Kỳ cuối:
Sớm có phương án dừng cho thuê mặt bằng
Xe chở than, đá, vật liệu xây dựng chạy ngày đêm trên đê sông Đá Bạc.
Hằng năm, UBND huyện Thủy Nguyên và các ngành chức năng đều có các đợt thanh, kiểm tra các doanh nghiệp, cá nhân hoạt động kinh doanh than tại bờ đê sông Đá Bạc. Việc xử phạt hành chính từ các vi phạm của doanh nghiệp năm nào cũng có, song hiệu quả răn đe không cao. Bởi vậy, chấm dứt hợp đồng cho thuê mặt bằng là để giải quyết dứt điểm tình trạng ô nhiễm môi trường tại đây.
Phạt cho tồn tại
Sáng 3-11, tại buổi làm việc với phóng viên Báo Hải Phòng, cán bộ Phòng Tài nguyên- Môi trường (TNMT) huyện Thuỷ Nguyên thông tin, những doanh nghiệp, hộ kinh doanh, sản xuất than tại khu vực này được UBND huyện Thủy Nguyên ký hợp đồng thuê đất từ năm 2004 đến năm 2013 với thời hạn thuê là từ 16 năm đến 20 năm. Mặc dù hợp đồng thuê đất là của các hộ kinh doanh cá thể, nhưng đến nay hầu hết các hộ này chuyển nhượng, thỏa thuận cho các doanh nghiệp thuê lại. Tính từ hợp đồng thuê đầu tiên, đến năm 2029, các hộ, doanh nghiệp kinh doanh than tại đây mới chấm dứt hoạt động. Hằng năm, UBND huyện Thủy Nguyên hoặc các đoàn liên ngành đều kiểm tra, chỉ ra các sai phạm của các hộ gia đình và doanh nghiệp trong việc chấp hành pháp luật về sử dụng đất, bảo vệ môi trường, xây dựng và đê điều khu vực bến bãi ngoài đê sông Đá Bạc. Tại cuộc kiểm tra năm 2015, UBND huyện Thuỷ Nguyên kết luận nhiều hộ gia đình, doanh nghiệp có hành vi lấn chiếm diện tích đất nằm trong hành lang bảo vệ đê và hành lang thoát lũ; xây dựng các công trình kiên cố trái phép tại khu vực này. Bên cạnh đó, tất cả các cơ sở trên đều không thực hiện đúng cam kết bảo vệ môi trường. Cá biệt, một số cơ sở không có cam kết bảo vệ môi trường, không thực hiện quan trắc môi trường định kỳ, không có hệ thống thu gom xử lý nước thải... Thậm chí, một số cơ sở nợ đọng tiền thuê đất, tiền thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hằng năm.
Sau mỗi cuộc kiểm tra, UBND huyện Thuỷ Nguyên đều xử phạt hành chính các hành vi vi phạm, yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện nghiêm các quy định trong các cam kết bảo vệ môi trường, đồng thời giao các phòng, ban chuyên môn, chính quyền địa phương giám sát việc thực hiện. Song, đoàn kiểm tra hoàn thành đợt công tác thì hiện trạng lại “đâu đóng đó”.Camkết bảo vệ môi trường vẫn nằm trên giấy, còn môi trường thực tế tiếp tục xấu đi mỗi ngày. Minh chứng là cuộc kiểm tra năm 2019 của UBND huyện Thuỷ Nguyên, những lỗi tương tự như xây dựng công trình nhà bảo vệ, tường bao, lán trại chứa vật tư, vật liệu lấn chiếm hành lang bảo vệ đê; không thực hiện đầy đủ các nội dung cam kết bảo vệ môi trường… vẫn được chỉ ra trong kết luận kiểm tra. 4 tổ chức, cá nhân tiếp tục bị UBND huyện xử phạt hơn 170 triệu đồng, tương đương hơn 40 triệu đồng/cơ sở vi phạm. Tuy nhiên, mức phạt này được ví như “phạt cho tồn tại”, bởi chẳng thấm vào đâu so với lợi nhuận thu được từ các hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp.
Phó chủ tịch UBND huyện Thuỷ Nguyễn Văn Viển cho biết: Khi hợp đồng còn thời hạn thực hiện, để giảm thiểu tác động đến môi trường, UBND huyện Thủy Nguyên yêu cầu doanh nghiệp duy trì việc trồng cây xanh, cách ly khu vực kinh doanh với dân cư để giảm thiểu bụi; bố trí xe chở téc nước tưới giảm bụi tuyến đường vận chuyển hằng ngày; hạ thấp độ cao, che phủ bạt các đống than đang tập kết. UBND huyện cũng giao UBND xã Lưu Kỳ giám sát và báo cáo thường xuyên việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp tại đây. Doanh nghiệp nào tiếp tục vi phạm, UBND huyện sẽ kiên quyết đình chỉ hoạt động, chấm dứt hợp đồng cho thuê mặt bằng trước thời hạn.
