Công việc điều tiết con nước qua các cửa cống vốn vất vả lại càng thêm nhọc nhằn trong mùa mưa bão.
"Thủ cống" là nghề cha truyền, con nối của gia đình ông Lê Văn Huy ở xã Hà Bắc. Hơn 40 năm qua, gia đình ông đã bảo vệ cống Thần ở đê hữu sông Rạng với biết bao vui buồn. Ngày còn nhỏ, ông Huy thường theo bố ra cống trông nom, đến khi bố mất thì ông tiếp quản công việc này.
Cống Thần có vai trò quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp và dân sinh của xã Hà Bắc khi đảm nhiệm tưới tiêu tại địa phương. Ngoài trực tiếp thực hiện đóng, mở cống khi có chỉ đạo, ông Huy phải thường xuyên kiểm tra cống, đề phòng sự cố bất ngờ, nhất là trong mùa mưa lũ. Do cống vẫn vận hành thủ công nên ông Huy phải mất gần 1 tiếng liên tục mới có thể mở được cửa cống để dẫn nước vào kênh trục. Công việc đòi hỏi sức khỏe và cả sự khéo léo bởi cống đã xuống cấp, nếu không cẩn thận sẽ rất nguy hiểm.
“Thủ cống" làm việc không có giờ giấc. Cứ nghe tin sắp có mưa to, lũ lớn là tôi lại thấp thỏm không yên. Nhiều đêm mưa lũ, tôi phải tá túc ở điếm canh đê để trông cống”, ông Huy chia sẻ.
Chị Phạm Thị Huyền gắn bó với cống Đoàn Thượng ở xã Trường Tân nhiều năm qua, từ khi cống còn nhỏ, lạc hậu đến hiện tại đã được đầu tư, nâng cấp. Cống Đoàn Thượng phục vụ cấp nước tưới, tiêu cho hơn 3.000 ha đất nông nghiệp tại các xã Gia Lộc, Trường Tân, Gia Phúc, Yết Kiêu. Mặc dù không còn phải dùng sức khi việc đóng, mở cống đã được vận hành bằng điện, song vì công việc đặc thù nên chị Huyền luôn phải tập trung, không để xảy ra bất cẩn.
Chị Huyền cho hay tuy không phải vận hành thủ công song khi đóng, mở cống phải lựa con nước. Nếu để mực nước giữa bên trong và ngoài cống chênh lệch lớn sẽ tạo ra áp lực cao, có thể gây nguy hiểm. Không giống như công nhân trạm bơm, "thủ cống" phải làm việc ngoài trời nên những lúc đêm hôm, mưa gió sẽ vất vả và áp lực hơn.
“Thời điểm mưa bão, chúng tôi phải sẵn sàng trực bất kể ngày đêm. Đôi lúc cũng ái ngại vì công việc đặc thù nhưng mọi người đều nỗ lực khắc phục khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ”, chị Huyền cho biết.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, hiện thành phố có 663 cống qua đê và hàng nghìn cống nội đồng. Hệ thống cống phục vụ tưới tiêu tự chảy giúp tiết kiệm chi phí so với vận hành trạm bơm động lực. Tuy nhiên, nhiều cống đã xây dựng từ lâu, có cống đã xuống cấp, gây bất lợi cho việc điều tiết nước cũng như gia tăng áp lực cho người "thủ cống". Bởi vậy, những người vận hành cống phải khắc phục khó khăn, kiên trì với công việc để đáp ứng nhiệm vụ tưới tiêu và yêu cầu phòng chống thiên tai.
Thời gian qua, thành phố đã rà soát thực trạng, có phương án cải tiến việc vận hành cống để giảm bớt áp lực. Nhiều cống chuyển từ đóng, mở thủ công sang vận hành bằng điện giúp việc điều tiết con nước thuận lợi và hiệu quả hơn.
Trước đây, để đóng, mở cống Đồng Tràng ở xã Tân Kỳ phải mất sức của 10 người trong 2,5 - 3 giờ, còn hiện tại chỉ mất khoảng 40 phút. Ông Nguyễn Văn Bắc, Cụm trưởng Cụm thủy nông Bỉnh Di, quản lý cống Đồng Tràng cho biết: “Từ ngày được đầu tư nâng cấp, anh em bớt vất vả hơn. Mặc dù vậy, chúng tôi không cho phép chủ quan, lơ là. Diễn biến thời tiết ngày càng khó lường, chỉ cần chậm trễ chốc lát là có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng do phạm vi ảnh hưởng của cống rất lớn”.
Nghề "thủ cống" lặng thầm nhưng giữ vai trò quan trọng, bởi mỗi lần đóng, mở cống đều gắn với việc bảo đảm an toàn công trình thủy lợi, phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh. Dù ngày hay đêm, nắng hay mưa, họ luôn có mặt khi có lệnh điều tiết nước. Sự tận tâm, trách nhiệm của những người làm nghề đã góp phần duy trì dòng chảy ổn định, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, để mùa màng luôn xanh tốt.
NGUYỄN MƠ
