Đình Lễ Hợp.
Sử sách còn ghi, tướng quân Phạm Đàm là một trong những người đem binh lương về hội quân với Trưng Nữ Vương ở Mê Linh để thống nhất các lực lượng khởi nghĩa trong nước, cùng lo toan việc lớn nước nhà. Sau khi dẹp quân thù, Trưng Nữ Vương cử ông về xây dựng chiến lũy, bảo vệ vùng Đông Bắc Tổ quốc. Nước nhà vừa giành được độc lập 3 năm, đến tháng 4 năm 43, Hán Quang Vũ sai tướng Mã Viện đem 2 vạn quân cùng 2 nghìn thuyền chiến ồ ạt kéo sang xâm lược nước ta. Tướng quân Phạm Đàm chỉ huy quân sĩ chiến đấu rất dũng mãnh. Song do quân giặc đông, lại ở vào thế bất lợi, quân ta không cầm cự được, ông gieo mình xuống sông tự vẫn. Tiếc thương vị tướng tài giỏi, sau này dân làng trang Lễ Hợp xây dựng đình, suy tôn ông làm Thành hoàng quanh năm hương khói, phụng thờ.
Đình Lễ Hợp được xây dựng vào đầu thế kỷ 18, đến năm 2009, với sự đóng góp của nhân dân địa phương và các nhà hảo tâm, đình được mở rộng, nâng cấp. Kiến trúc đình kiểu chữ “Đinh”, có 5 gian tiền, 2 gian cung chuôi vồ. Mái đình được lợp ngói hai lớp, nóc mái trang trí đôi kìm ngậm. Tường đình được xây bởi hàng vạn viên gạch đại với kỹ thuật gắn và trát mạch vữa liên kết những viên gạch cổ độc đáo.
Dù không có quy mô đồ sộ nhưng đình Lễ Hợp mang nét đặc sắc, nổi bật ở phần trang trí nghệ thuật qua các chi tiết, mảng chạm của kiến trúc gỗ tập trung ở toà tiền đường. Trong đình còn lưu giữ nhiều đồ thờ tự quý, có niên đại từ thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 20, như long đình, câu đối, đại tự... phản ánh nét văn hoá lễ hội làng Lễ Hợp.
Với những giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật, đình Lễ Hợp được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia năm 1994.
Bài và ảnh: Đăng Khoa
