Phân loại, thu gom rác thải sinh hoạt còn vướng mắc

Khó từ nhiều phía 

Tháng 3-2025, gia đình anh Nguyễn Văn Thuận, ở khu Thủy Đường, phường Thủy Nguyên nhận được thông báo của chính quyền địa phương về việc thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn. Thông tin gia đình tiếp nhận được là nếu không phân loại rác hữu cơ và vô cơ trước khi thu gom sẽ bị phạt 500 nghìn đồng/lần. Tuy nhiên, ngoài thông báo kể trên, gia đình không nhận được thông tin, hướng dẫn nào về cách thực hiện phân loại rác. Điều anh Thuận bức xúc nhất là đơn vị thu gom không chịu thu vỏ ngao, sò vì không biết xếp vào túi rác hữu cơ hay vô cơ, chưa kể giờ giấc thu gom không ổn định, không có ga rác cố định nên không chỉ gia đình anh, mà hàng xóm chung quanh đều thực hiện theo kiểu “làm cho có”.

 Trong khi đó, theo phản ánh của chính quyền các địa phương và 3 đơn vị thu gom, vận chuyển CTRSH trên địa bàn, một trong những khó khăn hiện nay là ý thức, tập quán của nhân dân về phân loại rác thải tại nguồn còn hạn chế, hiệu quả phân loại chưa triệt để dẫn đến việc phân loại, thu gom, xử lý chưa hiệu quả. Chưa kể còn tình trạng xả thải không đúng nơi quy định, đổ trộm CTRSH tại các địa điểm cấm, nhất là khu vực, địa bàn giáp ranh, ít người qua lại, gây mất mỹ quan, ô nhiễm môi trường. Theo thống kê, trung bình mỗi ngày, 8 xã, phường trên địa bàn thành phố Thủy Nguyên cũ có hơn 260 tấn CTRSH. Tuy nhiên, khối lượng tái chế, tái sử dụng chỉ đạt 62,7 tấn/ngày; khối lượng sản xuất mùn, phân compost 21,8 tấn/ngày; khối lượng rác thải chôn lấp hợp vệ sinh đạt 175,85 tấn/ngày. Công tác quản lý và thực hiện vệ sinh môi trường ở một vài địa phương chưa quyết liệt, để phát sinh nhiều bãi rác nhỏ tự phát. Dụng cụ, phương tiện thu gom, vận chuyển CTRSH khu vực nông thôn phần lớn là phương tiện hoán cải, tự chế, chưa phù hợp quy trình thu gom bằng công nghệ hiện đại. 

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, ngoài những khó khăn tại các địa phương, đơn giá thu gom, vận chuyển CTRSH thấp cũng là một trong những vướng mắc lớn. Theo Quyết định 14/2018 và 10/2021 của UBND thành phố, đơn giá hiện nay chỉ bao gồm chi phí thu gom, vận chuyển bằng xe thô sơ, xe kéo, xe đẩy tay từ hộ dân đến điểm tập kết rác (ga rác) tại xã, phường, chưa tính đến chi phí vận chuyển từ điểm tập kết đến khu xử lý cũng như chi phí xử lý tại các khu xử lý rác tập trung. 

Đáng chú ý, mức giá này chưa được điều chỉnh suốt 7 năm (đối với Quyết định 14/2018) và gần 5 năm (đối với Quyết định 10/2021), khiến việc lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ chất lượng, ổn định gặp nhiều khó khăn.

Chính quyền cơ sở cần vào cuộc quyết liệt 

Những khó khăn, vướng mắc trong công tác phân loại, thu gom, vận chuyển CTRSH trên địa bàn thành phố kể trên có nhiều nguyên nhân. Theo Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Văn Thuấn, về khách quan, việc thực thi các chính sách, văn bản quy phạm pháp luật về CTRSH còn nhiều bất cập. Công tác xã hội hóa nguồn lực tài chính đối với quản lý CTRSH còn hạn chế do thiếu các quy định phù hợp nhằm thu hút các nguồn lực đầu tư. Về chủ quan, sự quyết tâm vào cuộc của chính quyền một số địa phương chưa quyết liệt nên kết quả chỉ đạo, tổ chức triển khai thực hiện phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH tại một số địa bàn có lúc, có nơi còn hạn chế, chưa bền vững, còn mang tính phong trào. Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm còn ít, chưa ngăn chặn được tình hình vi phạm về quản lý chất thải rắn. Nguồn chi phí để thực hiện các nhiệm vụ về quản lý CTRSH theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 rất lớn trong khi ngân sách địa phương có hạn. 

Từ thực tế nêu trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị các bộ, ngành Trung ương và thành phố sớm rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý CTRSH. Đồng thời, khẩn trương xây dựng định mức, đơn giá và định giá thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH phù hợp với thực tế; phân công, phân cấp rõ ràng trách nhiệm của các sở, ngành, UBND các xã, phường, đặc khu trong quản lý chất thải rắn.

 Để nâng cao hiệu quả công tác này, chính quyền địa phương cần vào cuộc quyết liệt, sát dân, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện phân loại, thu gom đúng quy định. Thường xuyên kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như đổ thải sai nơi quy định, đốt rác gây ô nhiễm môi trường. Thành phố nên rà soát, ưu tiên bố trí ngân sách để nâng cấp, cải tạo các ga, bãi rác tạm thành điểm tập kết hợp vệ sinh.