Phát huy giá trị cụm di tích nhà Mạc

- Đồng chí cho biết sự kiện cụm di tích nhà Mạc vừa được Thủ tướng Chính phủ công nhận là di tích Quốc gia đặc biệt có ý nghĩa như thế nào đối với địa phương có hệ thống di tích, di sản văn hóa phong phú như huyện Kiến Thụy?

- Kiến Thụy là địa phương có bề dày truyền thống lịch sử văn hóa, cách mạng; nơi phát tích Vương triều Mạc; nơi có phong trào Kim Sơn kháng Nhật, giành chính quyền đầu tiên của vùng Duyên hải Bắc Bộ (12-7-1945); là quê hương của cơ chế khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong sản xuất nông nghiệp vào những năm 80 của thế kỷ 20…

Địa phương hiện lưu giữ nhiều giá trị văn hóa vật thể cách đây hàng nghìn năm và 91 di tích, địa điểm liên quan đến di tích lịch sử, văn hóa. Trong đó, có 55 di tích được xếp hạng (11 di tích quốc gia, 44 di tích cấp thành phố). Ngoài ra, có 36 địa điểm có giá trị về di tích lịch sử, văn hóa được đưa vào danh mục kiểm kê di tích của thành phố. Đặc biệt, cụm di tích liên quan đến nhà Mạc ở Kiến Thụy vừa được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt gồm 5 di tích: Từ đường họ Mạc, chùa Nhân Trai, chùa Trà Phương, Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc (xã Kiến Hưng) và đền, chùa Hòa Liễu (xã Thuận Thiên).

Căn cứ các di tích được Bảo tàng lịch sử Việt Nam khảo cổ, nhiều di tích dựng trên nền kinh đô Dương Kinh xưa có kiến trúc nghệ thuật độc đáo, mang đậm dấu ấn văn hóa Vương triều Mạc thế kỷ 16 như đền, chùa Hòa Liễu (xã Thuận Thiên); chùa Nhân Trai, chùa Trà Phương (xã Kiến Hưng)… Kiến Thụy cũng là vùng đất sở hữu kho báu với 3 bảo vật quốc gia, đều liên quan đến thời Mạc là Thanh long đao thời Mạc (hiện lưu giữ tại Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc; pho tượng đá Mạc Thái Tổ và phù điêu Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn lưu giữ tại chùa Trà Phương). Làng quê Kiến Thụy cũng lưu giữ nhiều phong tục, tập quán, trò chơi dân gian, làng nghề truyền thống...

Sự kiện cụm di tích nhà Mạc vừa được công nhận là di tích Quốc gia đặc biệt có ý nghĩa quan trọng đối với Kiến Thụy. Điều này một lần nữa khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt của các di tích cũng như vị trí, vai trò, tầm vóc, đóng góp to lớn của Vương triều Mạc trong tiến trình lịch sử Việt Nam. Đây là niềm vinh dự, tự hào và là điều kiện thuận lợi, bước tiến quan trọng trong công tác bảo tồn, gìn giữ, phát huy giá trị di sản. Qua đó, mở ra nhiều cơ hội phát triển du lịch, kinh tế - xã hội, thu hút sự quan tâm của du khách thập phương. Đồng thời là “địa chỉ đỏ” giáo dục lịch sử, văn hóa, giúp thế hệ trẻ hiểu biết sâu sắc hơn về quá khứ hào hùng và đóng góp quan trọng của Vương triều Mạc trong lịch sử dân tộc.

- Với việc cụm di tích nhà Mạc được công nhận cấp quốc gia đặc biệt, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích, di sản được huyện thực hiện ra sao?

- Trải qua thăng trầm lịch sử, hầu hết di tích trên địa bàn xuống cấp, việc trùng tu, tôn tạo các di tích là nhu cầu cấp thiết. Từ năm 2018 đến nay, với nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia về bảo tồn di sản văn hóa, nguồn công trợ của thành phố và nguồn xã hội hóa, huyện có 35 di tích được tu bổ, tôn tạo với tổng số kinh phí 55 tỷ đồng như. Cụ thể trùng tu tôn tạo Từ đường họ Mạc (xã Kiến Hưng); đền - chùa Mõ, xã Ngũ Phúc; đình Kim Sơn (xã Tân Trào); khu di tích Đầm Bầu (xã Tân Phong)… Việc trùng tu, sửa chữa được thực hiện nghiêm túc, dưới sự quản lý của cơ quan chuyên môn theo quy định của Luật Di sản văn hóa. Cơ bản hệ thống di tích được bảo vệ, tôn tạo tu bổ bảo đảm giữ tính nguyên gốc di tích. Sau tu bổ, tôn tạo, các di tích cơ bản khắc phục được tình trạng xuống cấp, bảo đảm an toàn lâu dài, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng của nhân dân. Nhiều di tích trở thành điểm du lịch hấp dẫn, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Cùng với giải pháp trên, huyện duy trì và phát triển các lễ hội truyền thống, như lễ hội Khai bút, lễ hội đền Mõ, lễ hội Minh Thề, lễ hội đua thuyền trên sông Đa Độ… với các nghi lễ, hoạt động dân gian đặc sắc, thu hút đông đảo du khách, góp phần quảng bá di sản văn hóa địa phương. Huyện chú trọng ứng dụng chuyển đổi số, ra mắt các công trình thanh niên "Chuyển đổi số trong quảng bá di tích lịch sử - văn hóa" và thực hiện số hóa các di tích, giới thiệu các di tích đến du khách một cách hiệu quả và hiện đại hơn… Các trường học trên địa bàn làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục học sinh về truyền thống quê hương thông qua các hoạt động trải nghiệm tại hệ thống di tích, lễ hội văn hóa trên địa bàn.

