Nơi khơi nguồn “quy chế dân chủ” của Đảng

Tưng bừng Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc của phường Hùng Vương, quận Hồng Bàng (than g 11-2022). Ảnh: Minh Trí

Trong khó khăn càng đề cao dân chủ

Vào đầu những năm thập niên 80 của thế kỷ trước, trong cơ chế bao cấp, cùng với những khó khăn về kinh tế - xã hội, quá trình dân chủ hoá ở Hải Phòng đặt ra nhiều vấn đề, như: tình trạng xa rời quần chúng, quan liêu, cửa quyền bộc lộ ở một bộ phận cán bộ chính quyền, nhất là ở những lĩnh vực có liên quan đến chế độ phân phối, chính sách tuyển sinh, tuyển dụng và một số lợi ích thiết thân khác với người dân. Nhà nước còn thiếu nhiều bộ luật cơ bản, một số cơ chế, chính sách thiếu đồng bộ, các thể chế bảo đảm cho quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở chưa được xây dựng. Đất nước vừa ra khỏi chiến tranh, kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề, đời sống của nhân dân chồng chất khó khăn. Trình độ dân trí ở Hải Phòng còn hạn chế, phương tiện thông tin chưa phát triển, phong trào quần chúng có chiều hướng sa sút.

Bà Trần Thị Thanh Thọ, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban đầu tiên của Ban Dân vận Thành ủy cho biết, cùng với những chủ trương sáng tạo về phát triển kinh tếxã hội (cơ chế khoán trong nông nghiệp, bù giá vào lương, cải tiến quản lý công nghiệp, bài trừ 6 tệ nạn xã hội...), Đảng bộ thành phố chú trọng đến các vấn đề dân chủ hóa đời sống xã hội, xây dựng chiến lược về con người, nhằm đưa thành phố thoát khỏi khủng hoảng, khôi phục và phát triển kinh tế, chuẩn bị cho những bước cải cách cơ chế quản lý kinh tếxã hội tiếp theo. Năm 1983, Ban Dân vận Thành ủy với vai trò là cơ quan tham mưu với Đảng bộ về công tác quần chúng được thành lập, được Thành ủy giao cho một trong những nhiệm vụ quan trọng là đi sâu nghiên cứu vấn đề dân chủ ở địa bàn dân cư. Trong bối cảnh trên, một trong những câu hỏi được đưa ra để trưng cầu ý kiến quần chúng là: Để phát huy quyền làm chủ ở cơ sở, quần chúng đang cần gì? Nhiều ý kiến của người dân tập trung vấn đề bức xúc, đó là: dân là người thực hiện nhưng không được biết, không được bàn mà chỉ làm và đóng góp nên không hào hứng, phấn khởi tham gia; để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, mối quan hệ giữa các cơ quan chính quyền và nhân dân phải xây dựng trên nguyên tắc làm việc “được biết, được bàn, được làm, được kiểm tra”, gợi mở và đặt ra vấn đề “dân hưởng” (dân thụ hưởng) từ cách đây 40 năm.

Theo tổng kết của Ban Dân vận Trung ương: Sáng tạo ra phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” là quần chúng nhân dân ở cơ sở, xuất phát từ thành phố Hải Phòng, bắt đầu năm 1983. Sau khi có Chỉ thị 53- CT/TW, ngày 28-11-1984 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa 5) “Về tăng cường công tác quần chúng của Đảng”, hai văn bản “Quy chế về quyền làm chủ của nhân dân” được HĐND phường Trần Nguyên Hãn (quận Lê Chân) và xã Đông Sơn (huyện Thủy Nguyên) thông qua năm 1985 là những văn bản đầu tiên của địa phương trong cả nước thực hiện “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” (Ban Dân vận Trung ương, “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và vấn đề xây dựng quy chế dân chủ ở cơ sở”, NXB Chính trị quốc gia, năm 1998, trang 21).

Đại hội lần thứ 6 của Đảng (1986) đưa phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” vào Báo cáo chính trị, sau trở thành Nghị quyết Đại hội, sau đó được tiếp tục xác định trong các nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 7, 8. Ngày 18-2- 1998, Bộ Chính trị (khóa 8) ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW “Về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở”, đánh dấu mốc quan trọng trong công tác lãnh đạo mở rộng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trên phạm vi cả nước.

