Mất cân bằng giới tính khi sinh đang là thách thức đối với công tác dân số, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ để kiểm soát.
Theo rà soát, thống kê của ngành y tế, tỷ số giới tính khi sinh tại Hải Phòng hiện vẫn ở mức cao, 116,7 bé trai/100 bé gái, tăng so với mức 113,5 bé trai/100 bé gái năm 2025 và cao hơn nhiều so với ngưỡng cân bằng sinh học tự nhiên khoảng 104 - 106 bé trai/100 bé gái.
Tình trạng này có sự khác biệt giữa các địa phương. Phường Kiến An có tỷ số cao nhất với 140 bé trai/100 bé gái, tiếp đến là phường Dương Kinh 134/100, xã Cẩm Giàng 132/100, xã Tứ Kỳ 130/100 và xã Vĩnh Bảo 126/100… Những con số này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.
Theo ông Vũ Đức Tiến, Giám đốc Trạm Y tế Vĩnh Bảo, nguyên nhân sâu xa vẫn là tâm lý ưa thích con trai, tư tưởng “trọng nam hơn nữ”, mong muốn có con trai để nối dõi, thờ cúng tổ tiên hoặc phụng dưỡng cha mẹ khi về già. Trong khi đó, quy mô gia đình ngày càng thu nhỏ khiến áp lực phải có ít nhất một con trai ngày càng cao. Sự phát triển nhanh của siêu âm, xét nghiệm giới tính thai nhi, xét nghiệm phôi và các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cũng tạo điều kiện để mong muốn lựa chọn giới tính thai nhi có thể được thực hiện.
Mất cân bằng giới tính khi sinh không gây hệ lụy ngay lập tức, nhưng sự chênh lệch tích tụ qua nhiều năm sẽ tác động đến cơ cấu dân số khi các thế hệ trẻ bước vào độ tuổi trưởng thành và kết hôn. Theo dự báo, đến năm 2049, Việt Nam có thể thiếu khoảng 1,3 triệu phụ nữ trong độ tuổi kết hôn do ảnh hưởng của mất cân bằng giới tính khi sinh. Tình trạng dư thừa nam giới có thể kéo theo nhiều vấn đề xã hội, trong đó có nguy cơ gia tăng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái và bạo lực trên cơ sở giới.
Đằng sau những con số về mất cân bằng giới tính khi sinh là những quan niệm xã hội không dễ thay đổi. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy nhiều gia đình đang có cách nhìn tiến bộ hơn. Gia đình anh Đỗ Quốc Chưởng ở thôn Lễ Độ (xã Vĩnh Bảo) có 2 con gái, một cháu sinh năm 2010 và một cháu sinh năm 2016. Cả hai đều chăm ngoan, đạt thành tích cao trong học tập.
Dù còn trẻ và chưa có con trai, vợ chồng anh Chưởng không có ý định sinh thêm. Theo anh, việc “phải có con trai để nối dõi” tùy thuộc vào quan điểm, cách nghĩ của mỗi gia đình. Với vợ chồng anh, điều quan trọng không phải con trai hay con gái, mà là các con khỏe mạnh, được học hành đầy đủ và có cơ hội phát triển.
Câu chuyện của gia đình anh Chưởng cho thấy, khi trẻ em gái được yêu thương, quan tâm đầu tư cho học tập và trao cơ hội bình đẳng, các em hoàn toàn có thể trở thành niềm tự hào của gia đình và đóng góp cho xã hội.
Theo đại diện Chi cục Dân số và Trẻ em Hải Phòng, mất cân bằng giới tính khi sinh là vấn đề lâu dài, không thể giải quyết chỉ bằng các biện pháp trước mắt. Giải pháp căn cơ là thay đổi nhận thức xã hội, xóa bỏ tư tưởng “trọng nam hơn nữ”, nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái. Công tác truyền thông cần hướng đến từng nhóm đối tượng, nhất là các cặp vợ chồng trẻ, người lao động tại khu công nghiệp, doanh nghiệp; đồng thời tăng cường sự tham gia của nam giới trong chia sẻ trách nhiệm sinh sản, nuôi dạy con và chăm sóc gia đình.
Cùng với truyền thông, cần tăng cường phối hợp giữa ngành y tế với các ngành, đoàn thể và chính quyền địa phương; thực hiện nghiêm quy định cấm lựa chọn giới tính thai nhi. Mục tiêu không chỉ đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên mà còn tạo môi trường để trẻ em trai và trẻ em gái được quan tâm, chăm sóc và có cơ hội phát triển bình đẳng.
Sau hợp nhất, Hải Phòng có quy mô dân số hơn 4,2 triệu người, đứng trước nhiều vấn đề về mức sinh, mất cân bằng giới tính khi sinh, già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số.
Thành phố đã ban hành một số chính sách nhằm tạo động lực duy trì mức sinh, nâng cao chất lượng dân số. Đáng chú ý là chính sách khuyến khích, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số giai đoạn 2026 - 2030 như phụ nữ sinh con thứ 2 trước 35 tuổi có hộ khẩu thường trú tại Hải Phòng được hỗ trợ một lần 3 triệu đồng; gia đình sinh 2 con gái, trong năm học có 1 con đạt giải học sinh giỏi cấp thành phố trở lên môn văn hóa được hỗ trợ 2 triệu đồng... Việc hỗ trợ 2 triệu đồng cho gia đình có 2 con gái trong đó có 1 con đạt học sinh giỏi cấp thành phố trở lên có ý nghĩa đối với việc xóa bỏ tư tưởng "trọng nam" của nhiều gia đình.
Luật Dân số vừa được thông qua cũng tạo hành lang pháp lý chặt chẽ để xử lý các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi với quy định người hành nghề y công bố, thông báo hoặc tiết lộ thông tin về giới tính thai nhi cho khách hàng sẽ bị đình chỉ hành nghề, trừ trường hợp xác định giới tính nhằm phục vụ chẩn đoán, điều trị bệnh di truyền theo quy định của Bộ Y tế.
Tuy nhiên, để đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, việc thực thi pháp luật cần đi đôi với thay đổi nhận thức, xóa bỏ định kiến về giới. Trong đó, truyền thông có chiều sâu, hướng đến chuyển đổi hành vi của thanh niên và cộng đồng là giải pháp then chốt.
HOÀNG XUÂN
.jpg "Không kỷ luật, đừng để mất cân bằng giới tính trầm trọng hơn")
