Phát huy giá trị cổ vật tư nhân nhìn từ sưu tập An Biên

Người dân tham quan trưng bày sưu tập cổ vật An Biên và các bảo vật quốc gia trong bộ sưu tập tại Bảo tàng Hải Phòng năm 2022. Ảnh: ĐỖ HIỀN

(HPĐT)- Sưu tập An Biên và nhà sưu tập Trần Đình Thăng không còn là cái tên xa lạ đối với những người yêu và quan tâm đến di sản nói chung, cổ vật nói riêng. Sưu tập cổ vật An Biên đang được trưng bày tại thành phố Hải Phòng, từng được trưng bày ở Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Bảo tàng Hải Phòng, được đăng tải trên nhiều ấn phẩm báo chí trong nước và quốc tế.

Trong nhiều năm, bằng niềm say mê di sản văn hóa, cụ thể là cổ vật, nhà sưu tập Trần Đình Thăng đã sưu tập được rất nhiều hiện vật thể hiện sâu sắc nét văn hóa bản địa Việt Nam, Trung Hoa hay quốc gia khác, với định hướng, ưu tiên số một là cổ vật của dân tộc. Từ số đó, ông chọn ra 500 hiện vật lập hồ sơ khoa học đăng ký với cơ quan nhà nước, đặt tên là Sưu tập An Biên, chia thành bốn nhóm. Đó là cổ vật thuộc nhà nước Đại Việt, thế kỷ 11-19; cổ vật Trung Hoa, thế kỷ 9-19; cổ vật thời Bắc thuộc, thế kỷ 5 trước công nguyên đến thế kỷ 9 và bộ tượng Phật gỗ, đá thế kỷ 17-19.

Nhà sưu tập Trần Đình Thăng cũng là cá nhân đang lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia nhất, với tổng 18 hiện vật, qua 3 đợt Thủ tướng Chính phủ công nhận. Điều này cho thấy, sự nhìn nhận khách quan của cơ quan quản lý Nhà nước với những hiện vật có giá trị, dù hiện vật đó thuộc sở hữu Nhà nước hay tư nhân. Mặt khác, việc tăng số lượng bảo vật quốc gia thuộc sở hữu tư nhân cũng mang tới cơ hội cho người xem có điều kiện tiếp cận, chiêm ngưỡng những sáng tạo vô giá mà cha ông đã để lại.

An Biên, tên sưu tập cũng là tên của vùng đất cổ (nay là thành phố Hải Phòng) do nữ tướng Lê Chân đặt. 500 hiện vật trưng bày phần nào đã khái quát cho thấy Hải Phòng là thành phố có lịch sử lâu đời, giàu di sản văn hóa. Việc Bảo tàng Hải Phòng, Nhà sưu tập An Biên Trần Đình Thăng và Hội Di sản Văn hóa Việt Nam tổ chức trưng bày “Bảo vật An Biên” từ tháng 5 đến hết tháng 12-2024, nằm trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Hoa Phượng Đỏ - Hải Phòng 2024 với chủ đề “Hải Phòng bừng sáng miền di sản”, thể hiện cách nhìn chiều sâu, quan điểm đúng đắn trong phát triển văn hóa của thành phố Hải Phòng bởi không có bài học lịch sử nào sống động bằng chính các hiện vật của cha ông vượt qua được sự tàn phá của thời gian và còn tồn tại đến ngày nay; bởi, giá trị văn hóa, lịch sử của các bảo vật quốc gia phải được lan tỏa một cách sâu rộng.

Mỗi di sản văn hóa trên lãnh thổ Việt Nam có xuất xứ trong nước hoặc từ nước ngoài thuộc các hình thức sở hữu khác nhau đều cần được bảo vệ và phát huy giá trị, phục vụ giáo dục truyền thống văn hóa và góp phần phát triển kinh tế -xã hội đất nước. Trên thực tế, nếu như cổ vật trong các bảo tàng nhà nước đã được khai thác giá trị trong nhiều năm qua thì dường như nhìn chung, cổ vật tư nhân chưa được khai thác nhiều, mặc dù ở đó có rất nhiều hiện vật quý đang được các sưu tập tư nhân bảo quản, gìn giữ, có khi bảo tàng nhà nước không có.

Do vậy, nhìn từ sưu tập An Biên, thiết nghĩ, cần tăng cường hơn nữa mối quan hệ tương hỗ giữa nhà nước, các nhà khoa học và chủ sưu tập tư nhân. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, cùng với khuyến khích tư nhân đầu tư bảo tồn và giữ gìn các hiện vật cổ quý, cũng rất cần tăng cường quảng bá và tạo điều kiện để các bảo vật được đông đảo công chúng biết đến hơn.

Về phía chủ sở hữu sưu tập An Biên, nhìn chung đã và đang ứng xử đúng với bảo vật. Với chính sách cởi mở của Nhà nước hiện nay, để phát huy giá trị bộ sưu tập tương xứng với giá trị và tiềm năng, chủ sưu tập cũng tham khảo các mô hình trong nước và thế giới, tiến tới thành lập thành bảo tàng cổ vật tư nhân. Mặt khác, trong thời gian tới, cần tiếp tục có chế độ bảo quản đặc biệt và đẩy mạnh quảng bá qua nhiều hình thức, không chỉ trưng bày ở Bảo tàng Hải Phòng mà còn các địa phương khác, kể cả ở nước ngoài; không chỉ giới thiệu xuất xứ, lịch sử hiện vật mà còn phải gắn mỗi hiện vật với một câu chuyện văn hóa - lịch sử cụ thể. Bên cạnh đó, việc phối hợp với bảo tàng, di tích, truyền thông và công nghệ cũng là lời giải hữu hiệu trong việc quảng bá, giới thiệu bảo vật quốc gia đến với du khách trong và ngoài nước...