Những ca khúc không thể nào quên

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp- Mỹ và các cuộc chiến bảo vệ chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ đất nước, đề tài thương binh liệt sĩ được các nhạc sĩ sáng tác khá nhiều. Nhiều ca khúc trở thành giai điệu đi cùng năm tháng, sống mãi trong trái tim người Việt như: “Lời anh vọng mãi ngàn năm” (Vũ Thanh), “Những cánh chim Hồng Gấm” (Phạm Tuyên), “Nguyễn Viết Xuân cả nước yêu thương” (Nguyễn Đức Toàn), “Bế Văn Đàn sống mãi” (Huy Du), “Biết ơn chị Võ Thị Sáu” (Nguyễn Đức Toàn), “Chúng tôi là đồng đội của Lê Đình Chinh” (Bảo Chung), “Đất nước” (Phạm Minh Tuấn), “Anh thương binh trên đồng lúa” (Lê Lôi), trong đó có những ca khúc trở thành những giai điệu không thể nào quên…

1. Hồn tử sĩ của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước là ca khúc đầu ghi nhận công ơn của tất cả anh hùng ngã xuống vì độc lập tự do của Tổ quốc. Hương hồn của họ như vẫn quyến luyến trong từng nốt nhạc tiếc thương: “Đêm khuya âm u ai khóc than trong gió ngàn… hồn ai đang thổn thức…”. Một khúc ca mang đậm chất mặc niệm dành cho những người hy sinh vì sự sống để quê hương mãi trường tồn. Và giai điệu của ca khúc này trở thành một phần không thể thiếu trong nghi thức tưởng niệm.

2. Cỏ non thành cổ là ca khúc được nhạc sĩ Tân Huyền sáng tác vào ngày đầu xuân năm 1990, khi đi thực tế viết về đề tài chiến tranh cùng Huy Thục, Thuận Yến, Vũ Thanh. Nhóm nhạc sĩ đến Quảng Trị, nơi từng diễn ra những trận đánh khốc liệt nhất giữa ta và địch trong kháng chiến chống Mỹ. Khe Sanh, Ái Tử, Cồn Tiên, Dốc Miếu và đặc biệt là Thành cổ Quảng Trị với cuộc chiến bi tráng 81 ngày đêm máu lửa là những địa danh lịch sử.

“Tôi đến Thành cổ Quảng Trị vào buổi sáng mùa xuân đẹp trời. Trên cao, những đám mây trắng bồng bềnh trôi.Dưới mặt đất, những thảm cỏ non xanh rờn trải rộng. Khi đến nhà lao Quảng Trị, vẫn một màu cỏ non xanh như thế. Trong tôi chợt bật lên giai điệu đầu của bài hát: “Cỏ non Thành cổ, một màu xanh non tơ. Bình minh Thành cổ, cỏ mềm theo gió đung đưa. Nào có ai ngờ, nơi đây một thời máu đổ. Người vợ nào, người mẹ nào ngậm ngùi nuốt lệ, khi chồng con không trở về….” Sau khi trở về, tôi bâng khuâng với suy nghĩ: Có những cái chết tạo dựng nên sự sống. Cũng như xương máu các chiến sĩ ngã xuống để đất nước được thanh bình như lớp cỏ non mọc xanh tươi khi mùa xuân đến. Và đoạn hai của ca khúc ra đời: “Cho tôi hôm nay vào Thành cổ, thắp một nén nhang viếng người nằm dưới cỏ. Cỏ xanh non tơ xin chớ vô tình với người hy sinh”. Một tuần sau, ca khúc hoàn thành tôi hát cho mọi người nghe và tất cả đều rưng rưng nước mắt.

Thành Cổ Quảng Trị .

3. Màu hoa đỏ - ca khúc nổi tiếng được viết dựa trên bài thơ cùng tên của nhà thơ Nguyễn Đức Mậu. Ra đời năm 1991, bài hát thoáng chút bùi ngùi, song phần hồn của “Màu hoa đỏ” là niềm tin tất thắng vào ngày mai của người lính trong cuộc kháng chiến trường kỳ,trở thành hiện thực vào ngày 30-4-1975 lịch sử, non sông gấm vóc 3 miền nối liền một dải... “Dòng tên anh khắc vào đá núi, mây ngàn hóa bóng cây che/ Chiều biên cương trắng trời sương núi/ Mẹ già mỏi mắt nhìn theo…/ Núi cao như tình mẹ, bốn mùa tóc bạc nỗi thương con…”

