Nữ sĩ Tương Phố tên thật là Đỗ Thị Đàm sinh năm 1896, tại Đồn Đầm (Bắc Giang), quê gốc thôn Bối Khê, xã Đông Tảo, huyện Khoái Châu (Hưng Yên).
Nữ sĩ Tương Phố tên thật là Đỗ Thị Đàm sinh năm 1896, tại Đồn Đầm (Bắc Giang), quê gốc thôn Bối Khê, xã Đông Tảo, huyện Khoái Châu (Hưng Yên). Bà mất ngày 8.11.1973 tại TP Đà Lạt (Lâm Đồng), mộ bà được an táng trên ngọn đồi Tương Sơn.
Năm 1917, bà học trường nữ sư phạm Hà Nội. Ra trường bà không đi dạy học mà lấy chồng là y sĩ Thái Văn Du. Sau 3 năm du học bên Pháp, về đến Huế chưa kịp gặp mặt vợ con thì ông chết. Lúc đó bà mới 24 tuổi. Cái chết của chồng làm bà đau thương vô hạn, song cũng là bi hứng để bà viết bài thơ Giọt lệ thu khóc chồng. Đây là bài thơ hay nhất của bà, từng gây chấn động lòng người vào những năm hai mươi của thế kỷ trước. Cùng với tập tiểu thuyết "Tố Tâm" của Hoàng Ngọc Phách, bài thơ đã đem đến một nét chuyển biến về tâm lý và hơi hướng cảm xúc với những dấu hiệu mới. Giọt lệ thu bà viết năm 1923, đến năm 1928 mới cho đăng trên báo Nam Phong. Nhà phê bình văn học Thiếu Sơn ngày đó đánh giá cao Giọt lệ thu trong cuốn “Phê bình và cảo luận” như sau: “Cách đây năm năm đọc tạp chí Nam Phong thấy có bài văn khóc chồng thật là lâm ly, ai oán...”.
Năm 1942, Nhà xuất bản Tân Dân khi in quyển “Nhà văn Việt Nam hiện đại”, nhà văn, nhà nghiên cứu phê bình văn học Vũ Ngọc Phan có đưa bài Giọt lệ thu vào tập sách. Trong lúc biên tập, ông Vũ Đình Long, chủ Nhà xuất bản Tân Dân không liên hệ được với bà Tương Phố để lấy ảnh chân dung mà lại cho chụp lại ảnh của bà đã in trước đó trong tập sách “Phê bình và cảo luận” của Thiếu Sơn. Bức ảnh này có hình chân dung của hai chị em bà Tương Phố, dưới bức ảnh có ghi chú là “Tương Phố nữ sĩ và Song Khê nữ sĩ”. Việc in bức ảnh hai người mà thực tế chỉ có bình thơ Tương Phố khiến bà nảy ý trách nhà văn Vũ Ngọc Phan - người đứng tên tập “Nhà văn Việt Nam hiện đại” bằng 4 câu thơ: "Chàng Phan chia rẽ hai ta/Chị vào văn sử em ra cõi ngoài/Bâng khuâng chị nhớ em hoài/Văn chương để mối hận dài bao khuây”.
LÊ HỒNG BẢO UYÊN (st)
