(HPĐT)- Gần 15 năm qua, khu vực bờ đê sông đá Bạc đoạn dài chừng hơn 1 km thuộc địa bàn xã Lưu Kỳ (huyện Thủy Nguyên) trở thành bãi tập kết, chế biến, kinh doanh các loại than cám, than hoa của hơn chục doanh nghiệp. Hiệu quả kinh tế thu về ngân sách địa phương không nhiều, song hoạt động của các doanh nghiệp này dẫn tới hệ lụy ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống của người dân trong khu vực. Thực tế này đòi hỏi các cấp chính quyền huyện Thủy Nguyên sớm có phương án giải quyết phù hợp, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường sống.
Các bãi than chất đống cao không được che bạt, khiến bụi khuếch tán vào khu dân cư thôn Đá Bạc.
Kỳ 1
Dù người dân nhiều lần kiến nghị về hoạt động của các doanh nghiệp, cá nhân chuyên sản xuất than cám, than hoa tại khu vực thôn Đá Bạc, xã Lưu Kỳ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, nhưng thực trạng này vẫn nhức nhối đối với người dân nơi đây.
Ô nhiễm kéo dài
Có mặt tại khu vực bờ đê sông Đá Bạc thuộc địa bàn xã Lưu Kỳ, chúng tôi ghi nhận cảnh rất nhiều núi than che chắn sơ sài. Có những đống than vì quá cao nên không thể che bạt nổi. Bụi từ đó khuếch tán khắp nơi. Ở hai thôn Bạch Đằng và Đá Bạc (xã Lưu Kỳ), hầu hết nhà cửa của người dân đều bị bụi than bám đen kịt. Các cửa sổ của các gia đình lúc nào cũng đóng kín mít để tránh bụi. Tuyến đường dọc đê sông Đá Bạc gồ ghề, lồi lõm và nhuốm một màu đen kịt của than. Hầu hết cây cối gần đó đều bị bụi than nhuộm kín. Bụi bám trên lá cây thành lớp dày, bàng bạc ánh lên trong nắng.
Bà Vũ Thị Si, chủ cửa hàng tạp hóa ở thôn Bạch Đằng cho biết: từ khi các doanh nghiệp chế biến, kinh doanh than hoạt động, các nhà trong thôn hầu như “cửa đóng then cài” 24/7 vì bụi. Tường nhà nào nhà ấy đen nhẻm. Tới cả cây xanh, các con đường trong thôn cũng bị than bao phủ. Vào những ngày trời mưa, ẩm thì đỡ, chứ cứ vào mùa hanh khô, gió bắc thốc lên thì bụi than “tung hoành” khắp khu dân cư. Còn theo bà Nguyễn Thị Gái, ở thôn Đá Bạc, gia đình bà có ruộng nằm ngay sát đê sông Đá Bạc. Nhiều năm nay, gia đình hầu như không trồng cấy gì vì năng suất thấp. Bụi than bám vào lúa, rau màu nên cây cối không sinh trưởng được. Cấy lúa thì tỷ lệ đậu bông thấp, trồng rau thì thành phẩm còi cọc. Nhiều khi gia đình hái rau từ ruộng về mà rửa tới 5-6 lần nước vẫn thấy màu đen. Nên từ lâu nay, bà Gái sợ không dám ăn rau hái ngoài ruộng.
Theo trưởng thôn Đá Bạc Đỗ Thị Én: chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ hoạt động chế biến, kinh doanh than của các doanh nghiệp ở bờ đê sông Đá Bạc là thôn Đá Bạc và thôn Bạch Đằng với khoảng hơn 320 hộ dân. Không chỉ hứng chịu bụi bẩn, người dân nơi đây còn phải chịu đựng tiếng ồn từ quá trình nghiền, sàng than. Bên cạnh đó, hoạt động của hàng loạt xe vận chuyển than cũng làm phát sinh nhiều bụi vào khu dân cư và khắp các tuyến đường chính do không được che chắn, chằng buộc cẩn thận, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn giao thông do chở quá khổ, quá tải, di chuyển với tốc độ cao.
Cũng theo những người dân nơi đây, thực tế 15 năm qua, từ khi các doanh nghiệp hoạt động sản xuất than trên địa bàn thôn, tỷ lệ người dân mắc bệnh về đường hô hấp, ung thu phổi cũng tăng đột biến. Bức xúc trước thực trạng này, người dân nhiều lần phản ánh, kiến nghị tới các cơ quan chức năng để giải quyết. Thậm chí đầu năm 2015, người dân thôn Đá Bạc dựng chốt, phong tỏa trên đường đê để phản đối hoạt động của các doanh nghiệp chế biến, kinh doanh than tại đây. Sau đó, người dân nhiều lần gửi đơn, thư tới các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương đề nghị các doanh nghiệp yêu cầu các doanh nghiệp, cá nhân sản xuất kinh doanh có biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên đến nay, tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn chưa được cải thiện bao nhiêu. Vừa qua, người dân tiếp tục gọi điện tới đường dây nóng Báo Hải Phòng để phản ánh về tình trạng ô nhiễm này.