Di dời là biện pháp xử lý tận gốc
Có thể nói, hiệu quả kinh tế thu về cho ngân sách địa phương từ hoạt động cho thuê đất ven đê tại xã Lưu Kỳ không cao, mỗi năm chỉ khoảng 300 triệu đồng đến 400 triệu đồng. Người dân lao động tại đây thu nhập từ việc làm cho các doanh nghiệp bấp bênh, mang tính thời vụ, trong khi môi trường, sức khỏe người dân trong khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Cuối tháng 2-2020, Ban Thường vụ Thành ủy thông qua chủ trương khoanh vùng bảo tồn, phát huy giá trị quần thể di tích gắn với chiến thắng Bạch Đằng trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, từ ngã ba sông Đá Bạc và sông Giá đến Bến Rừng, với chiều dài khoảng 15 km, chiều rộng từ mép sông Đá Bạc và sông Bạch Đằng khoảng từ 2-3 km tùy từng đoạn trên địa bàn thị trấn Minh Đức, các xã Gia Đức, Gia Minh, Lưu Kỳ, Lưu Kiếm, Liên Khê, Lại Xuân… Theo đó, yêu cầu hạn chế phát triển công nghiệp, không cấp phép khai thác khoáng sản đối với các dự án mới; rà soát thu hồi các dự án khai thác khoáng sản đã cấp phép; ưu tiên phát triển du lịch, nông nghiệp gắn với bảo tồn. Đồng thời, tiếp tục khảo sát, lập quy hoạch toàn tuyến tới các điểm có di tích, cả về giao thông thủy và giao thông đường bộ, bảo đảm sự tổng thể, thuận tiện, phục vụ yêu cầu bảo tồn, phát huy các giá trị của các khu di tích.
Trên cơ sở chủ trương trên, ngày 13-10 vừa qua, Khu bảo tồn bãi cọc Cao Quỳ tại xã Liên Khê và tuyến đường vào được khánh thành đưa vào sử dụng. Tuyến đường đi qua xã Lưu Kỳ, chỉ cách bãi than trên đê sông Đá Bạc hơn 1 km. Nếu tiếp tục tồn tại hoạt động sản xuất, kinh doanh than này, sẽ ảnh hưởng cảnh quan chung của khu vực. Theo những người dân tại thôn Đá Bạc: Trước khi những bãi than này xuất hiện, ven đê là những cánh rừng sú, vẹt nguyên sinh xanh mướt, trải dài từ sông Đá Bạc cho tới sông Bạch Đằng. Nước sông Đá Bạc trong, sạch một màu chứ không lờ lờ, vẩn đen như hiện nay. Người dân thường đi thuyền dọc sông để ngắm sự thanh bình và thưởng ngoạn không khí trong lành. Bởi vậy, khi nghe tin thành phố có quy hoạch đồng bộ khu vực chung quanh bãi cọc Cao Quỳ, người dân xã Lưu Kỳ lại mong những cánh rừng sú, vẹt năm xưa sẽ sớm trở lại, thay thế các bãi than ô nhiễm hiện nay, để làm đẹp cảnh quan, phát triển giao thông đường thủy dọc tuyến sông Đá Bạc tới di tích Bạch Đằng Giang.
Trên cơ sở quy hoạch tổng thể của thành phố, huyện Thủy Nguyên nên sớm chấm dứt hợp đồng cho thuê đất đối với các doanh nghiệp tại bờ đê sông Đá Bạc. Đồng thời, định hướng hỗ trợ, đào tạo việc làm cho người dân tại khu vực này gắn với việc phát triển du lịch địa phương liên quan đến quần thể, di tích về chiến thắng Bạch Đằng, xây dựng nền kinh tế xanh, ổn định lâu dài./.
Ngọc NhiTrưởng Văn phòng luật sư Gia đình và Xã hội, luật sư Nguyễn Văn Xứng cho biết: Điều 7 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, nghiêm cấm các hành vi có thể gây nguy hại gồm cả việc xả chất thải rắn, lỏng, khí, bụi vào môi trường. Tùy vào mức độ, tính chất vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Nghị định 155/2016/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt hành chính trong này quy định mức phạt tiền cao nhất là 1 tỷ đồng với cá nhân và 2 tỷ đồng với tổ chức vi phạm có hoạt động gây ô nhiễm môi trường. Điều 235 Bộ luật Hình sự cũng quy định, pháp nhân thương mại nếu có hành vi xả thải gây ô nhiễm môi trường có thể bị phạt tiền từ 3 tỷ đến 20 tỷ đồng, tạm đình chỉ từ 6 tháng đến 3 năm hoặc đình chỉ hoạt động vĩnh viễn.
