Nỗ lực xây dựng và phát triển văn hóa gia đình

Các thế hệ gia đình bà Vũ Thị Viên ở phố Lương Khánh Thiện, quận Ngô Quyền sum họp dịp cuối năm. Ảnh: Vũ Dũng

- Thành phố hiện đang trên đà phát triển, nhiều hoạt động truyền thống trong đó có văn hoá gia đình cũng có nhiều thay đổi để phù hợp với tình hình mới. Theo đồng chí, văn hoá gia đình hiện nay có gì khác so với trước đây?

- Thành phố đang trong quá trình đổi mới, nhiều lĩnh vực trong xã hội phát triển nhanh và bền vững hơn trước, diện mạo đời sống xã hội có nhiều sự đổi thay. Gia đình truyền thống cũng cần thích nghi với điều kiện xã hội hiện nay để thích ứng với xu thế phát triển hiện đại. Cùng với đó sự tác động của các yếu tố văn hóa nước ngoài cũng có ảnh hưởng nhất định đến lối sống, văn hóa của các thành viên trong gia đình.

Những giá trị văn hóa như: văn hóa ứng xử giữa các thành viên trong gia đình, quan niệm về con cái, hôn nhân, vai trò của người phụ nữ trong gia đình… ngày một hiện đại và bình đẳng. Con cái có thể nói lên nguyện vọng, chính kiến của mình. Cha mẹ không chỉ đơn thuần là những người “bề trên” dạy bảo con cái mà hơn thế, trong rất nhiều gia đình, nhất là gia đình tại thành thị và trí thức, cha mẹ còn là những người bạn sẵn sàng chia sẻ tâm tư, tình cảm với con cái. Mối quan hệ mẹ chồng- nàng dâu dần dần được cân bằng. Mẹ chồngnàng dâu ngày càng hiểu nhau hơn, gần gũi và sẵn sàng sẻ chia với nhau hơn. Đồng thời, người phụ nữ hiện nay được chủ động trong công việc xã hội và nuôi dạy con cái hơn trước đây.

Cùng với đó, những biểu hiện của tình trạng suy thoái đạo đức gia đình đang là vấn đề nhức nhối trong xã hội. Đây đó, mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình trở nên lỏng lẻo hơn, dễ vỡ hơn. Vợ chồng ít quan tâm đến nhau hơn, anh em ít gần gũi nhau hơn. Cùng với đó, tình trạng bạo hành gia đình cũng có mức độ nguy hiểm hơn. Tình trạng ngoại tình ngày càng phổ biến. Việc sống thử trước hôn nhân bắt đầu xuất hiện.

Có thể nói, văn hóa gia đình hiện nay có những thay đổi mang lại nhiều ý nghĩa tích cực, nhưng cũng có nhiều điều cần suy ngẫm. Làm thế nào để “gạn đục khơi trong”, hạn chế những hạt sạn nhức nhối, khơi dậy những giá trị văn hóa tốt đẹp trong gia đình không chỉ là nhiệm vụ của mỗi người, mỗi thành viên trong tổ ấm của mình mà còn cần sự chung tay của xã hội, cộng đồng.

- Để đạt được mục tiêu khơi dậy những giá trị văn hoá tốt đẹp, ngành Văn hoá và Thể thao có những giải pháp gì, thưa đồng chí?

- Căn cứ nhiệm vụ được UBND thành phố giao, Sở Văn hóa và Thể thao triển khai thực hiện phong trào xây dựng văn hóa gia đình với những việc làm cụ thể, thiết thực như: vận động người dân đăng ký xây dựng gia đình văn hoá; tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày quốc tế hạnh phúc (20-3), Ngày Gia đình Việt Nam (28-6), Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình (tháng 6 hằng năm)… Cụ thể, nhiều mô hình được duy trì và nhân rộng như: mô hình “Câu lạc bộ phòng, chống bạo lực gia đình”, mô hình “Câu lạc bộ nhằm giảm thiểu tiêu cực của tình trạng phụ nữ kết hôn với người nước ngoài” ở các địa phương trên địa bàn thành phố. Hệ thống đài truyền thanh các xã, thị trấn tuyên truyền 3.500 lượt chuyên mục pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình và xây dựng gia đình văn hóa. Cùng với đó, Sở tích cực tuyên truyền, cổ động trực quan theo từng tháng và các đợt cao điểm: Ngày quốc tế hạnh phúc; Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình; Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực trên cơ sở giới… Đồng thời, duy trì các mô hình câu lạc bộ gia đình hạnh phúc, gia đình phát triển bền vững, tổ chức các cuộc thi, liên hoan, hội diễn có chủ đề về gia đình; phát tờ gấp về giáo dục đạo đức, lối sống gia đình, bình đẳng giới…

