Nghị định 54/2026 của Chính phủ điều chỉnh nhiều quy định về nhà ở xã hội theo hướng mở rộng điều kiện thụ hưởng, đơn giản hóa thủ tục xác nhận, đồng thời tăng cường công khai, hậu kiểm trong triển khai dự án nhằm đưa chính sách đến đúng đối tượng.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 54/2026 sửa đổi, bổ sung một số quy định về nhà ở và kinh doanh bất động sản, trong đó trọng tâm là tháo gỡ rào cản tiếp cận nhà ở xã hội và chuẩn hóa lại quy trình thực hiện.
Một điểm mới đáng chú ý là cách xác định tình trạng “chưa có nhà ở”. Theo quy định mới, người thuộc diện được hưởng chính sách nhà ở xã hội - cùng vợ hoặc chồng, chỉ cần không đứng tên, không có thông tin nhà ở trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại địa phương nơi có dự án là đủ điều kiện. Việc xác định này không còn phụ thuộc vào thời điểm nộp hồ sơ như trước.
Thẩm quyền xác nhận tình trạng nhà ở cũng được tinh giản. Cơ quan cấp Giấy chứng nhận theo pháp luật đất đai chịu trách nhiệm xác nhận, với thời hạn xử lý tối đa 7 ngày kể từ khi nhận đề nghị.
Bên cạnh đó, Nghị định 54/2026 điều chỉnh cách xác nhận thu nhập - tiêu chí quan trọng trong xét duyệt hồ sơ. Thay vì UBND cấp xã, nhiệm vụ này được chuyển sang Công an cấp xã nơi công dân cư trú hoặc sinh sống. Như vậy, người có nhu cầu mua, thuê mua nhà ở xã hội tự kê khai và cam kết về thu nhập; lực lượng công an thực hiện xác minh, hậu kiểm khi cần thiết.
Mức trần thu nhập để được người có nhu cầu được tiếp cận nhà ở xã hội vẫn giữ nguyên. Theo đó, người độc thân có thu nhập không quá 15 triệu đồng/tháng; hộ gia đình đã kết hôn có tổng thu nhập không vượt 30 triệu đồng/tháng. Đơn đề nghị xác nhận thu nhập đồng thời được coi là căn cứ xác định đối tượng thụ hưởng chính sách.
Ở khâu triển khai dự án, quy trình bán, cho thuê mua và cho thuê nhà ở xã hội không dùng vốn đầu tư công cũng được “làm lại” theo hướng công khai hơn. Chủ đầu tư buộc phải công bố đầy đủ thông tin dự án trên nhiều kênh, từ website của Sở Xây dựng, chính quyền địa phương đến báo chí và hệ thống dữ liệu nhà ở - thị trường bất động sản.
Hiện nay, người dân có thể nộp hồ sơ linh hoạt qua nhiều hình thức, như nộp trực tiếp, nộp trực tuyến, nộp hồ sơ qua bưu chính hoặc thông qua đơn vị nơi người dân đang làm việc. Thời gian tiếp nhận hồ sơ tối thiểu là 30 ngày. Điều này giúp hạn chế tình trạng “chạy hồ sơ” trong thời gian ngắn.
Sau khi tiếp nhận, chủ đầu tư phải tổng hợp danh sách gửi Sở Xây dựng kiểm tra chéo việc hưởng chính sách, công khai danh sách đủ điều kiện và tổ chức bốc thăm nếu số lượng hồ sơ vượt chỉ tiêu. Thứ tự ưu tiên vẫn áp dụng theo Luật Nhà ở, từ người có công, thân nhân liệt sĩ, người khuyết tật, người tái định cư đến lao động nữ.
Với các dự án nhà ở xã hội đang cho thuê, chính sách chuyển tiếp cũng được điều chỉnh. Chủ đầu tư được ưu tiên bán lại căn hộ cho chính người đang thuê nếu đủ điều kiện và có nhu cầu mua, không cần chờ đủ 10 năm. Nếu không thực hiện, quỹ nhà ở quốc gia sẽ tiếp nhận quỹ căn hộ này.
Giá bán trong trường hợp chuyển từ thuê sang mua được tính trên cơ sở giá bán đã thẩm định, cộng lãi vay ngân hàng theo thời gian thuê và trừ phần giá trị hao mòn tương ứng.
Có thể thấy, Nghị định 54/2026 thể hiện nỗ lực mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở xã hội đối với người dân, nhưng cũng đồng thời siết chặt minh bạch và hậu kiểm - những vấn đề từng gây nhiều bất cập trên thị trường. Khi được triển khai đúng tinh thần, chính sách mới sẽ mang lại tác động tích cực, có thể giúp nhà ở xã hội đến gần hơn với đúng đối tượng cần hỗ trợ.
TT (tổng hợp)