Vi phạm cam kết bảo vệ môi trường
Chủ tịch UBND xã Lưu Kỳ Vũ Thành Công thông tin: tuyến đê sông Đá Bạc đoạn qua xã Lưu Kỳ có chiều dài khoảng 1,4 km. Từ khoảng năm 2004, UBND huyện Thủy Nguyên cho các hộ gia đình, cá nhân thuê đất để tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tiền thuê đất các doanh nghiệp nộp về ngân sách được khoảng 300 triệu - 400 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, tác động về môi trường đối với địa phương là không hề nhỏ. Trước đây, ngoài các doanh nghiệp chế biến, kinh doanh than, còn có một số doanh nghiệp chuyên ép dầu, cao su và nung vôi hoạt động, dẫn tới tình trạng xả khói đen gây ô nhiễm không khí, người dân trong khu vực thường xuyên tức ngực, khó thở. Đến nay, UBND huyện Thủy Nguyên chấm dứt hoạt động của các doanh nghiệp này. Riêng 13 cá nhân, tổ chức thuê đất để chế biến, sản xuất và kinh doanh than vẫn đang hoạt động, gây ô nhiễm do các bãi than tập kết cao quá mức quy định và không có các biện pháp che chắn nhà xưởng cũng như hệ thống cây xanh ngăn bụi giữa khu sản xuất và khu dân cư. Các xe chở than không có thời gian hoạt động cụ thể, chạy cả vào ban đêm ảnh hưởng tới sinh hoạt của người dân trong thôn. Bên cạnh đó, còn có tình trạng doanh nghiệp lấn chiếm hành lang bảo vệ đê, đặt bãi than, dây chuyền sản xuất gần khu dân cư khiến mức độ ảnh hưởng ô nhiễm cao hơn.
Trước thực tế đó, UBND xã Lưu Kỳ kiến nghị UBND huyện Thủy Nguyên thu hồi lại toàn bộ phần hành lang đê để trồng cây ngăn bụi giữa khu vực sản xuất và khu dân cư; yêu cầu doanh nghiệp chỉ được hoạt động theo những khung giờ cố định theo quy định. Để hạn chế bụi ảnh hưởng tới khu dân cư, chính quyền địa phương yêu cầu các doanh nghiệp đóng góp kinh phí để thực hiện công tác vệ sinh hằng ngày như phun nước, quét đường. Đến nay, các biện pháp trên vẫn được duy trì. Nhờ vậy, ảnh hưởng tiêu cực từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, chế biến than của các doanh nghiệp cũng phần nào giảm bớt. Năm nay, do ảnh hưởng của dịch COVID-19, các doanh nghiệp chế biến, kinh doanh than cũng giảm quy mô hoạt động. Than nhập về không bán, không xuất đi được nên chất đống để đấy. Có những “núi than” do quá cao nên không thể che phủ bạt trở thành nguồn phát tán bụi than gây ô nhiễm môi trường. Từ đầu năm tới nay, qua kiểm tra giám sát, UBND xã Lưu Kỳ ghi nhận có 2 doanh nghiệp vi phạm về độ cao của các bãi than (chất cao 5 m - 7 m), gây phát tán bụi tới khu dân cư. Cũng theo ông Công, trong số 135 ha ruộng tại địa phương, có tới 20 ha ruộng bị bỏ hoang, phần lớn tập trung tại 2 thôn Bạch Đằng và Đá Bạc giáp với khu vực bờ đê sông Đá Bạc.
Trồng trọt cày cấy bị ảnh hưởng, cả xã Lưu Kỳ có khoảng hơn 100 lao động đành làm việc cho chính các công ty sản xuất, chế biến than. Tuy nhiên, họ hầu hết được trả công theo ngày, không ký hợp đồng lao động, không được hỗ trợ mua bảo hiểm xã hội hay đồ bảo hộ lao động nên quyền lợi thiệt thòi, cuộc sống bấp bênh, phụ thuộc chính vào những đống than đang gây ô nhiễm môi trường sống của cả 2 thôn kể trên.
----------------------
Kỳ cuối: Sớm có phương án dừng cho thuê mặt bằng
Ngọc Nhi
