(HPĐT)- Với bờ biển dài hơn 125 km, Hải Phòng có nhiều lợi thế để phát triển nghề khai thác thủy sản. Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị định hướng mục tiêu đến năm 2025 xây dựng Hải Phòng trở thành trung tâm nghề cá, dịch vụ hậu cần nghề cá và tìm kiếm cứu nạn khu vực phía Bắc. Tuy nhiên, hiện nghề khai thác thủy sản của thành phố phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, thậm chí có dấu hiệu “hụt hơi”. Trước tình hình này, các cơ quan chức năng, địa phương cần khẩn trương vào cuộc, thực hiện đồng bộ giải pháp tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, chính sách hỗ trợ; ngư dân cần đổi mới tư duy trong sản xuất, để chặn đà tụt hậu, ổn định nghề khai thác thủy sản theo hướng bền vững.
Sản xuất thua lỗ, thiếu lao động, nhiều tàu cá không ra khơi. (Ảnh chụp tại Cảng cá Ngọc Hải, Đồ Sơn) Ảnh: TRUNG KIÊN
Kỳ 1: Chật vật giữ nghề
Những năm gần đây, Hải Phòng có tốc độ đô thị hóa nhanh; nhiều khu, cụm công nghiệp được hình thành, thu hút lượng lớn lao động với thu nhập hấp dẫn. Trong khi nghề khai thác thủy sản chi phí lớn, điều kiện làm việc vất vả, nhiều rủi ro, thu nhập bấp bênh nên ngư dân không mặn mà với nghề. Thiếu lao động, nhiều tàu cá không thể vươn khơi, phải chuyển sang đánh bắt vùng lộng, ven bờ với phương thức tận diệt, tận thu khiến nguồn lợi thủy sản ngày càng cạn kiệt.
Ngư dân không còn “mặn mà”, đội tàu giảm mạnh
Đến cảng cá Ngọc Hải, phường Hải Sơn (quận Đồ Sơn) một chiều tháng 11- 2023, dễ dàng gặp cảnh tàu, thuyền nằm bến dài ngày không ra khơi. Câu hỏi thăm nhau của ngư dân không phải là khi nào ra khơi, mà chuyến đi trước hòa hay lỗ?
Nét mặt đầy ưu tư, ngư dân Lưu Đình Dũng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ đánh cá xa bờ phường Hải Sơn, chủ tàu cá HP- 90569 TS than thở: “Đang vào vụ cá Bắc, nhưng nhiều tàu trong câu lạc bộ không rời bến, vì ai cũng biết ra biển là lỗ. Tàu của tôi mỗi chuyến đi biển riêng tiền dầu 70 triệu đồng, cộng thêm tiền thực phẩm, đá, nước ngọt… chi phí khoảng 120-130 triệu đồng. Tàu có 16 thuyền viên, lương trung bình 12 triệu đồng/người/tháng. 2 chuyến đi biển tháng 10- 2023, tàu ra khơi nhưng biển ít cá, lỗ gần 100 triệu đồng!”. Một chủ tàu khác góp chuyện với giọng buồn buồn: “Được trăm triệu coi như hòa vốn. Tàu của tôi 2 chuyến biển trong tháng 10, lỗ hơn 200 triệu đồng. Thuyền viên không có lương, anh em bỏ luôn chủ tàu lại bến!”. Ông Dũng cho biết thêm, ra khơi đánh bắt mà doanh thu không có hoặc ít thì chủ tàu không có tiền trả đại lý xăng dầu, lương thuyền viên; không được nhận lương, thuyền viên bỏ tàu.
Đây là vòng luẩn quẩn chưa tìm được lối ra. Cũng vì lý do này, đội tàu vươn khơi (tàu có chiều dài 15 m trở lên) của phường Hải Sơn từ hơn 40 phương tiện vào những năm 2008-2010, giảm còn 6 tàu hiện nay. Nghề khai thác thủy sản địa phương “xuống dốc không phanh”, ông Dũng lo lắng bày tỏ. Toàn quận Đồ Sơn đến nay chỉ còn 152 phương tiện khai thác thủy sản, trong đó có 14 tàu vươn khơi, còn lại là tàu đánh bắt ven bờ. Đóng góp của ngành thủy sản vào kinh tế quận giảm qua các năm.
Khó khăn của ngư dân Đồ Sơn cũng là tình cảnh chung của nhiều ngư dân ở các địa phương ven biển thành phố. Tại huyện Thủy Nguyên, dù đang vào vụ khai thác cá Bắc năm 2023 nhưng tại khu neo đậu tàu thuyền Mắt Rồng, xã Lập Lễ có hơn 100 tàu cá, chủ yếu là tàu vươn khơi neo đậu ở bến để “nghỉ đông”. Ông Vũ Văn Cự, Trưởng Liên tập đoàn đánh cá biển Nam Triệu cho biết: Với số tàu đang neo tại bến Mắt Rồng và các cảng như: Ngọc Hải (Đồ Sơn), Cái Rồng (tỉnh Quảng Ninh), có khoảng 70% trong tổng số 386 phương tiện hiện tại của Liên tập đoàn nằm bờ do sản xuất không hiệu quả. “Chưa khi nào nghề cá ở Lập Lễ lại khó khăn như hiện tại. Thời kỳ cao điểm, Liên tập đoàn có hơn 700 tàu khai thác thủy sản. Ngày ấy, mỗi chuyến biển ngư dân lãi vài chục, thậm chí cả trăm triệu đồng. Thế nhưng, vài năm trở lại đây, nguồn thủy sản cạn kiệt, chi phí tăng cao, từ chỗ hơn 700 tàu nay còn 386 tàu cá. Đây chưa phải con số cuối khi nhiều chủ tàu đang rao bán tàu để lên bờ, chuyển nghề, đi làm công nhân hoặc đi lao động ở nước ngoài”- ông Cự trăn trở.
