Những câu chuyện nhân văn 'bước ra' từ một nghị quyết

Kiến nghị cấp giấy khai sinh cho nhiều trẻ em hoàn cảnh đặc biệt

Trong đời sống, có những quyền tưởng rất giản dị như được đăng ký khai sinh, được đi học, được tiếp cận chính sách an sinh… nhưng với một số người, để có được những quyền ấy lại không hề dễ dàng.

Một trong những trường hợp đó là cháu B.T.B.A., sinh năm 2014, ở phường Chí Linh. Nhiều năm sau khi chào đời, cháu vẫn chưa có giấy khai sinh. Cha mẹ không đăng ký kết hôn, người cha không thừa nhận con, còn mẹ đi lao động tại Hàn Quốc, không có mặt tại địa phương. Cháu được ông bà nội nuôi dưỡng từ nhỏ.

Thiếu giấy khai sinh, cháu A. không đủ điều kiện tiếp tục học tập và phải nghỉ học sau khi hoàn thành chương trình tiểu học. Từ đơn đề nghị của ông nội cháu, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 9 vào cuộc xác minh, nghiên cứu hồ sơ và nhận thấy đây là trường hợp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, cần được bảo vệ quyền lợi kịp thời.

Trên cơ sở đó, đơn vị kiến nghị UBND phường Chí Linh giải quyết việc đăng ký khai sinh cho cháu theo quy định. Tháng 2/2026, UBND phường Chí Linh và Công an phường Chí Linh cấp giấy khai sinh và mã số định danh cá nhân cho cháu A.

Tương tự, tại phường Thành Đông, cháu P.N.K.A., sinh năm 2019, cũng được cấp giấy khai sinh sau kiến nghị của Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 8. Cháu là con của anh P.T.K. và chị N.T.N. Hai người chung sống nhưng không đăng ký kết hôn. Sau khi sinh con khoảng một tháng, chị N. rời địa phương, để cháu lại cho anh K. nuôi dưỡng. Trong quá trình nuôi con, anh K. bị tai biến, sức khỏe và tinh thần không ổn định. Việc đăng ký khai sinh cho cháu vì thế bị kéo dài.

Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 8 đã xác minh tại nơi cư trú của cháu, Bệnh viện Phụ sản Hải Dương và nơi cư trú của mẹ cháu tại Hà Nội. Kết quả xác minh là căn cứ để đơn vị kiến nghị UBND phường Thành Đông thực hiện thủ tục cấp giấy khai sinh. Đến cuối tháng 7/2026, cháu K.A. được hoàn thiện thủ tục hộ tịch.

Tại phường Hải Dương, hai cháu C.H.Đ., sinh năm 2022 và C.T.Đ., sinh năm 2023 cũng được cấp giấy khai sinh sau kiến nghị của Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 8.

Theo hồ sơ, gia đình này có 4 người con, trong đó hai cháu lớn đã được đăng ký khai sinh, còn hai cháu nhỏ chưa được làm thủ tục do gia đình khó khăn và người mẹ chưa nắm rõ quy định. Việc chưa có giấy khai sinh khiến các cháu chưa được cấp mã số định danh cá nhân, ảnh hưởng đến việc tiếp cận các quyền cơ bản về học tập, chăm sóc y tế và chính sách an sinh xã hội.

Sau khi tiếp nhận đơn đề nghị, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 8 xác minh, ban hành kiến nghị đề nghị Chủ tịch UBND phường Hải Dương chỉ đạo cơ quan chuyên môn hoàn thiện thủ tục. Kiến nghị được tiếp thu, hai cháu sau đó được cấp giấy khai sinh.

Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 8 - Hải Phòng Phạm Văn Bình cho biết: “Sau khi nhận thông tin, chúng tôi phân loại vụ việc, xác minh đầy đủ, làm rõ quyền lợi đang bị ảnh hưởng và phối hợp với chính quyền để tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở”.

Khi chính sách được nhìn từ những phận người

Nghị quyết 205/2025/QH15 xác định các nhóm dễ bị tổn thương cần được bảo vệ, trong đó có trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc mất năng lực hành vi dân sự và người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Trường hợp của hai cháu C.H.Đ. và C.T.Đ. ở phường Hải Dương, do bố mẹ các cháu làm nghề đánh bắt thuỷ sản thường xuyên sinh sống trên thuyền bè và làm ăn qua nhiều địa bàn khác nhau nên không nắm được thủ tục cấp giấy khai sinh cho 2 cháu. Vì vậy các cháu không có mã số định danh cá nhân, ảnh hưởng đến quyền lợi học tập và các quyền cơ bản khác của trẻ em.

Nhìn từ những trường hợp ấy, giá trị của Nghị quyết 205 không chỉ nằm ở việc tạo thêm cơ chế pháp lý để ngành kiểm sát bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công. Điều quan trọng hơn là cơ chế ấy tạo điều kiện để những vấn đề tưởng như nhỏ bé, dễ bị bỏ qua đã được giải quyết kịp thời.

Chánh Văn phòng Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng Đặng Khắc Thắng cho biết, bảo vệ người yếu thế có thể bắt đầu từ việc bảo đảm một quyền rất căn bản của một đứa trẻ, giúp một người dân hoàn thiện giấy tờ, tiếp cận chính sách hoặc bảo vệ quyền lợi mà họ chưa đủ khả năng tự mình thực hiện.

Từ những kiến nghị cụ thể, vai trò của ngành kiểm sát vì thế được mở rộng theo hướng gần dân, sát cơ sở hơn. Kiểm sát viên không chỉ nghiên cứu hồ sơ, kiểm sát việc tuân theo pháp luật mà còn phải chủ động nhận diện những hoàn cảnh cần được bảo vệ, xác minh thông tin và phối hợp với các cơ quan liên quan để giải quyết.

Nghị quyết 205 cũng đặt ra yêu cầu về một cách tiếp cận mới là pháp luật phải đến được với những người khó có khả năng tự tìm đến pháp luật, giúp họ tháo gỡ vướng mắc pháp lý, có thêm cơ hội tiếp cận quyền lợi chính đáng.