Nội dung phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” là quá trình tiếp nối lô-gic, biện chứng, được tổng kết thực tiễn, triển khai, thực hiện từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 6 năm 1986 đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 13 năm 2021. Trong đó, việc bổ sung yếu tố “dân giám sát”, “dân thụ hưởng” giữa các mệnh đề có quan hệ mật thiết, chặt chẽ, chuyển hóa, chuyển tiếp cho nhau, gắn liền với vai trò chủ thể, trung tâm của nhân dân, bảo đảm tất cả quyền lực thuộc về nhân dân. Đây không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực để khơi dậy sức mạnh và nguồn lực nhân dân trong quá trình đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống. Đây cũng là sức mạnh nền tảng để hiện thực hóa định hướng và tầm nhìn trong giai đoạn mới, hiện thực hóa khát vọng đưa đất nước phát triển phồn vinh, hạnh phúc, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Làm rõ, bổ sung nội hàm “dân giám sát”, “dân thụ hưởng”

Đến nay, qua gần 37 năm đổi mới, trên cơ sở tổng kết thực tiễn, Đại hội lần thứ 13 của Đảng bổ sung nội hàm của phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Văn kiện Đại hội 13 của Đảng bổ sung yếu tố “dân giám sát”, “dân thụ hưởng”. Trong đó, “dân thụ hưởng” được hiểu là nhân dân được hưởng những thành quả, kết quả của quá trình phát triển về đời sống vật chất, tinh thần mà các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước mang lại trước, trong, sau quá trình tổ chức, thực hiện. “Dân thụ hưởng” đòi hỏi cơ chế, chính sách trước khi hình thành và ban hành phải quán triệt quan điểm xuất phát từ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân, hướng tới mục tiêu nhân dân thụ hưởng ngày càng nhiều hơn; thành quả trong phát triển kinh tế-xã hội tương xứng với đóng góp, cống hiến; mức độ hài lòng của nhân dân là thước đo hiệu quả của cơ chế, chính sách trong thực tiễn.

Tiếp tục đề cao vị trí trung tâm, vai trò chủ thể của nhân dân

Những năm qua, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” được Thành ủy lãnh đạo quán triệt, triển khai thực hiện sâu rộng ở xã, phường, thị trấn, cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp. Thành phố nhất quán thực hiện chủ trương “đầu tư cho an sinh, phúc lợi xã hội phải đi trước so với phát triển kinh tế”, nâng cao đời sống của nhân dân, tạo không khí phấn khởi chung trong xã hội, là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh của thành phố.

Thời gian tới, Thành ủy tiếp tục chỉ đạo cấp ủy, tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội thành phố quán triệt sâu sắc và thực hiện nghiêm các văn bản chỉ đạo của Trung ương về công tác dân vận, về đại đoàn kết toàn dân tộc; quan điểm chỉ đạo của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 13, Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 16 về “dân là gốc”, đề cao vị trí trung tâm, vai trò chủ thể của nhân dân. Chỉ đạo thực hiện nghiêm Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở được Quốc hội thông qua ngày 10-11-2022; Chỉ thị số 15-CT/TU, ngày 21-11-2022 của Ban Thường vụ Thành ủy về đẩy mạnh thực hiện dân chủ ở cơ sở theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trong đó chú trọng mở rộng dân chủ trực tiếp, tiếp tục xác định đối thoại với nhân dân là khâu đột phá của công tác dân vận, là chỉ tiêu công tác dân vận của Đảng bộ thành phố. Đảng đoàn HĐND thành phố và HĐND các cấp thể chế các chủ trương của Trung ương, Thành ủy về dân chủ trong xây dựng và ban hành cơ chế, chính sách bảo đảm sát hợp với thực tế, xuất phát từ lợi ích thiết thực của nhân dân theo cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” và phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” đối với những lĩnh vực quan trọng, các nhiệm vụ lớn, trọng tâm thành phố đang tập trung triển khai thực hiện. Ban cán sự đảng UBND thành phố và UBND các cấp, các sở, ngành chỉ đạo thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, cải thiện rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, tạo sự chuyển biến đồng bộ trên các mặt “dân sinh, dân trí, dân quyền, dân chủ”, đưa dân chủ ở cơ sở trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy thành phố phát triển. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, phát huy vai trò nòng cốt trong việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của đoàn viên, hội viên và nhân dân để kịp thời phản ánh tới các cấp ủy Đảng, chính quyền xem xét, giải quyết. Đồng thời, củng cố mối quan hệ mật thiết với nhân dân, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, chế độ XHCN...

Như vậy có thể thấy, từ những năm đầu triển khai thực hiện “Quy chế về quyền làm chủ của nhân dân” tại cơ sở, qua gần 37 năm đổi mới đến nay, hệ thống chính trị thành phố luôn coi trọng việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Đây cũng là kinh nghiệm quý trong phát huy ý chí và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước và thành phố phồn vinh, hạnh phúc./.