Đăng ký khai sinh và đăng ký kết hôn là hai thủ tục hộ tịch mang tính bắt buộc, đóng vai trò cốt lõi trong việc xác lập và thiết lập quyền và nghĩa vụ nhân thân.
Theo quy định, tại điều 15 và 16 của Luật Hộ tịch năm 2026 có nhiều điểm mới cần lưu ý lưu khi đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn.
UBND cấp xã thực hiện đăng ký khai sinh:
- Trẻ em được sinh ra tại Việt Nam;
- Trẻ em được sinh ra ở nước ngoài chưa được đăng ký khai sinh, về cư trú tại Việt Nam và có ít nhất một bên cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam;
- Công dân Việt Nam, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam, được sinh ra tại Việt Nam mà chưa được đăng ký khai sinh, đã có hồ sơ, giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp, xác nhận.
UBND cấp xã, theo lựa chọn của người yêu cầu đăng ký khai sinh, có trách nhiệm chủ động thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em khi dữ liệu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử và đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:
- Trẻ em được sinh ra tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh;
- Người yêu cầu đăng ký khai sinh đã cung cấp đủ nội dung đăng ký khai sinh theo quy định.
Trường hợp trẻ em sinh ra tại Việt Nam không được đăng ký khai sinh theo quy định thì trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày trẻ em được sinh ra, cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con; trường hợp cha, mẹ không thể đăng ký khai sinh cho con thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột hoặc cá nhân, tổ chức đang nuôi dưỡng trẻ em có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho trẻ em.
UBND cấp xã thực hiện đăng ký kết hôn:
- Đăng ký kết hôn giữa công dân Việt Nam cư trú ở trong nước với nhau;
- Đăng ký kết hôn giữa công dân Việt Nam cư trú ở trong nước với người nước ngoài, với công dân Việt Nam cư trú ở nước ngoài, với người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam;
- Đăng ký kết hôn cho người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam, người nước ngoài thường trú tại Việt Nam.
- Nội dung đăng ký kết hôn gồm:
+ Họ, chữ đệm (nếu có), tên; ngày, tháng, năm sinh; dân tộc; quốc tịch; nơi cư trú; số định danh cá nhân; thông tin giấy tờ chứng minh về nhân thân của bên nam và bên nữ;
+ Ngày, tháng, năm đăng ký kết hôn; ngày, tháng, năm xác lập quan hệ hôn nhân.
- Bên nam và bên nữ phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch để ký vào sổ đăng ký kết hôn, Giấy chứng nhận kết hôn.
Như vậy, Luật Hộ tịch năm 2026 đã luật hóa việc đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú (phi địa giới). Theo đó, cha mẹ được lựa chọn nơi đăng ký khai sinh cho trẻ mà không phụ thuộc vào nơi cư trú của cha, mẹ trẻ.
Ngoài ra, luật quy định theo hướng đăng ký hộ tịch chủ động trên cơ sở chuyển đổi số, kết nối, chia sẻ dữ liệu. Cơ quan đăng ký hộ tịch được lựa chọn chủ động đăng ký khai sinh cho trẻ khi dữ liệu sinh của trẻ từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử, người đi đăng ký khai sinh không phải nộp giấy chứng sinh. Đồng thời, luật quy định cụ thể hơn đối tượng có trách nhiệm đi đăng ký khai sinh để bảo đảm tối đa quyền được đăng ký khai sinh của trẻ.
Tương tự đối với thủ tục đăng ký kết hôn, nam nữ được lựa chọn cơ quan đăng ký hộ tịch để thực hiện đăng ký kết hôn mà không nhất thiết phải là nơi cư trú của bên nam hoặc bên nữ. Đồng thời, luật quy định thống nhất thẩm quyền của UBND cấp xã trong việc đăng ý kết hôn (trong nước và kết hôn có yếu tố nước ngoài). Đặc biệt, luật còn đặc biệt quan tâm đối tượng là người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam. Điều này thể hiện quan điểm của Nhà nước Việt Nam bảo hộ tối đa đối với công dân Việt Nam, người gốc Việt Nam trên lãnh thổ Việt Nam.
Những quy định này chính thức áp dụng từ ngày 1/3/2027, thời điểm Luật Hộ tịch có hiệu lực thi hành.
NGỌC MAI
.jpg "Trải nghiệm đăng ký kết hôn ở xã mới sau sáp nhập")
