(HPĐT)- Cách đây tròn 40 năm, ở Hải Phòng và những nơi có người Hải Phòng sinh sống đều sôi nổi bàn tán và hưởng ứng cuộc thi “thả thơ” theo gợi ý của nhà thơ Tố Hữu.
Vào khoảng cuối tháng 10, đầu tháng 11 năm 1984, tôi cùng gần 500 chiến sĩ quê Hải Phòng ở Sư đoàn 344 (Binh đoàn 12) tham gia bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc tại hai tỉnh biên giới là Hoàng Liên Sơn (nay là 2 tỉnh Lào Cai, Yên Bái) và Hà Giang gần như cùng lúc nhận được thư từ quê nhà báo tin và mời tham dự cuộc thi “thả thơ” do thành phố Hải Phòng phát động. Đồng hương Hải Phòng ở các đơn vị lân cận như: Quân đoàn 29, Quân khu 2, Quân đoàn 2, Quân chủng Phòng khôngKhông quân… cũng nhận được những lá thư từ quê nhà có nội dung tương tự như vậy.
Theo thư từ quê nhà và Báo Hải Phòng gửi kèm, chúng tôi được biết, tại Hội nghị sơ kết công tác xây dựng huyện toàn quốc (vào tháng 10-1984), nhà thơ Tố Hữu, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó chủ tịch Thường trực Hội đồng Bộ trưởng (chức danh tương đương như Phó thủ tướng Chính phủ hiện nay) đã gặp đồng chí Đoàn Duy Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Hải Phòng lúc đó đề nghị: “Mình có một bài thơ mang tên “Mừng Hải Phòng” làm để cổ vũ những thành tích và cố gắng của thành phố Hải Phòng. Nhưng bài thơ mới chỉ có 3 câu thôi, nội dung thế này: “Bốn cống, ba cầu, năm cửa ô/Đào kênh, lấn biển, dựng cơ đồ/Làm ăn hai chữ, à ra thế...”, còn thiếu một câu nữa mới thành một bài thơ tứ tuyệt. Các đồng chí về phát động Đảng bộ và nhân dân Hải Phòng làm tiếp câu thứ tư nhé”!
Có thể nói 3 câu của nhà thơ Tố Hữu đã khái quát bức tranh sinh động về Hải Phòng lúc đó. Đây cũng là niềm tự hào của nhân dân thành phố Cảng bấy giờ. Bốn cống được khánh thành hồi ấy là: Thượng Đồng (huyện Vĩnh Bảo), Trung Trang (huyện An Lão), Rỗ (huyện Tiên Lãng) và Cái Tắt (huyện An Dương) phục vụ “thau chua, rửa mặn” và tưới, tiêu các cánh đồng ngoại thành. Ba cầu hoành tráng mới được xây dựng gồm: cầu Niệm (trên đường đi Kiến An, Vĩnh Bảo, Thái Bình), cầu Rào (trên đường ra Đồ Sơn) và cầu An Dương (trên đường về Hà Nội). Bốn cửa ô cũ của nội thành Hải Phòng lúc đó đi các hướng Hà Nội, Quảng Ninh, Đồ Sơn và Kiến An được mở rộng, lại thêm cửa ô thứ 5 phía Tây Nam (cầu An Dương) đi Hải Dương, Hà Nội cũng đã được khánh thành. Hải Phòng ngày ấy còn là đại công trường của “đào kênh, lấn biển” với sự góp sức của lực lượng vũ trang Quân khu Ba.
Ngày đó, kinh tế đất nước ta sau chiến tranh gặp vô vàn khó khăn. Cơ chế quản lý lúc đó mang nặng tính bao cấp trì trệ. Trong bối cảnh đó, Hải Phòng làm được nhiều việc lớn như xây cầu, làm cống, đào kênh, lấn biển... Thành phố Cảng trở thành “điểm sáng” về làm ăn kinh tếđược dư luận cả nước quan tâm.
Ngay từ tháng 8-1980, Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng đã ra Nghị quyết 24 về khoán trong nông nghiệp đã tạo ra sự bứt phá về năng suất và sản lượng lúa. Ngay trong năm đầu tiên thực hiện khoán theo Nghị quyết 24, năng suất lúa trung bình của thành phố từ 3,5 tấn/ha đã tăng lên 5 tấn/ha. Những năm sau đó, nông nghiệp Hải Phòng phát triển rất nhanh. Lương thực coi như đã tự túc được cho cả phi nông nghiệp. Không còn tình trạng hằng năm phải lên Trung ương xin gạo, xin mì. Hàng trăm đoàn của Trung ương và các địa phương trong cả nước kéo nhau về Hải Phòng để tham quan, học hỏi. Từ Hải Phòng và Vĩnh Phúc, Trung ương đã nghiên cứu thành mô hình “khoán 100” rồi “khoán 10”, tạo ra sự đột phá căn bản trong nông nghiệp cả nước. Công nghiệp, thương mại của Hải Phòng lúc ấy cũng xuất hiện một số mô hình về tự chủ trong sản xuất kinh doanh. Có lẽ vì thế mà Hải Phòng được nhà thơ Tố Hữu ưu ái.
Sau khi nhận được “đề thi” của nhà thơ Tố Hữu, Bí thư Thành ủy Đoàn Duy Thành rất phấn khởi giao Báo Hải Phòng tổ chức thi “thả thơ”. Tổng biên tập Báo Hải Phòng hồi đó là nhà báo Vũ Long nhớ lại: Trong cuộc đời làm báo mấy chục năm, ông đã chứng kiến không biết bao nhiêu cuộc phát động, cuộc thi, nhưng chưa thấy cuộc nào lại rầm rộ và lớn đến như thế. Mà kỳ lạ lại là thi... thả thơ!