Với sự tích cực hưởng ứng của đông đảo người dân, mà cốt lõi là ý thức tự giác xây dựng nếp sống văn hoá từ mỗi gia đình, mỗi thành viên, toàn thành phố hiện có 92,5% số hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”. Phong trào xây dựng văn hoá gia đình tác động tích cực nhiều mặt đến đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, khơi dậy và phát huy tính chủ động, sáng tạo và khả năng của mỗi người, mỗi gia đình trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc, các phong tục, tập quán, truyền thống tốt đẹp, xây dựng nếp sống văn hoá lành mạnh. Từ nhận thức đúng về vai trò của gia đình là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách con người, nên các gia đình văn hóa chăm lo xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc, tiến bộ. Việc thực hiện tiêu chuẩn gia đình văn hoá tạo cho mỗi gia đình có nền nếp hơn, vợ chồng bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, người lớn sống mẫu mực, con cháu trong gia đình hiếu thuận, lễ phép. Từ thực tế xuất hiện nhiều gia đình văn hóa có 3- 4 thế hệ cùng chung sống hòa thuận và luôn quan tâm giáo dục con cháu theo nếp nhà truyền thống ở hầu hết các quận, huyện. Trong các gia đình văn hoá, bạo lực gia đình được loại bỏ, thực hiện bình đẳng giới, sinh đẻ có kế hoạch, nuôi dạy con chăm ngoan, tích cực tham gia các hoạt động trùng tu, tôn tạo di tích, lịch sử văn hoá của địa phương, hưởng ứng và thực hiện gia đình, dòng họ khuyến học, hiếu học; các phong trào đền ơn đáp nghĩa, tương trợ, giúp đỡ mọi người trong cộng đồng…

- Như vậy, cần làm thế nào để tiếp tục xây dựng và phát triển văn hoá gia đình trong giai đoạn hiện nay?

- Văn hóa gia đình là những thực hành hằng ngày của các thành viên nhằm củng cố và phát triển các mối quan hệ tình cảm, đạo đức tạo nên một gia đình bền vững. Đó là việc nuôi dưỡng, giáo dục con cái để chúng có kỹ năng sống, làm các công việc trong gia đình và chuẩn bị cho con em hội nhập với xã hội, dạy dỗ việc ứng xử với cha mẹ, anh chị em trong gia đình, bà con trong dòng họ và ứng xử ngoài xã hội, mối quan hệ đối với họ hàng hai bên và cộng đồng làng xóm chung quanh..., tạo nền tảng, bệ đỡ, cơ sở để con người có thể vững vàng bước ra cuộc sống. Gia đình là hạt nhân, tế bào của xã hội. Văn hóa gia đình là một giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam. Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 diễn ra ngày 24-11 vừa qua, đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh: Xây dựng con người Việt Nam thời kỳ đổi mới, phát triển, hội nhập với những giá trị chuẩn mực phù hợp, gắn với giữ gìn, phát huy giá trị gia đình Việt Nam, hệ giá trị văn hóa, giá trị của quốc giadân tộc; kết hợp nhuần nhuyễn những giá trị truyền thống với giá trị thời đại: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo. Những giá trị ấy được nuôi dưỡng bởi văn hóa gia đình Việt Nam với những giá trị cốt lõi: ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh.

Do vậy, trong thời gian tới, Sở Văn hóa – Thể thao tiếp tục phát triển phong trào xây dựng gia đình văn hóa. Đẩy mạnh việc triển khai xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa” một cách nghiêm túc, chú trọng chất lượng, thực sự tôn vinh các điển hình tiên tiến. Chú trọng nâng cao chất lượng các phong trào thi đua của các cấp, ngành thành viên ban chỉ đạo phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” thành phố, tạo môi trường văn hoá lành mạnh, thúc đẩy phong trào xây dựng gia đình văn hoá phát triển. Phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các ngành, các cấp, phát huy hiệu quả các mô hình xây dựng có kết quả tốt, tạo sức mạnh tổng hợp, đồng bộ thúc đẩy phong trào phát triển mạnh mẽ. Liên kết, phát huy tối đa kết quả các mô hình triển khai có hiệu quả để phong trào xây dựng gia đình văn hóa thực sự trở thành phong trào thi đua sôi nổi ở các địa phương, các gia đình tự nguyện, tự giác tham gia phong trào. Phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên trong việc xây dựng gia đình trở thành gia đình văn hóa tiêu biểu, là những hạt nhân nòng cốt để vận động các gia đình khác cùng thực hiện các tiêu chí gia đình văn hóa. Động viên, khen thưởng kịp thời những gương người tốt, việc tốt, cá nhân, tập thể thực hiện tốt phong trào; tránh việc bình xét công nhận danh hiệu gia đình văn hóa qua loa, hình thức. Tích cực tuyên truyền Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, vận động người dân xây dựng gia đình ấm no, hòa thuận, tiến bộ và hạnh phúc. Chú trọng công tác truyền thông về vai trò của gia đình, từng bước hướng tới ngày 28-6 thực sự là ngày sum họp của mỗi gia đình Việt Nam. Đồng thời, động viên văn nghệ sĩ có nhiều tác phẩm viết về xây dựng văn hóa gia đình trong thời đại mới.

- Trân trọng cảm ơn đồng chí!