(HPĐT)- Từ ngày 1-1-2025, quy định xử phạt hành vi không phân loại rác tại nguồn chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong quản lý chất thải sinh hoạt theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP, các hộ gia đình, cá nhân không tuân thủ sẽ bị xử phạt từ 500 nghìn đến 1 triệu đồng. Tuy nhiên, đến thời điểm này - gần nửa năm sau khi quy định có hiệu lực, việc triển khai phân loại rác tại nguồn còn lúng túng, thiếu đồng bộ, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tuyên truyền, giám sát và điều chỉnh cách thức thực hiện trên thực tế.
Quy định có, thực hiện chưa tới
Đầu tháng 5-2025, tại phường Hải Thành (quận Dương Kinh), hầu hết hộ dân vẫn để rác sinh hoạt chung vào một túi, trong khi phương tiện thu gom cũng thu gom không phân loại. Theo báo cáo của UBND quận Hải An tại cuộc giám sát chuyên đề về thực hiện phân loại chất thải sinh hoạt tại nguồn do Ban Đô thị HĐND thành phố tổ chức, đầu năm 2024, quận triển khai xã hội hóa hơn 10,2 nghìn xô đựng rác, trang bị cho gần 5,3 nghìn gia đình, cá nhân, đồng thời tuyên truyền về phân loại rác thải. Tuy nhiên, đến nay, một số hộ dân từng nhiệt tình thực hiện cũng nản lòng vì rác vẫn được đổ chung vào xe thu gom. Bà Nguyễn Thị Trang, ở phố Đỗ Nhuận, phường Đằng Lâm (quận Hải An) bày tỏ: "Gia đình tôi phân loại rác, nhưng các hộ chung quanh không phân loại, xe thu gom cũng gom chung. Thực hiện một thời gian thấy không hiệu quả nên tôi cũng nản".
Tại các phường Lạch Tray, Lạc Viên (quận Ngô Quyền), Đằng Lâm, Cát Bi (quận Hải An), Trần Nguyên Hãn (quận Lê Chân)…, đến nay chưa có trường hợp nào bị xử phạt vì không phân loại rác. Chủ tịch UBND phường Đằng Lâm Trần Mạnh Tuệ cho biết, việc xử phạt theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP còn một số vướng mắc do chưa có hệ thống giám sát cụ thể. Dù nhân viên thu gom có thể từ chối thu gom rác không phân loại và báo cáo các trường hợp vi phạm tới chính quyền địa phương. Tuy nhiên, đến nay, địa phương chưa nhận được phản ánh nào từ các đơn vị thu gom.
Như vậy, bên cạnh sự thiếu chủ động, tích cực từ người dân, việc thiếu phương tiện thu gom, vận chuyển chuyên dụng và địa điểm tập kết đúng quy định cũng là nguyên nhân khiến luật chưa đi vào thực tiễn. Đồng thời, sự thiếu quyết liệt trong từ chối thu gom rác không phân loại, thiếu cơ sở hạ tầng giám sát, cũng như sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và đơn vị thu gom, xử lý rác thải là những yếu tố khiến quy định dù có nhưng vẫn mờ nhạt trong cuộc sống hằng ngày.
Cần sự phối hợp đồng bộ
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trung bình mỗi ngày, toàn thành phố phát sinh khoảng 2,3 nghìn tấn chất thải rắn sinh hoạt. Dự báo đến năm 2030, lượng chất thải này sẽ tăng lên khoảng 3,6 nghìn tấn/ngày. Nếu không có giải pháp tăng cường tái sử dụng, tái chế và biện pháp thu gom, vận chuyển, xử lý phù hợp, đây sẽ là áp lực rất lớn đối với hệ thống hạ tầng bảo vệ môi trường của thành phố.
Trong bối cảnh lượng chất thải rắn sinh hoạt ngày càng gia tăng, triển khai các giải pháp phân loại rác tại nguồn không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là yếu tố quyết định trong giảm tải cho hệ thống xử lý chất thải của thành phố. Tiến sĩ Lê Xuân Sinh (Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ biển và Bảo tàng Hải dương học), chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu môi trường nhận định: "Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn sẽ nâng cao tỷ lệ tái chế, giảm khối lượng chất thải cần xử lý, chôn lấp, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh. Việc phân loại rác tại nguồn không chỉ đơn thuần là tách rác, mà còn kéo theo hàng loạt công đoạn khác như thu gom, vận chuyển, xử lý - liên quan đến cả người dân lẫn đơn vị quản lý, xử lý rác và hệ thống giám sát thực thi. Vì vậy, để triển khai hiệu quả, cần sự chung tay của toàn xã hội".
Về giải pháp cụ thể, Trưởng Ban Truyền thông Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Phạm Thanh Hà cho biết: "Hải Phòng triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn từ năm 2016. Đến nay, nhiều nhà hàng, khách sạn, trường học thực hiện tốt việc này. Hiện, công ty đang cải tạo các xe thu gom, vận chuyển thành phương tiện có 3 ngăn riêng biệt cho rác tái sử dụng, tái chế; rác thực phẩm; rác sinh hoạt khác. Tuy nhiên, công tác tuyên truyền vẫn là then chốt, cần được chính quyền địa phương duy trì thường xuyên, liên tục để nâng cao nhận thức người dân".
Như vậy, đến thời điểm này, Trung ương và thành phố đã có nhiều chính sách thúc đẩy phân loại rác tại nguồn nhằm giảm áp lực cho các khu xử lý. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần sự vào cuộc quyết liệt hơn từ các cấp. Các địa phương cần ban hành hướng dẫn cụ thể, kế hoạch chi tiết về phân loại rác; đẩy mạnh tuyên truyền. Đồng thời, cơ quan quản lý cần xây dựng quy định, định mức thu gom, xử lý linh hoạt; thiết lập biện pháp giám sát và chế tài rõ ràng. Quan trọng hơn cả là thay đổi thói quen của từng người dân. Đây không chỉ là nghĩa vụ theo luật, mà còn là hành động thiết thực vì một môi trường xanh, sạch, bền vững cho thành phố Cảng.