4. Bài ca không quên là sáng tác của nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn, được đặt hàng cho bộ phim cùng tên. Tuy nhiên, nhạc sĩ lại thừa nhận bài hát được ông viết nên để trả nợ chính mình. Bởi vậy, “Bài ca không quên” thấm đẫm những giá trị tình cảm thiêng liêng nhất. Đó là tình cảm gia đình, tình mẫu tử, tình đồng đội và cả tình yêu đôi lứa…

Phạm Minh Tuấn có 15 năm tham gia chiến đấu trên chiến trường miền Nam. Ông tận mắt chứng kiến những gian khổ, tự tay chôn những đồng đội hy sinh, và đau đớn hơn cả là chứng kiến đứa con đầu lòng 4 tháng tuổi của mình qua đời. “Trong lần hành quân, cả đoàn lọt vào ổ phục kích của giặc, lúc ấy vì sự an toàn của mấy chục anh em chiến sĩ nên khi con tôi khóc, vợ tôi phải ôm cháu vào lòng thật chặt cho giặc không phát hiện ra tiếng khóc. Khi trận càn qua đi, cả đoàn an toàn còn con tôi ngừng thở”, nhạc sĩ kể lại.

5. Huyền thoại mẹ là ca khúc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết về những người mẹ Việt Nam Anh hùng. Ca khúc “Huyền thoại mẹ” được nhạc sĩ sáng tác khi thăm Bảo tàng ở Quảng Bình vào đầu năm 1984. Khi nhìn thấy bức ảnh chụp mẹ Suốt, người kiên cường chèo chiếc đò ngang dưới mưa bom bão đạn, đưa bộ đội qua sông trong những năm chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, ông không kìm được sự xúc động. Điều đó tạo nên cảm xúc để ông sáng tác ca khúc “Huyền thoại mẹ” với tấm lòng thành kính trước những hy sinh thầm lặng của những người mẹ Việt Nam trong chiến tranh.

6. Vết chân tròn trên cát là sáng tác nổi tiếng của nhạc sĩ Trần Tiến về đề tài thương binh, được nhiều người yêu thích. Nhạc sĩ Trần Tiến kể, vào năm 1981, trong lần đi dạo quanh bãi biển Tiền Hải (Thái Bình), bắt gặp những dấu nạng in hằn trên cát biển. Ông dò hỏi người dân chung quanh, được biết dấu nạng đó của một thương binh bị thương tật ở chân, đang trên đường đến trường dạy học cho các em nhỏ trong làng. Xúc động vì hình ảnh những dấu tròn trên cát đó, nhạc sĩ sáng tác bài hát trên đường đi bộ từ bãi biển về nhà trọ. Ông đặt tên “Vết chân tròn trên cát”…. “Bài hát có ngọn núi quê anh xa vời, bài hát có đồng lúa mênh mang câu hò. Bài hát có người lính đã hy sinh âm thầm…”. Bài hát vừa lãng mạn lại vừa hiện thực với những ca từ mượt mà: “Cho hôm nay những vết chân son vui quanh dấu chân tròn” và “Bài hát có ngọn gió cuốn bay theo dấu chân tròn, để lại một bài ca trên cát trắng bao la”.

7. Dáng đứng Việt Nam. Trong Chiến dịch Tổng tấn công Tết Mậu Thân 1968, đêm 30-1, đơn vị D16 (Trung đoàn E31, Phân khu 2 Long An) đánh chiếm sân bay Tân Sơn Nhất. Ở mũi tiến công của C1 vào đường băng và khu để máy bay địch, Chính trị viên phó Nguyễn Văn Mẹo anh dũng chiến đấu và hy sinh trong tư thế đặc biệt, dựa vào xác chiếc xe tăng M113 bị quân ta bắn hỏng. Anh vẫn kẹp súng AK trong tay chĩa họng súng như chờ quân địch đến gần để nhả đạn. Hình ảnh này chính là “nguyên mẫu” nhà thơ Lê Anh Xuân chứng kiến và sáng tác bài thơ “Dáng đứng Việt Nam” gần như trong đêm đó.

Bắt được không khí bi tráng và nhạc điệu của bài thơ, nhạc sĩ Nguyễn Chí Vũ với trái tim đầy cảm xúc đã phổ nhạc, với đoạn đầu trầm hùng như kể chuyện, đoạn sau vút lên thành cao trào giống như đường đi của viên đạn, dồn đập, hào sảng: "Không một tấm hình, không một dòng địa chỉ/ Anh chẳng để lại gì cho riêng Anh trước lúc lên đường/ Chỉ để lại dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỷ… /Anh giải phóng quân ơi, tên anh đã thành tên đất nước/ Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân/ Từ dáng đứng của anh trên đường băng Tân Sơn Nhất, dáng đứng tự hào/ Dáng đứng Việt Nam".