Nhà hát Hải Phòng xưa.
Ngân hàng công nghiệp Trung Hoa cũ sau đó đổi thành Ngân hàng Pháp Hoa và nay là Bảo tàng Hải Phòng.
Trong buổi khai mạc triển lãm ảnh “120 năm xi măng Hải Phòng với ngành công nghiệp thành phố” diễn ra ở Quảng trường Nhà hát thành phố giữa tháng 5 -2019, Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV xi măng Vicem Hải Phòng Mai Hồng Hải cảm động gửi lời cảm ơn tới một người vắng mặt. Đó là nhà sưu tầm Phạm Tuệ, người đóng góp phần lớn ảnh tư liệu và ý tưởng thực hiện triển lãm đặc biệt này. Trong số hơn 400 ảnh tư liệu, nghệ thuật được trưng bày trong không gian mở tại khu vực quảng trường khái quát lịch sử xây dựng, phát triển ngành công nghiệp xi măng từ thế kỷ 19 đến nay, nhà sưu tầm Phạm Tuệ đóng góp hơn 50% số ảnh.
Đây không phải lần đầu ông Phạm Tuệ cung cấp ảnh tư liệu mình sưu tầm được cho hoạt động triển lãm. Trước đó, ông phối hợp với nhiều đơn vị, tập thể tổ chức những cuộc trưng bày lớn, nhỏ các bức ảnh tư liệu về Hải Phòng qua các thời kỳ. Trong đó, những bức ảnh tái hiện nhịp sống sôi động của thành phố công nghiệp hàng thế kỷ trước.
Cổng ngoài Công ty cổ phần Vận tải và Dịch vụ Điện lực ngày nay.
Công trình nhà xưởng còn lại từ năm 1970 của Nhà máy điện Cửa Cấm xưa (nay là Công ty cổ phần Vận tải và Dịch vụ Điện lực).
Nhà sưu tầm Phạm Tuệ hiện đang sinh sống trong một ngõ nhỏ của phố Nguyên Hồng (quận Lê Chân). Ông sưu tầm hàng nghìn tấm ảnh tư liệu quý về các công trình, kiến trúc đô thị Hải Phòng qua nhiều thế kỷ. Phần lớn trong số đó là ảnh đô thị thành phố giai đoạn thế kỷ 19-20. Ông Tuệ cho chúng tôi xem những tấm ảnh ông vừa chụp về dấu tích của Nhà máy điện Cửa Cấm xưa, nay thuộc Công ty cổ phần Vận tải và Dịch vụ Điện lực. Công trình này được khởi công xây dựng vào năm 1892, hoàn thành và phát điện từ năm 1894 đến năm 1967 tạm dừng cho chiến tranh chống Mỹ. Đây là công trình được coi là biểu tượng văn minh, là nơi cung cấp ánh sáng điện đầu tiên của Việt Nam và toàn Đông Dương cuối thế kỷ 19. Cùng với hiện vật đặc biệt này còn có những dấu tích xưa từ cách đây hơn 120 năm như tháp nước, tòa nhà ông chủ người Pháp của nhà máy điện xưa, cây cột điện sắt duy nhất còn lại và tảng bê tông đế của máy phát điện cuối thế kỷ 19...
Quán hoa xưa trong những năm 50 của thế kỷ trước.
Nhà sưu tầm Phạm Tuệ (phải) tìm gặp cụ Tô Thị Bảng, người từng có quầy trong quán Hoa của Hải Phòng từ những ngày đầu năm 1949-1950.
Nhà máy điện Cửa Cấm không phải là công trình duy nhất còn lại với thời gian qua những hiện vật, công trình mang chứng tích lịch sử. Thành phố còn vô vàn những công trình, kiến trúc khác có vai trò và ý nghĩa thông tin như những “bảo tàng”. Trong đó có kiến trúc Nhà hát thành phố, Quán Hoa, dãy 4 tòa nhà bên sông Lấp xưa, nơi từng có cây cầu Ca-rông nổi tiếng bắc ngang sông Lấp, chợ Sắt Hải Phòng, trụ sở ngân hàng công nghiệp Trung Hoa một thời sau đổi thành ngân hàng Pháp Hoa và nay là Bảo tàng thành phố... Với mỗi địa chỉ, ông Tuệ đều dành thời gian tìm lại để chụp ảnh, ghi chú những đổi thay. Ông chia sẻ, có lần để tìm lại mốc lịch sử hình thành Quán Hoa của Hải Phòng, ông dụng công gặp lại những người chứng kiến giai đoạn đầu đi vào hoạt động của Quán Hoa. Trong đó có cụ Tô Thị Bảng, người từng sở hữu quầy trong dãy Quán Hoa của thành phố giai đoạn 1949-1950. Mỗi công trình hiện có của thành phố gắn với câu chuyện lịch sử. Trong đó là những nhân vật lịch sử, giai đoạn lịch sử minh chứng sự phát triển đô thị từ sớm của Hải Phòng. Và nhà sưu tầm Phạm Tuệ cứ lặng lẽ, cần mẫn đi tìm lại địa chỉ xưa, chụp lại những tấm ảnh mới để đối chiếu, để tự hào về sự phát triển, đổi thay của đô thị quê hương. Ông như người đang lặng thầm gìn giữ, bảo tồn những “bảo tàng lịch sử” đặc biệt của Hải Phòng trong những tấm ảnh xưa theo cách riêng của mình.
