượng Lý tiếp quản Nhà máy Xi măng, bố trí trận địa và chuẩn bị sẵn sàng nhận tiếp quản ngày hôm sau. Sáng 13-5, chúng tôi quân phục chỉnh tề tiến vào trung tâm thành phố. Qua cầu Hạ Lý (cầu Lạc Long ngày nay), chúng tôi chia làm 2 mũi, 1 mũi tiến vào cảng Hải Phòng, 1 mũi tiến vào khu vực Bộ Tư lệnh Hải quân hiện nay. Cùng với 2 cánh quân khác từ Quảng Ninh và Thái Bình vào, khoảng giữa trưa, công tác tiếp quản các vị trí trọng yếu đã xong. Chúng tôi đi đến đâu, địch rút lui đến đó. Hai bên đường nhân dân đổ ra đón chào vẫy cờ hoa, không khí vô cùng tưng bừng, náo nhiệt.

Tôi không bao giờ quên ngày 13-5 - 1955, cảm xúc trong tôi lúc đó là vô cùng sung sướng và tự hào được chứng kiến giây phút lịch sử, thành phố Hải Phòng hoàn toàn giải phóng, miền Bắc không còn bóng giặc thù. 65 năm đã qua, mỗi khi nhớ về thời khắc 13-5 năm đó, tôi càng thêm tự hào vì  Hải Phòng hôm nay phát triển vượt bậc, đàng hoàng hơn, to đẹp hơn.

Cụ Trần Vĩnh Hải, 84 tuổi, ở phường Lạc Viên, quận Ngô Quyền:

Mong thành phố ngày càng đổi mới

Sau khi chiến thắng Điện Biên Phủ, đơn vị pháo 105 ly của chúng tôi hành quân về đóng tại sân bay Tông, thị xã Sơn Tây (tỉnh Hà Tây cũ). Tháng 5-1955, chúng tôi được lệnh tập kết tại Phú Thái (Hải Dương), chuẩn bị tiếp quản thành phố Hải Phòng. Khi biết mình trong đoàn quân về tiếp quản, giải phóng thành phố, trong lòng tôi dâng lên nhiều cảm xúc.

Tôi sinh ra và lớn lên tại làng Lạc Viên (Hải Phòng). Năm 1948 khi 12 tuổi, tôi cùng mẹ và em trai tản cư về tỉnh Thái Bình. Sau đó, tôi tham gia bộ đội. Nay được trở về trong đoàn quân giải phóng thành phố, tôi thấy thật tự hào và vui sướng. Sáng 13-5-1955, chúng tôi trang phục, hàng ngũ chỉnh tề tiến vào thành phố, các khẩu pháo di chuyển thật hùng dũng, uy nghiêm. Mỗi đoạn đường chúng tôi đi qua, rất nhiều người dân đổ ra đón chào, vẫy cờ hoa rực rỡ. Trong đoàn quân, ai cũng phấn khởi, vui vẻ, niềm vui được tiếp quản, giải phóng thành phố lớn thứ nhì miền Bắc lúc đó. Khoảng hơn 12 giờ trưa, việc tiếp quản hoàn thành. Chiều cùng ngày, chúng tôi được lệnh hành quân ra Đồ Sơn tập kết ở Bến Nghiêng…

65 năm đã qua,  lớp chúng tôi khi xưa  tiếp quản thành phố đều  ngoài 80 tuổi, có người hơn 90. Với tôi, còn khỏe mạnh để chứng kiến thành phố hôm nay đổi thay kỳ diệu là “mãn nguyện” lắm rồi. Tôi mong thành phố ngày càng đổi mới, phát triển, xứng tầm vị thế là thành phố lớn thứ 3 cả nước, ngày càng khang trang to đẹp.

Đại tá Bùi Văn Ngọc, Phó chủ nhiệm Thường trực

CLB Trung Dũng- Quyết thắng: Tự hào về sự phát triển của thành phố

Vào những ngày này 65 năm trước, khi đó tôi 11 tuổi nhưng cảm nhận rõ sự căng thẳng trong 300 ngày đóng quân cuối cùng của thực dân Pháp trên địa bàn thành phố. Đó là những ngày đấu tranh gay go quyết liệt nhưng vô cùng sôi động của nhân dân thành phố, đòi đối phương thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Geneve và bảo vệ thành quả cách mạng. Đến ngày 13-5, khi tên lính thực dân Pháp cuối cùng rời khỏi bến Nghiêng (quận Đồ Sơn), cũng là lúc người dân thành phố vỡ òa cảm xúc, bởi sự mong mỏi, chờ đợt suốt 300 ngày và dồn nén nhiều năm trước đó. Tôi cùng những đứa trẻ cùng trang lứa tại xã Hoa Động (huyện Thủy Nguyên) chạy ùa ra đường vẫy cờ và ôm nhau mừng ngày giải phóng. Đến nay, chứng kiến sự phát triển của thành phố, tôi vô cùng tự hào, nhất là sự thay đổi của mạnh mẽ từ sau Đại hội 15 Đảng bộ thành phố, nhiệm kỳ 2015-2020. Đến nay hàng chục cây cầu hiện đại được xây dựng, hàng trăm con đường được nâng cấp khang trang từ thành thị đến nông thôn. Từ Cảng hàng không quốc tế Cát Bi và Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện đưa người dân, hàng hóa đi khắp thế giới, Hải Phòng đang vươn mình ra biển lớn với tầm vóc mới.

Đại tá Nguyễn Đức Lân, ở thôn Vân Tra, xã An Đồng (huyện An Dương):

Vẹn nguyên ký ức về những ngày giải phóng Hải Phòng

Là một trong những người cùng lực lượng vũ trang Đại đội 805 thuộc Tỉnh Đội Kiến An được chứng kiến và trực tiếp tham gia tiếp quản thành phố Hải Phòng năm 1955, dù đã bước sang tuổi 90, nhưng ký ức trong tôi về thời khắc lịch sử thiêng liêng của thành phố đến giờ vẫn vẹn nguyên. Thời điểm đó, tôi cùng anh em trong Đại đội 805 được phân công về thôn Kim Sơn, xã Lê Thiện (huyện An Dương) để sáng 13-5 vào tiếp quản thành phố. Ai cũng háo hức, suốt đêm không ngủ, mong trời nhanh sáng để được thực hiện nhiệm vụ. 7 giờ ngày 13-5-1955 khi chúng tôi vào tiếp quản thành phố được nhân dân các xã dọc tuyến Quốc lộ 5 (huyện An Dương) tới nội thành tưng bừng cờ, hoa, hân hoan chào đón.

Tôi rất vui mừng chứng kiến sau 65 năm giải phóng, đến nay thành phố có nhiều thay đổi vượt bậc. Đời sống người dân các địa phương, trong đó có huyện An Dương được cải thiện, nâng cao, an sinh xã hội được quan tâm chăm lo. Đặc biệt hệ thống cơ sở hạ tầng của thành phố như đường cao tốc Hà Nội-Hải Phòng, đường xuyên đảo Cát Bà, cầu vượt Đình Vũ… được xây dựng hiện đại, đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi với giao thông, giao thương kinh tế, thu hút đầu tư, từng bước thực hiện thành công các mục tiêu Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đề ra.

Nhóm phóng viên thực hiện