(HPĐT)- Theo Luật Bảo vệ môi trường, từ ngày 1-1-2025, 100% số hộ dân phải thực hiện phân loại rác sinh hoạt tại nguồn. Nhưng sau hơn 6 tháng quy định có hiệu lực thi hành, kết quả thực hiện trên địa bàn thành phố rất khiêm tốn. Cùng với việc hợp nhất thành phố Hải Phòng, tỉnh Hải Dương và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiệm vụ này cần tập trung tháo gỡ, bảo đảm triển khai theo quy định.
Mới thí điểm ở quy mô nhỏ lẻ, chưa nhân rộng
Mới thí điểm ở quy mô nhỏ lẻ, chưa nhân rộng là thực tế việc thực hiện phân loại rác sinh hoạt tại nguồn của thành phố. Tại khu vực phía Đông Hải Phòng phát sinh khoảng 2.010 tấn rác thải rắn sinh hoạt/ngày, trong đó khu vực đô thị khoảng 1.030 tấn/ngày, ở ngoại thành là khoảng 980 tấn/ngày. 100% lượng rác thải sinh hoạt phát sinh ở khu vực đô thị và 99% rác thải sinh hoạt khu vực ngoại thành được thu gom, vận chuyển, xử lý. Số hộ dân tham gia phân loại rác tại nguồn đạt hơn 50% số hộ dân trên địa bàn thành phố, song việc phân loại chưa triệt để. Tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tràng Cát, trong ngày mới có khoảng 450 tấn rác thải thực phẩm/ hữu cơ, rác thải cồng kềnh, rác tái chế được phân loại, tái xử lý theo hình thích ủ phân mùn, bán phế liệu và xử lý. Ở khu vực Tây Hải Phòng phát sinh khoảng 1.282 tấn rác thải rắn sinh hoạt/ngày. Trong đó, rác thải khu vực đô thị hơn 600 tấn/ngày; rác thải khu vực nông thôn 681 tấn/ngày. Từ năm 2022, các địa phương ở khu vực phía Tây Hải Phòng áp dụng mô hình thí điểm phân loại rác tại nguồn, nhưng mới có khoảng hơn 50 nghìn hộ dân tham gia phân loại rác tại nguồn; chưa bằng 10% tổng số hộ dân của toàn khu vực.
Có nhiều nguyên nhân khiến việc phân loại rác tại nguồn chưa thể nhân rộng. Vấn đề cốt lõi là điều kiện hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ từ phân loại, thu gom và xử lý. Một nguyên nhân khác là cả 2 khu vực Đông và Tây Hải Phòng đều chưa ban hành định mức kinh tế kỹ thuật và đơn giá thu gom, vận chuyển, xử lý rác. Theo thống kê của Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tính đến trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, mới có 34/63 địa phương thực hiện phân loại, chủ yếu mang tính thí điểm, chưa được nhân rộng. Thời gian qua, các địa phương tập trung thực hiện sắp xếp, hợp nhất tỉnh, thành phố và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Do vậy, nhiều địa phương có tâm lý chờ sau hợp nhất mới ban hành định mức kinh tế kỹ thuật và đơn giá thu gom, vận chuyển, xử lý rác.
Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra những hạn chế trong công tác phân loại rác tại nguồn thời gian qua. Đó là quyết tâm vào cuộc của chính quyền tại một số địa phương chưa quyết liệt, có lúc, có nơi còn mang tính phong trào. Nhận thức, ý thức của một bộ phận người dân về chưa đầy đủ. Nguồn chi phí để thực hiện các nhiệm vụ về quản lý chất thải rắn sinh hoạt theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 rất lớn, bao gồm đầu tư mới/cải tạo điểm tập kết, trạm trung chuyển; cải tạo, nâng cấp bãi rác tạm; đóng cửa các bãi rác tạm..., trong khi ngân sách địa phương có hạn.
Cần giải pháp thúc đẩy
Phó cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Hồ Kiên Trung cho biết, trong quá trình vận hành bộ máy mới sau hợp nhất các tỉnh, thành phố và thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp ở địa phương, nhiều nội dung về công tác quản lý môi trường bị tác động và ảnh hưởng, nhưng cần sớm có giải pháp giải quyết. Để việc phân loại rác tại nguồn đạt hiệu quả cao, biến chất thải thành tài nguyên, điều kiện tiên quyết là đầu ra cho chất thải sau khi được phân loại. Chính vì vậy, cần sớm có cơ chế khuyến khích, ưu đãi để hình thành các doanh nghiệp tái chế ngay chính tại địa phương, sớm hình thành ngành công nghiệp tái chế. Tháng 5- 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Công văn số 1760/BNNMT-MT hướng dẫn mô hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại đô thị và nông thôn. Đồng thời, Bộ cũng dự thảo nghị định thúc đẩy trách nhiệm tái chế, xử lý các sản phẩm, bao bì của các nhà sản xuất, nhập khẩu, từng bước hình thành ngành công nghiệp tái chế chất thải và hỗ trợ địa phương cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt.
Ở góc độ địa phương, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Văn Thuấn cho rằng, để tiếp tục thực hiện hiệu quả việc phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn, Sở tập trung rà soát, đánh giá hạ tầng kỹ thuật, năng lực các doanh nghiệp, tổ chức cá nhân tham gia hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý. Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương xây dựng, tham mưu UBND thành phố ban hành định mức kinh tế kỹ thuật hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý đối với rác thải sinh hoạt sau phân loại.