- Để cán bộ, đảng viên, nhân dân nhận thức đầy đủ, rõ nét hơn về tầm quan trọng của cụm di tích, từ đó chung tay bảo tồn, gìn giữ giá trị di tích, di sản, thời gian tới, huyện có kế hoạch, hoạt động như thế nào để tôn vinh, phát huy giá trị các di tích?

- Huyện đang xây dựng kế hoạch đón nhận bằng xếp hạng “Di tích quốc gia đặc biệt” đối với cụm di tích theo chỉ đạo của thành phố, hướng tới chào mừng Lễ hội Hoa Phượng đỏ, kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Hải Phòng (13-5-1955 - 13-5-2025), dự kiến tổ chức vào dịp kỷ niệm 498 năm Ngày Thái tổ Mạc Đăng Dung đăng quang. Trước mắt, huyện chỉ đạo các phòng, ban chuyên môn, các địa phương, đặc biệt là xã Kiến Hưng, Thuận Thiên tăng cường công tác quản lý nhà nước các di tích văn hóa, nhất là bảo tồn nghiêm ngặt, phát huy giá trị di tích; tổ chức tốt các lễ hội gắn với các di tích. Bên cạnh đó, đề nghị với thành phố lập Ban Quản lý cụm di tích, xây dựng quy chế hoạt động để nâng tầm giá trị di tích. Huyện cũng sẽ trình thành phố, Trung ương cho phép điều chỉnh quy hoạch đối với cụm di tích quốc gia đặc biệt; đề xuất Sở Văn hóa-Thể thao, Sở Du lịch đưa cụm di tích vào bản đồ các điểm du lịch hấp dẫn và kiến nghị đưa cụm di tích vào tour, tuyến du lịch sinh thái, tâm linh của thành phố. Huyện cũng chủ động thành lập tuyến, tour cụm di tích kết hợp với các điểm di tích tâm linh khác trên địa bàn như đền, chùa Mõ (xã Ngũ Phúc)…

Để người dân thấy được niềm tự hào, từ đó nâng cao ý thức, trách nhiệm trong bảo vệ, gìn giữ, phát huy giá trị các di tích, di sản, huyện đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, quảng bá thông qua chuyển đổi số, số hóa di tích. Hiện huyện chỉ đạo Phòng Văn hóa và Thông tin, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện phối hợp các đơn vị, địa phương tăng cường tổ chức kế hoạch “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, “Du lịch học đường” gắn với học tập, tìm hiểu lịch sử địa phương, trải nghiệm thực tế ở các lễ hội và hệ thống di tích văn hóa trên địa bàn…

Kiến Thụy tự hào là một trong số ít các địa phương có Đế vương, miền trầm tích cố đô Dương Kinh một thuở của Vương triều Mạc. Nơi đây cũng là kinh đô phong kiến đầu tiên và duy nhất hướng ra biển, cửa ngõ giao thương sầm uất, phồn thịnh, củng cố sức mạnh nền kinh tế, mở rộng văn hóa, tri thức của quốc gia. Điều này rất phù hợp trong tiến trình phát triển kinh tế biển của thành phố Hải Phòng và Kiến Thụy ngày nay, khi Khu kinh tế ven biển phía Nam và cảng Nam Đồ Sơn đang hình thành, trong đó có phần lớn diện tích thuộc Kiến Thụy. Đồng thời cho thấy sự tiên tri, tầm nhìn vĩ đại của Mạc Thái tổ cách đây hơn 5 thế kỷ.

Phát huy các giá trị tốt đẹp đó, huyện tập trung phối hợp đẩy nhanh xây dựng tuyến đường bộ ven biển, cảng Nam Đồ Sơn, các khu, cụm công nghiệp và khu đô thị vệ tinh… Đây là khâu “bứt tốc” để vùng đất thiêng Kiến Thụy trở thành đơn vị hành chính quận trước năm 2030, tiếp tục tỏa sáng trong hành trình vươn mình ra biển lớn.

- Trân trọng cảm ơn đồng chí!