Chiến thuật "mới" mà cũ
Tuy nhiên, tình trạng an ninh được thắt chặt hơn bao giờ hết ở Mỹ, châu Âu trong mùa lễ hội Giáng sinh và Năm Mới, một lần nữa lại cho thấy nguy cơ xảy ra những vụ tấn công khủng bố mang “dấu ấn” IS ở nhiều nơi trên thế giới là có thật và nghiêm trọng. Thất bại của IS ở Trung Đông trong năm 2017 không đồng nghĩa với việc thế giới đã thoát khỏi mối nguy khủng bố.
Ba năm sau khi IS tuyên bố thành lập “Vương quốc Hồi giáo” trên những vùng lãnh thổ chiếm đóng được trải dài từ I-rắc tới Xy-ri, sự sụp đổ của tổ chức khủng bố khét tiếng này trong năm 2017 đã được dự đoán trước. Ước tính khoảng 60.000 tay súng thánh chiến bị tiêu diệt kể từ năm 2014, trong đó có nhiều thủ lĩnh cấp cao. Các thành trì lớn của IS như Mô-xun ở I-rắc và Ra-qua ở Xy-ri đều được giải phóng.
 |
| Quang cảnh đổ nát của Ma-ra-uy (Phi-líp-pin) sau cuộc chiến giữa quân chính phủ và phiến quân Hồi giáo cực đoan. Ảnh AFP |
Tình cảnh như vậy buộc IS phải áp dụng chiến lược “jihad tự trị”, âm thầm chuyển hướng từ kêu gọi các đối tượng cực đoan ở Tây Âu đến Trung Đông tham chiến sang thực hiện những vụ tấn công khủng bố tại chính quê nhà. Loạt vụ khủng bố làm rúng động châu Âu năm 2017, như những vụ tấn công kiểu “sói đơn độc” đâm xe tại Bác-xê-lô-na (Tây Ban Nha) hay trên cầu Oét-min-xtơ trước tòa nhà quốc hội Anh ở Luân Đôn, rồi đánh bom liều chết tại buổi hòa nhạc ở thành phố Man-che-xtơ. Mới nhất là vụ lao xe bán tải khiến ít nhất 8 người thiệt mạng và 12 người bị thương tại khu Man-hát-tan ở Niu Y-oóc (Mỹ)… minh họa rất rõ chiến thuật "mới" này của IS. Rõ ràng IS đang tìm kiếm một động lực để hồi sinh từ đống tro tàn của "Vương quốc Hồi giáo" đã mất ở Trung Đông. Các vụ khủng bố là cách để thể hiện IS vẫn là một thế lực dù có thể không còn kiểm soát lãnh thổ trên thực tế.
Mối nguy vẫn tiếp tục lan rộng
Một giai đoạn bạo lực mới do IS phát động dự kiến sẽ tiếp diễn trong thời gian tới ở I-rắc và Xy-ri, cũng như lan sang các nước như Áp-ga-ni-xtan, Pa-ki-xtan, Li-bi, Xô-ma-li, Ai Cập... Các tay súng thánh chiến được cho sẽ tản khắp Trung Đông, tìm đến những khu vực bất ổn hòng tạo ra những điểm nóng căng thẳng và xung đột vũ trang mới. Vụ tấn công đẫm máu hồi tháng 11 trên bán đảo Sinai (Ai Cập) chỉ là sự khởi đầu. Giám đốc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) A-lếch-xan-đrơ cảnh báo IS đã lập một “mạng lưới khủng bố toàn cầu mới” sau thất bại ở Trung Đông. Các “chân rết” của IS đã “bám chắc” ở Áp-ga-ni-xtan, Y-ê-men, châu Phi và có thể tìm cách gia tăng ảnh hưởng sang Ấn Độ, Trung Quốc, I-ran và Trung Á.
Đặc biệt, Đông Nam Á hiện đang được coi là "căn cứ địa" mới của IS. Bất chấp việc quân đội Phi-líp-pin đập tan nhóm phiến quân ở Ma-ra-uy, chiến thắng có ý nghĩa quan trọng trong nỗ lực chống khủng bố khu vực, song cũng giống như ở Trung Đông, mối đe dọa khủng bố tại Đông Nam Á còn xa mới kết thúc. Ma-ra-uy trên thực tế chỉ là một mặt trận, do địa bàn hoạt động chính của Maute là khu vực ngã ba biên giới giữa Xa-bát (Ma-lai-xi-a) – Xu-la-oe-xi (In-đô-nê-xi-a) - Min-đa-nao (Phi-líp-pin). Sự liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các nhóm khủng bố ở Đông Nam Á đang tạo ra nguy cơ lớn và hiện hữu. Trong bối cảnh đó, những "điểm nóng" đáng lưu ý ở khu vực thời gian tới sẽ là Ma-ra-uy ở Phi-líp-pin, Ra-khin ở Mi-an-ma và các tỉnh miền Nam Thái Lan.
Bên cạnh đó, việc những phần tử thánh chiến người nước ngoài từng tham chiến ở Xy-ri và I-rắc hồi hương cũng là mối đe dọa rất lớn với lực lượng an ninh các nước sở tại. Hàng nghìn tay súng được cho đã trở lại châu Âu những tháng vừa qua. Con số này dự kiến sẽ còn tiếp tục tăng. Mối nguy khủng bố cũng theo chân các tàn quân IS lan tới nhiều khu vực trên thế giới.
Cần giải pháp toàn diện và bền vững
Có thể thấy chiến thắng trước IS ở Trung Đông hiện không đi kèm một giải pháp chính trị và tình hình thực tiễn hậu IS mới là phần khó khăn nhất trong cuộc chiến chống khủng bố. Bất ổn chính trị tiếp diễn ở I-rắc, đặc biệt sau khi vùng tự trị người Cuốc công khai ý định tuyên bố độc lập, hay cuộc xung đột ở Xy-ri đến nay vẫn chưa thể xác định được một giải pháp hòa bình mà tất cả các bên liên quan chấp nhận…, vẫn sẽ là những mảnh đất màu mỡ để những tư tưởng cực đoan thù hận nảy mầm và phát triển.
Bản thân khu vực Trung Đông cũng xuất hiện bối cảnh mới, khi mà sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai dòng Hồi giáo chính là Shiite và Sunni với đại diện chính là I-ran và A-rập Xê-út trở nên gay gắt hơn. Chắc chắn việc IS mất đi tư cách “nhà nước” vật lý là một diễn biến địa chính trị quan trọng, có thể nói mang tính bước ngoặt trong khu vực. Song, trong bối cảnh các nước liên quan chưa thể đạt được một lập trường thống nhất, rất khó để loại trừ hoàn toàn gốc rễ của IS tại đây.
Việc đánh bại IS ở I-rắc và Xy-ri là một chiến thắng có ý nghĩa quan trọng trong cuộc chiến dài hạn chống khủng bố toàn cầu. Song IS sẽ tiếp tục là mối đe dọa đáng kể, thậm chí còn là một thách thức về ý thức hệ lâu dài. Trong bối cảnh đó, ngoài những biện pháp an ninh đơn thuần, cộng đồng quốc tế cần hành động nhiều hơn nữa, từ giải quyết những vấn đề liên quan đến hệ tư tưởng cực đoan mù quáng, đến thu hẹp bất đồng và khoảng cách giữa các nền văn hóa và tôn giáo.
VIỆT HẢI
