(HPĐT)- Vẽ như phẩy những nét bút lúc ông viết thư pháp, Từ Vị (có hiệu là Thanh Đằng) - một họa sĩ, nhà thơ, nhà thư pháp, nhà văn sống ở cuối đời nhà Minh (Trung Quốc) để lại cho hậu thế những tác phẩm hội họa ẩn chứa nhiều bí mật cũng như rất nhiều giai thoại thực hư, hư thực về cuộc đời lắm vinh quang nhưng cũng nhiều bi kịch của ông…
Bức tranh “Lư bối hành ngâm” của họa sĩ Thanh Đằng.
Trong bảo tàng Cố Cung (Bắc Kinh - Trung Quốc), bức tranh “Ngâm thơ trên lưng lừa” (Lư bối hành ngâm) của Thanh Đằng được coi như bảo vật. Sinh năm 1521, mất năm 1593, cuộc đời Từ Vị gắn với những hy hữu của số phận: tham dự 8 kỳ thi Hương đều… trượt mặc dù ông được xưng tụng là một trong ba đại tài tử thời nhà Minh; bản thân 9 lần tự tìm đến cái chết mà không thỏa nguyện, Từ Vị sau này giã từ cõi thế trong nghèo túng cơ cực. Tác phẩm của ông, cả thơ, văn, họa, thư pháp thất lạc mất mát nhiều do lúc sinh thời, điều kiện sống thiếu thốn, không có tiền để in ấn, bảo quản…
Thi thố không thành, tự tử không chết, Thanh Đằng tuyệt vọng, rơi vào cảnh rối lẫn, nhiễm các triệu chứng tâm thần với kết cục tang thương: Ông vô thức giết vợ và bị kết án, bị tống vào trại giam. Sau khi được trả tự do, Thanh Đằng chuyên tâm vẽ, lấy hội họa làm phương tiện mưu sinh. Nhưng nghệ thuật của ông thời điểm đó (cũng tương tự nhiều danh họa có cuộc đời đặc biệt khác trên thế giới) lại ít được công chúng đón nhận.
Bất chấp đời thực nhiều thiệt thòi, cơ cực, di sản nghệ thuật của Thanh Đằng càng về sau càng được người đời xưng tụng. Đến Tề Bạch Thạch, một danh họa cận đại từng cảm thán: “Giá như tôi được sinh ra cùng thời với Thanh Đằng, tôi tình nguyện làm người chuẩn bị giấy, mài mực cho người”.
Có tài năng thiên bẩm về thư pháp, Thanh Đằng đem cái hoa tay trời cho ấy sang hội họa. Lại thêm trạng thái tâm thần bất ổn, Thanh Đằng để lại những tác phẩm như được xuất thần tạo ra trong khắc tỉnh tỉnh mê mê. Nhiều trăm năm sau ngày “Lư bối hành ngâm” được hoàn thành, bức tranh cổ này vẫn luôn thu hút sự quan tâm của những người đương thời. Nhiều nhà nghiên cứu, phê bình sau này cho rằng, chỉ bằng vài nét mực nho, Thanh Đằng đã khắc họa được từng bước đi của con lừa, thong dong, tùy hứng, như ôm trọn ước vọng thoát khỏi bế tắc cuộc đời của người nghệ sĩ có số phận hẩm hiu. Được trân trọng lưu giữ tại bảo tàng Cố Cung trong Tử Cấm thành, “Lư bối hành ngâm”, một bức họa mực nho trên giấy vẫn thu hút sự tò mò thưởng ngoạn của khách du lịch ngày nay…/.
Ngô Hương Sen
