Trường xưa, lối cũ…
Lễ khai giảng đầu tiên khi trường mang tên Ngô Quyền.
Trầm mặc chính bởi kiến trúc xưa cũ vẫn còn được giữ nguyên vẹn qua thời gian với những dãy nhà sơn màu vàng cùng mái ngói phủ màu thời gian. Hơn 20.000m2 diện tích của toàn trường được đều được thiết kế xây dựng theo kiến trúc của tòa nhà chính từ thời Pháp thuộc. Phong cách đặc trưng của châu Âu với một đồng hồ lớn càng tạo nên sự cổ kính cho tòa nhà chính và cả những dãy nhà lân cận được xây mới sau này. Sự đồng nhất về mặt kiến trúc của những dãy nhà xây không cùng một thời gian tạo nên một quần thể đặc trưng của ngôi trường có lịch sử lâu đời của thành phố Cảng.
Tôi vẫn nhớ lần đầu có mặt tại ngôi trường này, kiến trúc khang trang của tòa nhà Pháp cổ làm tôi choáng ngợp. Lời bài hát truyền thống vang lên hào hùng như sông Bạch Đằng dậy sóng từ muôn phía. “Đây Bạch Đằng giang chiến công oai hùng khúc ca/Nghìn năm xưa còn vang mái trường ta/Chúng ta cùng vai kề vai, cùng xứng đáng là cháu con Bác Hồ…”. Có lẽ, khi viết lên những ca từ của bài hát truyền thống này, người nhạc sĩ ấy cũng hồi tưởng lại chiến thắng lịch sử trên sông Bạch Đằng, và lòng ông cũng dậy sóng tự hào khi được nghe về những thành tích và bao lớp học sinh trưởng thành từ mái trường trung học phổ thông có tiếng của thành phố Cảng.
Được xây dựng từ năm 1920, trường từng trải qua các tên gọi Bonnal (thời Pháp thuộc) – Bình Chuẩn (sau Cách mạng tháng Tám 1945) rồi đến Ngô Quyền (từ năm 1948 đến nay). Trường là một ngôi trường nằm trong hệ thống các trường Trung học Phổ thông (THPT) công lập của Việt Nam, cũng là ngôi trường trung học đầu tiên của Hải Phòng và là một trong số những trường trung học đầu tiên của Việt Nam.
Những trang sử tự hào
Nghe các thầy cô giáo kể đầy tự hào về những trang sử của trường, giờ lại từng trang viết của các lớp học sinh, thầy cô giáo viết về trường cũ, bỗng dưng tôi cũng như sống lại qua các thời kỳ ngôi trường trải qua cho đến ngày nay. Từ những phong trào yêu nước đòi ân xá Phan Bội Châu năm 1925, tổ chức truy điệu Phan Chu Trinh 1926, tham gia bãi công, bãi khoá, rải truyền đơn 1929, 1930… Rồi đến thời kỳ sau cách mạng tháng Tám và trong Chiến tranh Đông Dương (1945 - 1954), khi trường được đổi tên thành Trung học Bình Chuẩn, trở thành trường trung học đầu tiên của Hải Phòng sau Cách mạng tháng Tám, học sinh Bình Chuẩn hăng hái tham gia công tác xã hội chống giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm theo lời kêu gọi của Chính phủ và chủ tịch Hồ Chí Minh…
Những tên tuổi nhà giáo giàu lòng yêu nước, yêu nghề và hết lòng vì học sinh, vẫn còn mãi với lịch sử của nhà trường và phong trào cách mạng của thành phố như thầy giáo Nguyễn Hữu Tảo, thầy giáo Hoàng Ngọc Phách, thầy giáo Lê Xuân Phùng.... Cùng với đó là những tên tuổi học sinh Bonnal nổi tiếng như Nguyễn Văn Cúc (tức Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh sau này), nhạc sĩ Văn Cao – người viết Quốc ca Việt Nam, nhà thơ Thế Lữ - lá cờ đầu của phong trào Thơ mới, tướng Nguyễn Bình, Giáo sư – Nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân, Giáo sư - nhà giáo Tăng Xuân An, nhà giáo Quản Hữu Nhân...
Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp, nhiều thế hệ thầy giáo và học sinh truờng Bonnal với tinh thần yêu nước và sự nỗ lực của mình biến trường Bonnal thành một địa chỉ đỏ đào tạo nhiều nhân tài và cán bộ phục vụ phong trào cách mạng Hải Phòng và cả nước.
Trường THPT Ngô Quyền nay.
Còn mãi với thời gian
Lật giở lại lịch sử cũ mới biết, có một năm trường Ngô Quyền đóng cửa. Đó là năm học 1954 – 1955, khi Hải Phòng trở thành khu tập kết 300 ngày của quân Pháp. Nhưng cũng chỉ một thời gian ngắn, ngày 13-5-1955, Hải Phòng giải phóng, cùng với cả nước, thành phố Hải Phòng bước sang một thời kì mới và lịch sử trường Bonnal - Bình Chuẩn - Ngô Quyền cũng lại mở sang một trang mới. Năm học đầu tiên sau ngày độc lập, 1955 – 1956, trường Ngô Quyền có 12 lớp cấp 2 với gần 600 học sinh. Năm 1956 - 1957, trường chuyển sang hệ phổ thông bậc 10 năm. Và từ 1961 - 1965, trường Ngô Quyền có sự phát triển cao nhất về số lớp và số học sinh, 16 phòng học với 32 lớp. Đến giờ, những thành tích mỗi năm của thầy và trò trường Ngô Quyền càng khẳng định vị trí và tiếng tăm của ngôi trường 90 năm lịch sử.
Thu se lạnh thổi bay những cánh lá khô trên khoảng sân trường mênh mông. Tốp tốp học sinh túm năm tụm bảy chuyện trò trong giờ giải lao chờ tiết học mới. Nhìn lên chiếc đồng hồ ở dãy nhà chính, mảng ngói rêu phong như đọng lại cả một thời gian 90 năm từ xưa trở lại đây. Đứng giữa sân trường của hiện tại mà cảm giác như của những ngày xa xưa ấy, mới thấy, ngôi trường sẽ còn mãi với thời gian dù ở giai đoạn nào…
Linh Phong
