(HPĐT)- Thời gian gần đây, Báo Hải Phòng liên tục nhận được đơn của người dân phản ánh về tranh chấp, khởi kiện dân sự liên quan đến tài sản của chính những người thân trong gia đình, phần nhiều do cha mẹ mất nhưng không để lại di chúc, gây mâu thuẫn tình cảm gia đình, khó khăn trong quá trình giải quyết vụ việc.
Người một nhà dắt nhau ra tòa
Tháng 10-2024, Báo Hải Phòng nhận được đơn của bà Dương Thị Cam, ở thôn Quỳnh Hoàng, xã Nam Sơn (huyện An Dương) trình bày, bố mẹ bà là các cụ: Dương Văn Liên và Vũ Thị Lương, có 7 người con. Khi mất, bố mẹ bà có để lại thửa ao rộng 2.268 m2 tại thôn Quỳnh Hoàng, để các con nuôi cá, lấy kinh phí hương hỏa tổ tiên. Tuy nhiên, đến tháng 5-2024, ông Dương Văn Khải (là anh trai cả) lấp thửa ao nói trên và chia tách thành nhiều thửa nhỏ, chuyển nhượng cho người khác, nhưng không họp bàn với anh em trong gia đình. Bà Cam có đơn phản ánh và đề nghị địa phương thực hiện các biện pháp ngừng các giao dịch liên quan thửa đất, yêu cầu ông Khải trả lại nguyên trạng ban đầu của thửa đất. Chủ tịch UBND xã Nam Sơn Nguyễn Xuân Chiến cho biết, thửa đất được UBND huyện An Dương cấp GCNQSDĐ số BL280719, số vào sổ CH.00212 ngày 19-2-2012, diện tích 2.268 m2 cho ông Dương Văn Khải, chuyển thành đất ở. Theo các hồ sơ quản lý đất đai tại UBND xã, tại sổ mục kê, sổ đăng ký ruộng đất (5B) từ năm 1994 đến nay, thửa đất này đều mang tên ông Khải quản lý, sử dụng. Khi nhận đơn phản ánh của bà Cam, chính quyền địa phương mời các thành viên trong gia đình để hòa giải nhưng không thành. Do bố mẹ bà Cam không có di chúc về thửa đất nêu trên nên UBND xã hướng dẫn bà Cam có đơn khởi kiện vụ việc tới cơ quan Tòa án theo quy định pháp luật để được xem xét giải quyết.
Tương tự, Chi cục Thi hành án dân sự huyện Tiên Lãng đang thi hành bản án về tranh chấp tài sản thừa kế kéo dài từ năm 2006 đến nay. Theo nội dung bản án số 01/2021/DSST, ngày 28-1- 2021 của Tòa án nhân dân huyện Tiên Lãng, tài sản tranh chấp là thửa đất có diện tích 435 m2 tại khu 4, thị trấn Tiên Lãng (huyện Tiên Lãng) của vợ chồng cụ Nguyễn Thị Thim và Trần Văn Vòng, cùng địa chỉ trên. Cụ Thim mất năm 1989, cụ Vòng mất năm 2006 không để lại di chúc. Diện tích 435 m2 đất trên do bà Trần Thị Hinh, con gái út của 2 cụ trông coi từ đó đến nay. Theo quy định pháp luật, tài sản của cụ Thim và cụ Vòng chia theo hàng thừa kế thứ nhất là 5 con đẻ cùng ở thị trấn Tiên Lãng. Từ năm 2006 đến 2021, 4 chị em của bà Hinh nhiều lần yêu cầu phân chia di sản thừa kế trên của bố mẹ, nhưng bà Hinh không hợp tác. UBND thị trấn Tiên Lãng hòa giải nhiều lần nhưng không thành nên các bà có đơn gửi TAND huyện Tiên Lãng xét xử theo quy định pháp luật. Vụ án phân chia tài sản trên kéo dài 18 năm với nhiều tình tiết phức tạp trong quá trình xét xử do người mất không để lại di chúc. Hiện vụ việc vẫn chưa thi hành án xong do liên quan đến các hàng thừa kế tiếp theo.
Phân chia rõ ràng, gia đình hòa thuận
Hai vụ việc trên là điển hình về tranh chấp quyền sử dụng đất là tài sản thừa kế liên quan đến các thành viên trong gia đình diễn biến kéo dài, phức tạp do không có di chúc. Trưởng Phòng Nghiệp vụ Cục Thi hành án dân sự thành phố Nguyễn Phi Hùng cho biết, nếu người chết không để lại di chúc, việc định đoạt sẽ được xác định theo Điều 651 Bộ Luật Dân sự 2015 về người thừa kế theo pháp luật. Tranh chấp thừa kế về đất đai khi không có di chúc thường gay gắt, phức tạp, kéo dài nhiều năm, gây dư luận không tốt với người dân và xã hội, là một trong những nguyên nhân gây nên bất ổn xã hội, mất đoàn kết nội bộ gia đình, xóm làng. Trong quá trình thực hiện nghiệp vụ, các vụ án tranh chấp đất đai liên quan đến không có di chúc phân chia tài sản chiếm 60% số vụ việc và đều rất phức tạp, kéo dài, khó khăn trong thực hiện các thủ tục, quy trình xét xử, thi hành án.
Chung quanh vấn đề này, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố, luật sư Trần Ngọc Vinh cho rằng, thực tế có nhiều hình thức để cho tài sản như cho bằng di chúc, di tặng hoặc hợp đồng tặng cho tài sản. Tại Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế; phân định phần di sản cho từng người thừa kế; dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng. Cũng như giao nghĩa vụ cho người thừa kế và chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản. Do đó, để tránh những tranh chấp, rắc rối, phiền toái xảy ra, người lập di chúc, di tặng, hợp đồng tặng cho tài sản phải ghi rõ điều kiện thực hiện, không nên thỏa thuận miệng với người nhận tài sản. Điều kiện này phải được xác lập bằng văn bản và phải được công chứng, chứng thực. Có như vậy quyền lợi, ý chí của người lập di chúc, di tặng, hợp đồng tặng cho tài sản mới được pháp luật bảo vệ, tránh những rắc rối, tranh chấp phát sinh sau khi cha mẹ cho con tài sản.