Tại khu neo đậu Quán Chánh, xã Đại Hợp (huyện Kiến Thụy) ngoài 4 tàu sắt được đóng theo Nghị định 67 hư hỏng, han gỉ, đang nằm “trơ gan cùng tuế nguyệt”, còn nhiều tàu không ra khơi. Từng là địa phương có nghề khai thác thủy sản phát triển, nhưng hiện tại Kiến Thụy còn vỏn vẹn 6 tàu vươn khơi trong tổng số 111 tàu cá trên địa bàn. Theo đại diện lãnh đạo xã Đại Hợp, trước năm 2016, xã có 32 phương tiện vươn khơi, nay còn 3 chiếc; tàu hoạt động ven bờ chưa tới 30 chiếc và đang tiếp tục giảm.
Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2021, trên địa bàn thành phố có 1.958 tàu cá, phân bổ tại 12 quận, huyện. Trong đó, huyện Thủy Nguyên nhiều nhất với 714 tàu; huyện Cát Hải 477 tàu; huyện Tiên Lãng 277 tàu… Đến tháng 10-2023, toàn thành phố chỉ còn 845 tàu cá đang hoạt động.
Nguồn lợi suy giảm
Theo Viện trưởng Viện nghiên cứu Hải sản Nguyễn Khắc Bát, Hải Phòng có đường bờ biển dài hơn 125 km, vùng biển có nhiều bãi cá, lớn nhất là quanh đảo Bạch Long Vĩ, rất thuận lợi phát triển nghề khai thác thủy sản. Theo nghiên cứu của Viện, vùng biển vịnh Bắc bộ hiện có khoảng 568 loài hải sản, thuộc 321 giống và 145 họ. Trong đó, cá đáy được xác định là 197 loài, cá nổi 70 loài, giáp xác khoảng 47 loài, chân đầu 30 loài. Tổng trữ lượng nguồn lợi hải sản ở vùng biển vịnh Bắc bộ ước tính khoảng 752 nghìn tấn trong mùa gió Đông Bắc và 719 nghìn tấn trong mùa gió Tây Nam, khả năng khai thác cho phép khoảng 350 nghìn tấn. Tại vùng biển Hải Phòng trữ lượng khoảng 12.767 tấn. Tuy nhiên, hoạt động khai thác thủy sản ở vùng biển Hải Phòng và vịnh Bắc bộ những năm gần đây đang vượt quá mức cho phép, ảnh hưởng xấu đến sự hồi phục và phát triển.
Nguồn lợi suy giảm khiến năng suất khai thác của tàu cá, tỷ lệ cá có giá trị trong mẻ lưới giảm, trong khi cá tạp và cá có giá trị kinh tế thấp tăng. Sự suy giảm khá rõ và xảy ra ở nhiều nghề như: Với tàu có chiều dài từ 15 m trở lên, nghề lưới kéo năng suất khai thác năm 2018 là 550 kg/tàu/ngày, đến năm 2021 còn 253 kg/tàu/ngày; nghề lưới rê năng suất năm 2018 sản lượng 400 kg/tàu/ngày, đến năm 2021 còn 326 kg; tàu làm nghề chụp năng suất năm 2018 là 750 kg/tàu/ngày, đến năm 2021 giảm xuống 706 kg. Cạn kiệt nguồn lợi cùng với số phương tiện giảm nhanh khiến tổng sản lượng khai thác thủy sản thành phố sụt giảm. Cụ thể, 10 tháng năm 2023, toàn thành phố đạt 71.351 tấn, giảm 26.736 tấn so cùng kỳ năm 2022 (đạt 98.087,3 tấn). Tình trạng này kéo dài, ảnh hưởng đến thu nhập, đời sống và an sinh của cộng đồng ngư dân, tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng mặt hàng thủy sản tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Nguyên nhân nguồn lợi thủy sản cạn kiệt, bên cạnh việc đánh bắt quá mức trong thời gian dài, còn do một số ngư dân cố tình khai thác hải sản bằng hình thức tận diệt, sử dụng trái phép kích điện, thuốc nổ, lồng bát quái… Việc tổ chức đánh bắt vào mùa sinh sản của hải sản vẫn diễn ra, không tạo kiện để cá tôm sinh trưởng, phát triển. Phần khác đến từ việc cơ cấu đội tàu bất hợp lý khi số lượng thuyền nghề khai thác ven bờ nhiều, phương thức đánh bắt không gắn với phục hồi, bảo vệ nguồn lợi thủy sản.
-----------------------------------------------------------
Kỳ 2: Hạ tầng, chính sách hỗ trợ còn thiếu, yếu
MINH KHÔI
