Phát triển công nghiệp văn hóa ở Hải Phòng: Đánh thức tiềm năng di sản

Xây dựng sản phẩm văn hóa 

Trong khuôn khổ triển lãm “Văn Miếu - Quốc Tử Giám và truyền thống khoa bảng Hải Phòng”, TS. Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám nhận định: Hải Phòng có bề dày truyền thống khoa bảng với những danh nhân nổi tiếng, gắn liền sự phát triển của đất nước, của văn hóa dân tộc. Điều này thể hiện rõ khi các trạng nguyên, các tiến sĩ của Hải Phòng được ghi danh tại văn bia đặt ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đó là những giá trị trường tồn, động lực mạnh mẽ nêu cao truyền thống hiếu học, “tôn sư trọng đạo”, trọng dụng nhân tài của dân tộc Việt Nam… Đồng thời, Hải Phòng còn có thế mạnh về văn hóa ẩm thực, nhiều bãi biển đẹp, cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn; người đất Cảng tài hoa, năng động, sáng tạo, là chủ thể văn hóa, đầy sức sáng tạo và nhiệt huyết, góp phần khai thác nguồn tài nguyên văn hóa trở thành sản phẩm dịch vụ, mang lại giá trị gia tăng, đóng góp vào GRDP của thành phố. 

Trưởng Đoàn nghệ thuật Múa rối Hải Phòng Nguyễn Thị Thu Thủy cho hay, Đoàn phải nỗ lực để vượt qua định kiến khi cho rằng múa rối chỉ dành cho thiếu nhi và những con rối nhỏ, kém hấp dẫn. Đến nay, Đoàn dàn dựng được nhiều vở diễn lớn với đề tài được mở rộng, sử dụng nhiều hình thức múa rối, kết hợp giữa rối người, rối đội lốt, rối dây, rối que, khiến sân khấu múa rối trở nên rất thu hút. Không dừng lại, đoàn xây dựng các vở diễn nhỏ, chương trình tạp kỹ nhằm đáp ứng mọi nhu cầu của các nhóm công chúng nhỏ tuổi. “Chúng tôi luôn gặp gỡ, lắng nghe mong muốn của mỗi trường học, địa phương khi về biểu diễn. Nhờ đó, Múa rối Hải Phòng dàn dựng được những vở diễn đáp ứng thị hiếu người xem, từng bước xây dựng được thương hiệu riêng trong lòng công chúng…”, chị Thủy bộc bạch. Nhiều đoàn nghệ thuật của thành phố cũng có cách làm tương tự, hướng về người xem, với mong muốn có “sản phẩm văn hóa” được đông đảo công chúng đón nhận. Khi xem vở chèo “Nhữ Thục nhi nữ”, ông Nhữ Đình Văn, Tổng thư ký Ban Liên lạc họ Nhữ Việt Nam bày tỏ: “Từ nhỏ tôi được xem Đoàn Chèo Hải Phòng (khi đó là Đoàn Chèo Tả Ngạn) về biểu diễn tại quê nhà, tôi còn nhớ mãi. Nay được xem Đoàn diễn vở về một người họ Nhữ, tôi vô cùng xúc động và cảm ơn thành phố đã đầu tư cho văn học nghệ thuật…”.

Cần cơ chế, chính sách mạnh mẽ hơn 

Hiện thực hóa các chủ trương của Đảng, Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển các ngành CNVH Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, khẳng định quan điểm: “Các ngành CNVH là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi nhằm thu hút tối đa nguồn lực từ các doanh nghiệp và xã hội để phát triển các ngành CNVH”. Chiến lược xác định 12 lĩnh vực của CNVH, gồm: Quảng cáo, kiến trúc, phần mềm và các trò chơi giải trí, thủ công mỹ nghệ, thiết kế, điện ảnh, xuất bản, thời trang; nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; truyền hình và phát thanh; du lịch văn hóa. Mục tiêu chủ yếu của chiến lược đến năm 2030, phấn đấu doanh thu của các ngành CNVH đóng góp 7% GDP và tiếp tục tạo thêm nhiều việc làm cho xã hội. 

“Đã đến lúc phải xác định di sản văn hóa là tài sản vô giá và cần được bảo tồn và phát huy. Di sản phải được “sống” cùng cộng đồng dân cư, phải tham gia phát triển kinh tế, đó là ý tưởng mà thế giới, nhất là UNSECO khuyến cáo và đề nghị chúng ta”, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Trần Thị Hoàng Mai khẳng định. Những năm qua, thành phố có nhiều cơ chế nhằm phát huy giá trị văn hóa phi vật thể khá hiệu quả, như: Khôi phục Lễ hội truyền thống chọi trâu Đồ Sơn, Lễ hội truyền thống nữ tướng Lê Chân, Lễ hội Đền Trạng Trình… Qua mỗi mùa lễ hội, các di sản được biết tới nhiều hơn. Dẫn chứng ở một số thành phố, như TP. Hồ Chí Minh, Hội An đã có mô hình phát triển CNVH mang lại hiệu quả, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao cho rằng, việc phát triển CNVH ở Hải Phòng đang có nhiều thời cơ thuận lợi để tăng tốc. 

Về những nhiệm vụ trong thời gian tới, Giám đốc Trần Thị Hoàng Mai nhận định, nhu cầu phát triển CNVH rất lớn, nhất là nguồn lực kinh tế. Sở Văn hóa và Thể thao sẽ tham mưu với thành phố ban hành chính sách, đầu tư phù hợp. Trước hết là bảo vệ giá trị di sản, trong đó quan tâm đến những di tích đang xuống cấp nghiêm trọng, khu vực kiến trúc Pháp gần như còn nguyên vẹn với vẻ đẹp vừa cổ kính, vừa hiện đại ở trung tâm thành phố. Bên cạnh đó là đầu tư các thiết chế văn hóa, thể thao, nhằm có các công trình đủ tiêu chuẩn tổ chức các hoạt động tầm cỡ quốc gia, khu vực và quốc tế… “Chúng tôi sẽ cùng với các ngành, các chuyên gia tham mưu những nội dung thiết thực nhất đáp ứng yêu cầu thưởng thức văn hóa, nghệ thuật của người dân, doanh nghiệp”, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao khẳng định.