(HPĐT)- Mùa xuân đến, cùng với cả nước, người dân Hải Phòng lại rộn ràng trong mùa lễ hội. Ngoài những lễ hội gắn với các di tích đình chùa, miếu mạo, Hải Phòng còn có nhiều lễ hội đặc sắc riêng có, mang đậm bản sắc văn hóa của người dân nơi mảnh đất “Hải tần phòng thủ”.
Các đội trên đường đua sông Cổ Bồng, Lễ hội bơi chải đền Ngọ Dương (xã An Hoà, huyện An Dương). Ảnh: Hoàng Phước
Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân
Bà Lê Chân vốn là con gái Trang chủ An Biên Lê Đạo thuộc vùng Đông Triều (Quảng Ninh ngày nay), là một trong những nữ tướng xuất sắc của Hai Bà Trưng. Khi cha mẹ bị Thái thú Tô Định hãm hại, bà uất hận bỏ xứ đến làng Vẻn khai hoang, lập trang ấp đặt tên là trang An Biên – “nền móng” của thành phố Hải Phòng ngày nay. Khi nghe tin Hai Bà Trưng phát hịch kêu gọi tướng sĩ khắp nơi khởi nghĩa giết giặc Tô Định, bà tập hợp binh sĩ tham gia khởi nghĩa. Kháng chiến thắng lợi, Hai Bà Trưng lên ngôi vua, đóng đô ở Mê Linh (Vĩnh Phúc), Nữ tướng Lê Chân được giao trọng trách là Chưởng quản binh quyền nội bộ, đóng đại bản doanh ở Giao Chỉ và trấn thủ miền Đông Bắc, mộ thêm dân, chăm lo phát triển mở mang trang ấp, bảo vệ bờ cõi.
Người dân Hải Phòng suy tôn bà là Thành hoàng làng, là Thánh mẫu, lập đình, đền, miếu mạo thờ phụng, tổ chức lễ hội tưởng niệm ngày mất của bà. Từ năm 2011, Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân được khôi phục lại, trở thành một trong những lễ hội lớn của thành phố với nhiều nghi lễ truyền thống; đến năm 2016 được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội được tổ chức trong 3 ngày (từ ngày 7 đến ngày 9- 2 âm lịch hằng năm) với các hoạt động như: Cáo yết, dâng hương, tế nữ quan, lễ tạ và các trò chơi dân gian, lễ dâng hoa thủy tiên, cuộc thi hát cung văn… diễn ra đồng thời tại 3 địa điểm gồm: Đền Nghè, đình An Biên và khu vực tượng đài Nữ tướng Lê Chân (cùng quận Lê Chân).
Các lễ hội tưởng nhớ Đức vương Ngô Quyền
Sau chiến thắng đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng (khu vực huyện Thủy Nguyên ngày nay) vào năm 938, Ngô Quyền - vị “Tổ trung hưng” của đất nước lên ngôi vua. Là nơi diễn ra trận thủy chiến Bạch Đằng, Hải Phòng có số lượng di tích thờ Đức vương Ngô Quyền nhiều nhất cả nước với khoảng 60 địa điểm, trong đó tiêu biểu phải kể đến miếu - chùa Trung Hành, miếu Hạ Lũng, đình Xâm Bồ (quận Hải An) … Vào dịp tháng Giêng, tháng hai âm lịch hằng năm, ở các di tích này đều mở hội, tạo nên nét văn hóa đặc sắc. Ngoài ra, còn có di tích Từ Lương Xâm - một trong “tam linh từ” tại quận Hải An (cùng với phủ Thượng Đoạn thờ Thánh mẫu Liễu Hạnh và đền Phú Xá thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và nữ tướng hậu cần Bùi Thị Từ Nhiên). Lễ hội Từ Lương Xâm được tổ chức từ ngày 16 đến ngày 18 tháng Giêng hằng năm với sự tham gia của hầu hết các địa phương trong vùng. Từ năm 2022, lễ hội Từ Lương Xâm được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Lễ hội Minh Thề
Một trong những lễ hội đầu xuân vô cùng đặc sắc của vùng đất Hải Phòng là Lễ hội Minh Thề ở xã Thuận Thiên (huyện Kiến Thụy), được khôi phục từ năm 2002 trên nền cốt của Hội Minh Thề xưa, diễn ra vào ngày 14, 15 và 16 tháng Giêng hằng năm. Tại lễ hội, chủ tế dùng dao vẽ một vòng tròn lớn giữa đài thề, đọc hịch văn Minh Thề, trong đó nêu rõ: “Nếu lấy của công làm việc công được thần linh ủng hộ. Nhược bằng, có lòng tham, lấy của công làm của tư, nguyện cầu thần linh đả tử! Y như lời thề…”. Sau đó, chủ tế dùng dao cắt tiết gà vào bình rượu, mời mọi người cùng uống rượu thề.
Lễ hội Minh Thề mang giá trị lớn lao góp phần xây dựng đạo đức, lối sống, phép tắc ứng xử trong cộng đồng cũng như trật tự kỷ cương, tinh thần thượng tôn pháp luật, phòng chống tham nhũng, lãng phí cho các thế hệ. Từ năm 2017, lễ hội được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tôn vinh tinh thần thượng võ
Là vùng đất “Hải tần phòng thủ”, nơi “ăn sóng nói gió”, người dân Hải Phòng có rất nhiều lễ hội thể hiện tinh thần thượng võ. Trong số đó có thể kể đến lễ hội vật làng Vĩnh Khê, xã An Đồng (huyện An Dương), diễn ra vào ngày 7 tháng Giêng hằng năm, nhằm tưởng nhớ và noi theo tấm gương của hai vị tướng tài dưới thời vua Trần Nghệ Tông là Vũ Giao và Vũ Trung. Nét độc đáo riêng biệt trong lễ hội này là thể lệ thi đấu không tuân theo bất cứ một quy chuẩn sẵn có của đấu vật, mà hoàn toàn là theo lệ làng quy định. Đô vật được coi là chiến thắng tuyệt đối khi phải hạ đối thủ ở tư thế hai vai, một mông hoặc hai mông, một vai chạm thảm trong khoảng 3 giây, khiến nhiều đô vật chuyên nghiệp tham gia cũng phải chật vật mới giành chiến thắng trên sới vật của làng.
Cũng ở huyện An Dương còn có lễ hội bơi chải đền Ngọ Dương, xã An Hòa, tưởng nhớ vị anh hùng Hoàng Công Định, người em thứ 5 trong 7 anh em họ Hoàng tham gia đội thủy binh trong đội quân của Hai Bà Trưng đánh nhiều trận thắng lớn. Lễ hội diễn ra trong ngày từ 25 đến 27 tháng Chạp và ngày mồng 2 đến mồng 5 tháng Giêng hằng năm với hoạt động thi bơi chải, diễn tả cảnh đua thuyền, luyện quân chiến đấu của tướng quân Hoàng Độ năm xưa. Đây là lễ hội có truyền thống lâu đời, mang đậm bản sắc văn hóa vùng sông nước ở đồng bằng Bắc Bộ./.
Thành Lê (tổng hợp)