Báo Hải Phòng phát động cuộc thi, tuyên truyền liên tục trong nhiều số báo, động viên các đảng viên và quần chúng cùng hưởng ứng cuộc thi sáng tác câu thơ thứ tư. Thật bất ngờ, sau hai tháng phát động, Ban tổ chức đã nhận được hơn một vạn câu thơ của hơn 3 nghìn tác giả thuộc đủ mọi thành phần và lứa tuổi. Trong đó, có hơn 3.400 câu thơ của gần 2 nghìn tác giả đã được giới thiệu trên Báo Hải Phòng. Hồi ấy, Báo Hải Phòng chưa có loại hình báo điện tử, mới chỉ có báo in. Ấy vậy mà trên các số báo in (ra hằng ngày, Tòa soạn đã dành một diện tích “đất” trang trọng ở trang 1, ngay dưới măng sét để in thơ dự thi trong chuyên mục “Thơ hay nườm nượp bay về”. Có lẽ, trong lịch sử báo chí và văn học nước ta, khó lặp lại điều lãng mạn và ưu ái thơ đến thế.
Hội đồng tuyển chọn những câu thơ hay nhất trong cuộc thi “thả thơ” được Thành ủy Hải Phòng thành lập gồm đại diện Ban Tuyên giáo Hải Phòng, Báo Hải Phòng và Hội Văn nghệ Hải Phòng. Sau nhiều vòng tuyển chọn và chấm, Ban Tổ chức cuộc thi đã chọn 30 tác phẩm xuất sắc nhất để dự kiến trao 10 giải A, 10 giải B và 10 giải C cho các tác giả. Trong 10 câu thơ dự kiến được trao giải A, có nhiều người là người sinh sống trên địa bàn Hải Phòng như ông Bùi Văn Lê, ở địa chỉ số 6, phố Lương Văn Can, Hải Phòng với nội dung là: “Nghĩa Đảng, tình dân, ý Bác Hồ”. Đặc biệt, nhiều đồng chí cán bộ cấp cao, không sinh ra lớn lên ở Hải Phòng cũng gửi câu thơ của mình về Hải Phòng tham dự giải như đồng chí Đống Ngạc, trợ lý của Tổng Bí thư Lê Duẩn với câu thơ “Lái vững, buồm căng vượt sóng xô” được xếp loại A...
Theo hồi ức của nhà báo Vũ Long, chiều ngày 29-12-1984, sau khi đọc biên bản kết quả làm việc và kiến nghị của Hội đồng tuyển chọn, Bí thư Thành ủy Hải Phòng đã cử Phó bí thư Thành ủy và Tổng Biên tập Báo Hải Phòng về Hà Nội báo cáo kết quả cuộc thi “thả thơ” và xin ý kiến của nhà thơ Tố Hữu về việc trao thưởng. Nhà thơ Tố Hữu đánh giá cao thành công của cuộc vận động và cho đó là một cách làm công tác tư tưởng thông minh, sáng tạo; vừa nhẹ nhàng, vừa ít tốn kém, mà lại gây được phấn chấn lòng người.
Đọc 30 câu thơ đã được Hải Phòng tuyển chọn xong, nhà thơ Tố Hữu tươi cười và nói: “ Đây thật sự là những câu thơ tự đáy lòng người dân yêu quý đất nước, gắn bó với quê hương và có lòng tin mãnh liệt vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Câu thơ nào cũng hay, cũng xứng đáng... Nhưng bài thơ “Mừng Hải Phòng” của mình không chỉ có bốn câu đâu...”
Sau đó, nhà thơ Tố Hữu đã đọc trọn vẹn bài thơ gồm 12 câu sau đây:
MỪNG HẢI PHÒNG
Bốn cống, ba cầu, năm cửa ô!
Đào kênh, lấn biển, dựng cơ đồ. Làm ăn hai chữ, à ra thế.
Chèo chống ngàn tay một tiếng hô...
Nhộn nhịp Sáu Kho vui bến cảng
Khang trang Tam Bạc rộn Thành Tô
Giá còn nữ tướng Lê Chân nhỉ
Ắt cũng khen con cháu Bác Hồ.
Triều dâng, sóng dậy, đời ca hát
Gió tự Đồ Sơn mát...Thủ đô
Tám nghề, Bảy chữ đừng tham nhé
Chín chắn mười mươi cũng chớ phô!
Nhà thơ Tố Hữu phân tích: Trong bài thơ của ông có đủ các số từ Một đến Mười, tượng trưng cho sự phát triển đầy đủ toàn diện và mạnh mẽ của Hải Phòng. Nhưng ở khổ thơ thứ ba (bốn câu cuối cùng), chỉ là “tặng thêm” và “nhắc nhở cán bộ Hải Phòng”, không nên đăng báo và công bố rộng rãi.
Vậy là, trên Báo Hải Phòng khi đó giới thiệu bài thơ “Mừng Hải Phòng” của nhà thơ Tố Hữu, không có khổ thứ ba.
40 năm sau cuộc thi “thả thơ” độc đáo và thú vị ấy, Hải Phòng đã có sự chuyển mình mạnh mẽ. Thành phố không chỉ có “bốn cống, ba cầu” nữa mà trong bốn chục năm qua đã xây dựng mới hàng trăm cầu, cống, góp phần đưa thành phố hoa phượng đỏ trở thành trung tâm kinh tế lớn, với mức tăng trưởng kinh tế luôn đứng đầu trong số các địa phương của cả nước.
Ở thế giới bên kia, chắc chắn nhà thơ Tố Hữu cũng sẽ tự hào về thành phố mà ông luôn mến yêu.
Đại tá, nhà báo ĐỖ PHÚ THỌ Chuyên gia Ban chỉ đạo 35 Quân ủy Trung ương
