(HPĐT)- Cuộc gặp gỡ lịch sử tại Áo giữa các nước Nhóm P5+1 và Iran trong nỗ lực cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran dù dấy lên nhiều kỳ vọng trong cộng đồng quốc tế, ngọn lửa hy vọng ấy có nguy cơ nhanh chóng bị dập tắt bởi những lợi ích và tính toán cá nhân của mỗi quốc gia.
Bên trong một cơ sở hạt nhân ở Isfahan, miền Trung Iran.
Thách thức nối thách thức
Sau thời gian dài gián đoạn, ngày 6-4, đàm phán cứu vãn thỏa thuận hạt nhân Iran ký kết năm 2015 mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) được nối lại tại Vienna, Áo. Trải qua 2 vòng đàm phán, đại diện các nước Pháp, Nga, Trung Quốc, Anh, Đức và Iran thảo luận việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran, cũng như việc Mỹ sẽ quay trở lại thỏa thuận này và bảo đảm các bên tuân thủ đầy đủ và hiệu quả thỏa thuận. Dù vòng đàm phán lần 1 kết thúc mà không đạt được mục tiêu nào cụ thể để tháo gỡ bế tắc cho quá trình đàm phán, đến ngày 10-4, khi vòng họp thứ 2 kết thúc, các đại diện của Trung Quốc và Nga đánh giá các nỗ lực hiện nay nhằm đưa Iran và Mỹ quay lại thực thi JCPOA đạt tiến triển, và các quốc gia nhất trí tiếp tục gặp nhau để thảo luận thêm.
Tuy nhiên, tình hình bỗng trở nên phức tạp hơn khi hôm 11-4, giới chức Iran cho biết vừa xảy ra vụ tấn công làm mất điện trên diện rộng ở Isfahan, nơi đặt cơ sở hạt nhân Natazn. Tehran gọi đây là vụ “khủng bố hạt nhân” và chỉ đích danh Israel là thủ phạm. Vốn là nước kịch liệt phản đối cuộc đàm phán cứu vãn JCPOA, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Benny Gantz đưa ra tuyên bố đầy ẩn ý khi khẳng định sẽ phối hợp với Mỹ trong vấn đề Iran để chắc chắn rằng “bất cứ thỏa thuận mới nào với Iran sẽ bảo đảm các lợi ích sống còn của thế giới và của Mỹ”.
Khó khăn chờ đợi
Theo đánh giá của giới quan sát, trước diễn biến phức tạp bên ngoài Vienna, vòng đàm phán lần này sẽ kéo dài vài tuần. Mục tiêu lý tưởng là một dạng thỏa thuận trước khi cuộc bầu cử Tổng thống Iran diễn ra vào tháng 6 tới, vì lo sợ rằng chính quyền tiếp theo của Iran có thể cứng rắn hơn với các điều khoản thỏa thuận. Tuy nhiên, những tính toán riêng của Mỹ và Iran có thể làm cản trở triển vọng đưa 2 nước cùng ngồi lại bàn đàm phán. Mỹ không chỉ muốn Iran từ bỏ động thái vi phạm cam kết trong thỏa thuận hạt nhân mà còn muốn kéo dài thời hạn thỏa thuận và xem xét các vấn đề khác như chương trình tên lửa đạn đạo và hoạt động can dự của Iran tại khu vực. Trong khi đó, cả Iran, Nga và Trung Quốc đều tuyên bố phản đối tham vọng lớn của Mỹ, đặc biệt, Iran yêu cầu chính quyền Biden có động thái sửa sai trước vì cho rằng Mỹ là bên mắc lỗi khi đơn phương rút khỏi thỏa thuận.
Vốn là “cơn đau đầu” từ lâu của chính phủ Mỹ, diễn biến mới trong vấn đề hạt nhân Iran khiến Washington không còn nhiều thời gian để cân nhắc. Trước tuyên bố của Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei rằng Iran có thể làm giàu urani có độ tinh khiết lên tới 60% trong trường hợp cần thiết, thay vì trong giới hạn 20%, các quốc gia hiểu rằng, Mỹ chần chừ đứng ngoài thỏa thuận càng lâu thì Tehran càng tiến gần hơn đến việc sở hữu vũ khí hạt nhân. Còn nếu Tổng thống Joe Biden nhanh chóng chấp nhận thỏa thuận hạt nhân Iran hiện nay, đảng Cộng hòa sẽ gia tăng sức ép với nhà lãnh đạo Mỹ bởi từ lâu, đảng này đã phản đối JCPOA.
Dẫu biết còn nhiều khó khăn chờ đợi phía trước trong ô cửa thời gian chật hẹp, tương lai nỗ lực cứu vãn JCPOA không tối tăm như nhiều người nghĩ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price từng tuyên bố hôm 7-4 rằng, đất nước cờ hoa sẵn sàng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran vốn không phù hợp với JCPOA. Nếu quan điểm này còn giữ vững và cả 2 bên có thể nhượng bộ lẫn nhau, thỏa thuận lịch sử này có thể hồi sinh./.
Thái Nghiên tổng hợp - Ảnh: Reuters
