Những 'đại sứ' của di sản Hải Phòng

Đưa di tích đến gần hơn với du khách

Trong thời đại bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo, đã có thời điểm tưởng chừng Al sẽ dần thay thế các hướng dẫn viên du lịch. Tại nhiều điểm di tích, du khách chỉ cần quét mã QR là có thể được "người máy" thuyết minh tự động qua điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng.

Tại khu di tích quốc gia Bạch Đằng Giang (phường Bạch Đằng, Hải Phòng), du khách cũng có thể nghe thuyết minh tự động qua điện thoại hoặc máy tính bảng bằng cách quét mã QR. Tuy vậy, trí tuệ nhân tạo không thể thay thế hoàn toàn con người, đặc biệt ở vị trí của các hướng dẫn viên. Một bài giới thiệu thông tin không còn là yếu tố duy nhất đáp ứng nhu cầu của du khách. Điều họ cần là những câu chuyện được kể hấp dẫn, chính xác và giàu cảm xúc; những kiến thức được truyền tải theo cách dễ tiếp cận, giúp lịch sử trở nên gần gũi và di sản thực sự "sống" trong mỗi hành trình khám phá.

Muốn nâng tầm di tích, phải nâng tầm người kể chuyện. Do đó, cách đây chưa lâu, Ban Quản lý khu di tích quốc gia Bạch Đằng Giang phải ra thông báo tuyển dụng hướng dẫn viên du lịch, với những yêu cầu cụ thể như: kỹ năng giao tiếp tốt, giọng nói dễ nghe, tác phong chuyên nghiệp...

Từng gắn bó lâu năm với di tích quốc gia đặc biệt Văn miếu Mao Điền (xã Mao Điền, Hải Phòng), chị Lê Thị Thoa đã trực tiếp thuyết minh, hướng dẫn, giới thiệu cho hàng nghìn đoàn khách về di tích và các danh nhân đang thờ tại đây. Chị Thoa cho rằng, trí tuệ nhân tạo chỉ có thể giúp du khách nghe khái quát về di tích chứ không thể chỉ vào từng hiện vật để giới thiệu, hoặc không thể trả lời từng câu hỏi riêng lẻ của khách. "Có thể nói hướng dẫn viên là bộ mặt của di tích. Di tích được nâng tầm hay không, có để lại những ấn tượng tốt đẹp với du khách hay không cũng phần lớn do hướng dẫn viên", chị Lê Thị Thoa nói.

Di tích quốc gia đặc biệt Văn miếu Mao Điền là biểu tượng văn hóa, nơi hun đúc tinh thần hiếu học và tôn vinh hiền tài của vùng đất xứ Đông. Đặc thù của hầu hết du khách khi tìm đến đây là những người yêu văn hóa, lịch sử, là những nhà giáo, nhà khoa học hoặc học sinh, sinh viên. Vì thế, hướng dẫn viên tại đây không chỉ ăn nói lưu loát mà liên tục phải trau dồi kiến thức, tinh thông lịch sử của di tích để có thể trả lời bất cứ câu hỏi nào của du khách.

Hiện nay, các di tích quốc gia đặc biệt tại khu vực huyện Cẩm Giàng cũ gồm Văn miếu Mao Điền, chùa Giám, đền Xưa, đền Bia có 3 hướng dẫn viên làm nhiệm vụ đón và hướng dẫn, giới thiệu cho du khách khi đến các di tích. Vào những đợt cao điểm, số lượng hướng dẫn viên này chưa đáp ứng được nhu cầu cho du khách do họ còn phải thực hiện nhiều nhiệm vụ khác. Tuy vậy, khi nhận nhiệm vụ thuyết minh, các hướng dẫn viên đều tỏ rõ năng lực và để lại ấn tượng tốt đẹp cho du khách về tính chuyên nghiệp. Qua đó góp phần lan tỏa hình ảnh, nâng cao giá trị các di tích quốc gia đặc biệt tại khu vực này đến đông đảo du khách thập phương.

Mỗi hướng dẫn viên là một "Đại sứ văn hóa"

Từ khi di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn - Kiếp Bạc được UNESCO vinh danh là di sản thế giới, nhiệm vụ của đội ngũ hướng dẫn viên tại đây áp lực hơn trước.

Theo anh Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích, việc Côn Sơn - Kiếp Bạc trở thành di sản thế giới đồng nghĩa với việc đội ngũ hướng dẫn viên tại đây cũng phải nâng cao trình độ và kỹ năng để xứng tầm với vị thế mới của di tích. Hướng dẫn viên tại Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ là những người ăn nói trôi chảy mà thực sự phải có trình độ và đặc biệt phải yêu thích lịch sử, văn hóa mới có thể truyền tải được đúng thông điệp, lan tỏa tình yêu, khuyến khích giữ gìn và bảo tồn di sản.

Hiện nay Côn Sơn - Kiếp Bạc là nơi có số lượng hướng dẫn viên đông đảo nhất, với 10 cán bộ. Khu vực các di tích tại thị xã Kinh Môn cũ như chùa Nhẫm Dương, động Kính Chủ, có 5 hướng dẫn viên. Tất cả hướng dẫn viên hiện đều có trình độ đại học, được cấp chứng chỉ hướng dẫn viên tại điểm, có hình thức ưa nhìn, nhanh nhẹn, có kinh nghiệm nhiều năm hướng dẫn du khách, thông thuộc địa bàn. Các hướng dẫn viên này tùy thuộc nhiệm vụ, có thể hướng dẫn du khách ở nhiều điểm như Côn Sơn, Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai.

Không chỉ hướng dẫn cho du khách, nhiều hướng dẫn viên tại Côn Sơn - Kiếp Bạc còn có thể phối hợp với các đài truyền hình thực hiện những phóng sự về di sản văn hóa này, như hướng dẫn viên Đinh Thị Liên, Hoàng Thị Thảo, Nguyễn Thị Thi Dung...

Những năm gần đây, Hải Phòng tập trung đầu tư tu bổ, tôn tạo và đẩy mạnh quảng bá các điểm đến di sản. Việc nâng cao chất lượng hướng dẫn viên cũng chính là một trong những yếu tố quan trọng để nâng tầm giá trị các khu di tích của Hải Phòng.

"Ngoài cảnh quan, kiến trúc, giá trị lịch sử, văn hóa thì ấn tượng của du khách về các khu di tích chính là các hướng dẫn viên du lịch. Họ thực sự là những đại sứ văn hóa khi đưa đến du khách những thông tin, hình ảnh đầy đủ nhất về các khu di tích. Khi chất lượng thuyết minh được nâng cao, di tích trở thành điểm đến hấp dẫn hơn, tăng khả năng giữ chân và thu hút khách", anh Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cho biết thêm.