Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vừa cho biết, Mỹ lần đầu tiên đặt vấn đề với Kiev về khả năng gia nhập NATO để đổi lấy việc Ukraine rút khỏi khu vực Donbass.
Theo phóng viên hãng thông tấn Interfax-Ukraine, trong cuộc gặp với các nhà báo hôm 13/11, ông Zelensky nói: "Tôi đã nhiều lần khẳng định: Ukraine sẽ không rút lui và không nhượng lại lãnh thổ của mình. Phía Mỹ đã hỏi: 'Nếu Ukraine gia nhập NATO, liệu Ukraine có rút khỏi Donbass không?'. Đây là lần đầu tiên vấn đề này được nêu ra”.
Theo nhà lãnh đạo Ukraine, Kiev đang thảo luận với các đối tác về một gói bảo đảm an ninh tổng thể có thể được đưa ra trong quá trình đàm phán.
Gói này bao gồm các nội dung chính:
- Bảo đảm an ninh cụ thể từ NATO và Liên minh châu Âu (EU).
- Một lực lượng quân đội Ukraine hùng mạnh, với quân số phù hợp, đầy đủ vũ khí và được bảo đảm nguồn tài chính trong một khoảng thời gian xác định.
- Kế hoạch Thịnh vượng (Prosperity Plan), tức chương trình tái thiết Ukraine với nguồn tài chính được bảo đảm từ những nguồn cụ thể.
Tổng thống Zelensky cho biết nếu Mỹ và các đối tác NATO khác xác nhận đề xuất như vậy, ông sẽ đưa vấn đề ra thảo luận với người dân Ukraine.
Nhà lãnh đạo này nhấn mạnh ông không thể tự mình đưa ra quyết định liên quan đến vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với đất nước.
“Nếu một đề xuất như vậy được đưa ra, với tư cách tổng thống, tôi sẽ tiến hành đối thoại công khai với người dân và nói rằng: 'Hãy nhìn xem, đây là tình hình hiện tại; đây là cách tất cả các đối tác của chúng ta đã cùng thống nhất; và đây là hướng đi mà họ hình dung cho tương lai'”, ông Zelensky nói.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh mọi phương án đều không được bao gồm việc công nhận các vùng lãnh thổ đang bị Nga chiếm đóng là lãnh thổ của Nga.
Ông Zelensky giải thích rằng, tư cách thành viên NATO là một bảo đảm an ninh quan trọng nhờ nguyên tắc trách nhiệm tập thể giữa các quốc gia thành viên liên minh.
Trước đây, Ukraine từng đề nghị được hưởng các bảo đảm an ninh tương tự Điều 5 của Hiệp ước NATO.
Hiện phía Mỹ đang thảo luận về những cơ chế bảo đảm tương tự Điều 4 và Điều 5 của liên minh quân sự này.
Đáng chú ý, Tổng thống Ukraine đặt câu hỏi trực tiếp với phía Mỹ về khả năng triển khai quân đội Mỹ trên lãnh thổ Ukraine nếu Kiev nhận được một cơ chế bảo đảm an ninh tương tự NATO.
“Và câu hỏi của tôi dành cho phía Mỹ là: 'Nếu các ông cung cấp cho chúng tôi một thứ gì đó tương tự NATO, liệu có binh sĩ Mỹ hiện diện trên lãnh thổ Ukraine hay không?'. Câu trả lời của họ là: 'Không'”, ông Zelensky cho biết.
Theo nhà lãnh đạo Ukraine, Washington gọi những cam kết như vậy là các thỏa thuận an ninh song phương và so sánh chúng với những thỏa thuận mà Mỹ đã ký với Israel cùng một số quốc gia ở Trung Đông.
Ông Zelensky cho biết, Ukraine chưa rõ chính xác Mỹ đang đề cập đến những quốc gia nào. Tuy nhiên, một số nước Arab có các thỏa thuận an ninh với Washington, đi kèm sự hiện diện của Mỹ, sự hỗ trợ từ không quân và hải quân Mỹ cũng như các căn cứ quân sự của Washington.
Khi Iran tấn công những quốc gia này, các căn cứ của Mỹ cũng trở thành mục tiêu.
Tuy nhiên, như ông Zelensky nhắc lại, để bảo vệ các căn cứ và lãnh thổ liên quan, Mỹ đã sử dụng những hệ thống phòng không phù hợp, trong đó có Patriot và các phương tiện khác.
“Nói cách khác, đây cũng là một ví dụ về cách thức những bảo đảm an ninh nhất định có thể phát huy tác dụng”, ông Zelensky nhận định.
Tổng thống Ukraine nhấn mạnh điều quan trọng là phải xác định thật rõ những bảo đảm an ninh dành cho Ukraine sẽ bao gồm những gì và được triển khai trên thực tế như thế nào.
Đối với Kiev, vấn đề không chỉ nằm ở những cam kết trên giấy tờ, mà còn là khả năng các đối tác thực sự hành động khi Ukraine đối mặt với một mối đe dọa an ninh.
Đề xuất mà ông Zelensky tiết lộ đặt ra một vấn đề đặc biệt nhạy cảm: liệu Ukraine có thể nhận được chiếc ô bảo vệ an ninh của phương Tây nếu chấp nhận rút khỏi Donbass hay không.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, đây mới là vấn đề được phía Mỹ nêu ra trong trao đổi với Ukraine, chưa phải một thỏa thuận đã được thống nhất.
Nếu được xác nhận và đưa vào đàm phán chính thức, phương án này có thể mở ra một cuộc tranh luận lớn tại Ukraine: đánh đổi quyền kiểm soát thực tế đối với Donbass để đổi lấy những bảo đảm an ninh dài hạn từ phương Tây, trong khi Kiev vẫn kiên quyết không công nhận các vùng lãnh thổ bị Nga kiểm soát thuộc về Moscow.
