Nỗi lo Ban đại diện cha mẹ học sinh trở thành ‘người thu hộ’ nhà trường

Ban đại diện cha mẹ học sinh, một tổ chức đáng lẽ phải đại diện cho tiếng nói của cha mẹ học sinh, nhưng ở không ít nơi lại biến tướng thành "cánh tay nối dài" của nhà trường, thực hiện thu chi tùy tiện, sai quy định và thiếu minh bạch. Từ một tổ chức đại diện, một số ban đại diện cha mẹ học sinh đang dần trở thành “vòi bạch tuộc” len lỏi vào mọi hoạt động thu chi của lớp học và nhà trường. Tình trạng này không chỉ tạo áp lực tài chính lên nhiều gia đình, mà còn làm lung lay niềm tin của xã hội vào tính công bằng và minh bạch trong giáo dục.

Ngay đầu năm học 2025 – 2026, nhiều bậc cha mẹ đã truyền tai nhau, thậm chí đăng tải hình ảnh về các khoản thu lên mạng xã hội. Tại một số trường, Ban đại diện cha mẹ học sinh vận động thu quỹ lớp hàng trăm nghìn đồng đến 1 triệu đồng/học sinh. Từ quỹ lớp này, có Ban đại diện cha mẹ học sinh “vẽ” dự toán để vận động tài trợ cơ sở vật chất, trang thiết bị cho lớp học hoặc cho nhà trường với tinh thần tự nguyện như mua sắm loa kéo, máy chiếu, rèm cửa, thậm chí cả việc sơn sửa phòng học. Những khoản vốn thuộc trách nhiệm ngân sách hoặc vận động tài trợ theo quy định lại được đẩy cho cha mẹ học sinh gánh vác.

Không ít cha mẹ thừa nhận, nếu từ chối, con cái họ có nguy cơ bị “để ý”, nên đành cắn răng đóng góp. Từ vài chục nghìn đồng ban đầu, mức đóng nay có thể lên tới cả triệu đồng/năm. Với gia đình lao động nghèo, hoặc có 2 – 3 con cùng đi học, đây thực sự là gánh nặng lớn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT quy định về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh. Tại điều 10, văn bản này quy định: “Ban đại diện cha mẹ học sinh không được phép quyên góp để chi cho các hoạt động quản lý, giảng dạy, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa, xây dựng trường lớp, trả công giáo viên, hỗ trợ cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường hoặc phục vụ cá nhân”. Điều này có nghĩa là, mọi khoản thu để mua bàn ghế, điều hòa, thiết bị dạy học, sửa chữa phòng học, hay quà biếu giáo viên… đều trái quy định pháp luật. Kinh phí của Ban đại diện chỉ được hình thành từ sự ủng hộ tự nguyện của cha mẹ học sinh, dùng vào những việc như họp hành, thông tin liên lạc, phối hợp tổ chức hoạt động giáo dục.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều nơi lại lách luật. Thay vì nhà trường trực tiếp đứng ra thu, Ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra kêu gọi “tự nguyện”, nhưng bản chất vẫn là khoản thu bắt buộc. Do Thông tư 55 chưa có chế tài xử lý cụ thể, nên hiệu quả ngăn chặn còn hạn chế.

Ngoài ra, Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về vận động, tiếp nhận, quản lý, sử dụng các khoản tài trợ quy định rõ: “Mọi khoản tài trợ phải được công khai, minh bạch, đúng mục đích, tránh lãng phí. Thủ trưởng cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc vận động, tiếp nhận, quản lý, sử dụng các khoản tài trợ”. Ban đại diện cha mẹ học sinh chỉ có quyền phối hợp và giám sát, tuyệt đối không được tự ý thu chi.

Thế nhưng, không ít nơi, hiệu trưởng lại buông lỏng quản lý, thậm chí ngầm đồng thuận để “đẩy” trách nhiệm thu chi sang Ban đại diện. Khi cha mẹ học sinh phản ánh, nhà trường dễ dàng phủ nhận chỉ đạo, dẫn đến tình trạng “cha chung không ai khóc”.

Lạm thu thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh gây ra bất bình đẳng học đường. Tại buổi họp báo Chính phủ chiều 5/10, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Tấn Dũng cho biết, có 9 nhóm giải pháp dài hạn và ngắn hạn để chấn chỉnh lạm thu. Nếu 9 nhóm giải pháp này được thực thi nghiêm túc, tình trạng lạm thu trong các cơ sở giáo dục sẽ từng bước được khắc phục.

Ngoài ra, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần điều chỉnh Thông tư 55, bổ sung chế tài xử lý rõ ràng. Nếu để xảy ra lạm thu, hiệu trưởng và Ban đại diện cha mẹ học sinh phải chịu trách nhiệm hành chính hoặc kỷ luật. Quỹ cha mẹ học sinh chỉ được dùng cho các hoạt động phối hợp giáo dục, họp hành, hỗ trợ liên lạc, sự kiện nhỏ. Mọi khoản sửa chữa, mua sắm phải theo quy trình vận động tài trợ quy định tại Thông tư 16. Mọi đề xuất thu chi phải công khai, minh bạch, chỉ thực hiện khi đạt đồng thuận cao.

Sở Giáo dục và Đào tạo cùng chính quyền địa phương cần tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất; đồng thời thiết lập đường dây nóng để cha mẹ học sinh tố cáo lạm thu.

Ban đại diện cha mẹ học sinh được lập ra với mục tiêu tốt đẹp, làm cầu nối giữa gia đình và nhà trường, hỗ trợ thầy, cô giáo trong việc giáo dục trẻ em. Nhưng khi bị biến tướng, tổ chức này trở thành “vòi bạch tuộc” khiến các bậc cha mẹ bất bình và học sinh chịu thiệt thòi. Chỉ khi pháp luật được siết chặt, chế tài đủ mạnh, trách nhiệm được quy định minh bạch, Ban đại diện cha mẹ học sinh mới trở về đúng bản chất là đồng hành cùng nhà trường, chứ không phải “người thu hộ” đầy quyền lực trong lớp học.