Phạm Chiêm (889 - 952) là đại thần, danh tướng quê Hải Phòng. Dưới thời Ngô Quyền, ông góp công lớn trong chiến thắng quân Nam Hán, chấm dứt thời kỳ 1.000 năm Bắc thuộc.
Danh tướng Phạm Chiêm, còn gọi là Phạm Lệnh Công (Lệnh công họ Phạm). Trước khi trở thành đại quan dưới triều Ngô Vương, Phạm Chiêm là hào trưởng Trà Hương, thuộc lộ Nam Sách Giang, nay là làng Mạn Trà, xã Trần Phú, thành phố Hải Phòng.
Theo tài liệu của Hội đồng họ Phạm Việt Nam, khi Ngô Quyền làm tướng của Tiết độ sứ Dương Đình Nghệ, ông đã chọn làng Trà Hương làm nơi đóng quân. Thấy Phạm Chiêm cao lớn, phương phi, có tài năng, tinh thông chữ nghĩa nên kết nghĩa anh em. Phạm Chiêm giúp Ngô Quyền rèn luyện binh sĩ, nhất là thủy quân.
Năm 937, Tiết độ sứ Dương Đình Nghệ bị gia tướng là Kiều Công Tiễn sát hại. Phạm Chiêm cùng Ngô Quyền đem quân từ Ái Châu (vùng Thanh Hóa ngày nay) ra thành Đại La để tiêu diệt kẻ phản bội. Kiều Công Tiễn đã cầu cứu nhà Nam Hán, để giặc vào đánh nước ta hòng thoát tội. Nhân thời cơ đó, Nam Hán phát động cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ hai (lần thứ nhất vào năm 930, nhà Nam Hán đánh bại chính quyền họ Khúc, chiếm thành Đại La).
Sau đó, Phạm Chiêm cùng Ngô Quyền phối hợp tiêu diệt quân phản loạn Kiều Công Tiễn, đồng thời chuẩn bị lực lượng đối phó với quân Nam Hán.
Cùng với trận địa mai phục, Ngô Quyền, Phạm Chiêm phát động nhân dân phối hợp cùng quân sĩ đóng cọc nhọn bịt sắt xuống sông Bạch Đằng chờ giặc. Khi nhử quân Nam Hán vào bãi cọc, đúng lúc thủy triều xuống, quân sĩ đồng loạt tấn công khiến thuyền chiến của Nam Hán bị mắc cạn và thua tan tác. Trận địa mai phục và trận địa cọc đã khóa đường tháo chạy của chiến thuyền địch và bao vây tiêu diệt triệt để quân giặc. Trận địa cọc là một sáng tạo rất sớm trong nghệ thuật quân sự Việt Nam.
Sau trận chiến năm 938, nhà Nam Hán bỏ mộng xâm lược, đồng thời chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã chấm dứt 1.000 năm Bắc thuộc trong lịch sử nước ta. Bên cạnh Ngô Quyền, Phạm Chiêm chính là cánh tay phải trong sự kiện lịch sử quan trọng này.
Năm 939, Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa, lập ra nhà Ngô. Phạm Chiêm được Ngô vương trọng dụng và phong đến chức Đông Giáp tướng quân. Đây là chức vị cai quản vùng Xứ Đông bao gồm Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng ngày nay.
Phạm Chiêm là một đại thần thân tín nên Ngô Quyền đã căn dặn con là Ngô Xương Văn và Ngô Xương Ngập, rằng nếu gặp bất trắc thì trông cậy vào Phạm Chiêm. Quả nhiên những tiên đoán đó của Ngô Quyền hoàn toàn chính xác, khi năm 944 ông qua đời, người em vợ của ông là Dương Tam Kha cướp ngôi của cháu là Ngô Xương Ngập - con cả của Ngô Quyền, đồng thời nhiều lần truy sát Ngô Xương Ngập.
Thời điểm này, Phạm Chiêm đã về quê nhà và Ngô Xương Ngập tìm đến lánh nạn. Ông được Phạm Chiêm nhiều lần tổ chức đào thoát vào rừng núi Chí Linh nên tránh được họa sát thân. Sau này, em của Ngô Xương Ngập là Ngô Xương Văn giành lại ngôi vua, đã cho người về quê của danh tướng Phạm Chiêm đón anh trai về cùng cai quả đất nước.
Trong lịch sử phong kiến Việt Nam ít có gia tộc nào có đến 4 thế hệ làm đại quan, trừ các dòng họ vua cha truyền, con nối.
Cha của danh tướng Phạm Chiêm là Hồng Châu tướng quân Phạm Trí Dũng, trong thời kỳ Tiết độ sứ Dương Đình Nghệ. Con của ông là Phạm Mạn, Tham quân đô tướng, thời Ngô Nam Tấn vương (950 - 965). Cháu nội ông là võ tướng Phạm Hạp (933 - 981), quan Vệ úy thời nhà Đinh; Phạm Cự Lượng, đại thần nhà Đinh, Thái úy nhà tiền Lê.
Về người cháu nội Phạm Cự Lượng (còn có tên Phạm Cự Lạng), sử sách ghi ông là danh tướng dưới thời vua Đinh Tiên Hoàng. Đến thời vua Lê Đại Hành, ông được phong đến chức Thái úy - chức quan võ cao cấp trong quân đội, được phong lần đầu tiên dưới thời tiền Lê. Danh tướng Phạm Cự Lượng là người đầu tiên trong lịch sử phong kiến Việt Nam được phong chức này, vì có công lớn trong chiến thắng Bạch Đằng năm 981 chống quân Tống và giúp vua Lê Đại Hành lên ngôi.
.jpg)
Do điều kiện lịch sử biến động vào thời bất giờ, cuộc đời và sự nghiệp của danh tướng Phạm Chiêm không có nhiều ghi chép, nhưng theo Đại Việt sử ký toàn thư, “Phạm Chiêm là người trung quân nghĩa sự bậc nhất của nước nhà”.
Sau khi về an cư tại quê nhà, Phạm Chiêm đã xin vua giao đất mở rộng nghề nông và nhiều ngành nghề khác giúp dân no ấm.
Năm 952, danh tướng Phạm Chiêm qua đời. Để ghi nhớ công lao của ông, nhà hậu Ngô đã cho lập đền thờ Phạm Chiêm tại quê nhà - làng Trà Hương. Dân làng đã tôn ông làm Thành hoàng và thờ phụng tại đình Thụy Trà cho đến ngày nay. Phạm Lệnh Công còn được đặt tên cho một tuyến đường ở phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng.
TIẾN HUY
