Thiếu kỹ năng chăm sóc người bệnh
 |
| Người bệnh tâm thần nên uống thuốc đều đặn mỗi ngày để việc điều trị đạt hiệu quả cao. |
Bác sĩ Đoàn Hồng Quang, Giám đốc Bệnh viện tâm thần Hải Phòng cho biết: “Thành phố có gần 8.000 người bệnh tâm thần có hồ sơ quản lý và khoảng 250 người bệnh điều trị nội trú tại bệnh viện. Thực tế số người bị bệnh tâm thần ở cộng đồng nhiều hơn bởi nhiều người mắc bệnh nhưng không khám, điều trị, hoặc không nhận mình mắc bệnh”. Những người mắc bệnh tâm thần nhẹ, mới mắc, bị rối nhiễu tâm trí, nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể vượt qua và phục hồi. Tuy nhiên, nhiều gia đình có người thân bị bệnh tâm thần thiếu các kỹ năng chăm sóc người bệnh, nhất là hỗ trợ điều trị tâm lý nên không ít người bệnh ngày một trầm trọng thêm.
Gia đình bà Đào Thị S ở đội 2, thôn 1 xã Kiến Quốc (huyện Kiến Thụy) có 4 người con thì 2 người mắc bệnh tâm thần (đã có hồ sơ), 1 người có biểu hiện của bệnh tâm thần nhưng chưa đi khám, điều trị. Lúc con lên cơn, bà lặng lẽ nuốt nước mắt xích lại không cho đi khỏi nhà. Với bà S, trông coi các con để chúng không phá phách, gây hại đối với người khác là công việc quá sức. Còn điều trị bằng thuốc, chủ yếu trông chờ vào nguồn thuốc cấp miễn phí hằng tháng dành cho người bị bệnh tâm thần phân liệt và động kinh từ chương trình y tế có mục tiêu. Không chỉ bà S, nhiều gia đình có người thân bị bệnh tâm thần nghĩ đơn thuần “điên” không thể chữa được, do đó cũng lơ là việc chữa trị, chăm sóc y tế, thậm chí có tâm lý buông xuôi.
Chị Nguyễn Thị Nhi, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Kiến Quốc cho biết: “Toàn xã có 20 người mắc bệnh tâm thần phân liệt, 5 người động kinh ở độ tuổi từ 28 đến 50. Hằng tháng, trạm y tế xã nhận thuốc từ bệnh viện đa khoa huyện cấp phát cho người bệnh tâm thần”. Cán bộ nhân viên trạm y tế thường xuyên theo dõi, quản lý người bệnh. Tuy nhiên, chị Nhi cũng cho rằng, công việc của trạm nhiều, cán bộ, nhân viên không có chuyên môn về trị liệu tâm lý nên cũng chỉ giúp phần nào các gia đình có người bệnh tâm thần, chủ yếu là chia sẻ về mặt tình cảm với người thân của người bệnh, hỗ trợ thuốc theo chương trình y tế quốc gia.
Đa dạng hình thức trị liệu
Theo bác sĩ Đoàn Hồng Quang, để chăm sóc tốt người bệnh tâm thần, người thân phải có những hiểu biết, kỹ năng nhất định về bệnh, trong đó việc hỗ trợ điều trị tâm lý là quan trọng. Đó là tình thương yêu, là thường xuyên chuyện trò, giúp người bệnh giải tỏa căng thẳng, cảm nhận được tình cảm dành cho mình và dần phục hồi ở các mức độ khác nhau.
Điều trị bệnh cho người tâm thần chỉ thuốc thôi chưa đủ, nhiều người mắc “tâm bệnh” nên cần trị liệu về tâm lý. Điều này cần cả bác sĩ tâm thần, bác sĩ tâm lý và người thân của người bệnh cùng hợp tác. Với bác sĩ tâm thần, bác sĩ tâm lý hay nhân viên công tác xã hội có chuyên môn sâu hơn vì được đào tạo theo chuyên ngành. Tuy nhiên, bác sĩ chuyên ngành tâm thần hiện rất thiếu về số lượng. Theo thống kê của ngành tâm thần Việt Nam, toàn quốc chỉ có khoảng gần 900 bác sĩ, chủ yếu tập trung tại các bệnh viện chuyên khoa tâm thần và các bệnh viện tuyến tỉnh, thành phố. Rất ít bác sĩ tâm thần công tác tại tuyến huyện nên việc khám, điều trị của người bệnh chưa thuận tiện. Mạng lưới nhân viên, cộng tác viên công tác xã hội cũng chưa phát triển để cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp hơn cho gia đình có người mắc bệnh nên chăm sóc, quản lý người bệnh vẫn chủ yếu dựa vào các gia đình.
Theo các chuyên gia về bệnh tâm thần, người mới mắc bệnh, bị bệnh nhẹ, nếu được khám, điều trị ngay bằng phương pháp phù hợp có thể giảm mức độ tổn thương, phục hồi được phần nào hoặc phục hồi hoàn toàn, có thể quay lại lao động, sản xuất. Song nếu bệnh nặng, rất khó hoặc không thể chữa khỏi, phải chữa lâu dài, thời gian trị liệu, phục hồi lâu, bệnh có thể theo người bệnh cả đời hoặc dễ tái phát nếu có tác động mạnh từ môi trường xã hội hay đời sống tinh thần. Với những người mắc bệnh tâm thần nặng, lâu năm, gia đình nên đưa vào điều trị tập trung tại các cơ sở chuyên môn. Với những người bệnh nhẹ, có thể sinh sống cùng gia đình ở cộng đồng nhưng người thân phải được cung cấp các kiến thức cơ bản về bệnh tâm thần để có cách phối hợp, điều trị. Quan trọng nhất vẫn là sự quan tâm của gia đình đúng cách, đúng mức giữa điều trị y tế về thuốc và trị liệu bằng phương pháp tâm lý.
Phương Nam
