Phát triển logistics thủy nội địa tại khu kinh tế ven biển phía Nam là chiến lược then chốt giúp Hải Phòng tối ưu hóa chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư chất lượng cao và phát triển bền vững.
Hải Phòng hiện là địa phương sở hữu đầy đủ năm phương thức vận tải chiến lược gồm: đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường biển và đường thủy nội địa. Đây không chỉ là tài sản địa lý đơn thuần mà còn là hạ tầng nền tảng để thành phố tái cấu trúc không gian phát triển.
Trong bối cảnh nguồn lực tại các khu kinh tế cũ đã dần chạm ngưỡng giới hạn, việc hình thành khu kinh tế ven biển phía Nam không chỉ là lời giải cho bài toán dư địa tăng trưởng mà còn là chiến lược then chốt để Hải Phòng hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế đẳng cấp.
Sau 16 năm hình thành và phát triển, khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải đã đóng góp to lớn vào tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của thành phố. Tuy nhiên, với tỷ lệ lấp đầy đạt gần 80%, không gian dư địa cho các dự án quy mô lớn, công nghệ cao đang dần thu hẹp. Trong khi phía tây, phía bắc và phía đông thành phố đã hình thành các hệ sinh thái công nghiệp vững chắc, thì khu vực phía Nam, bao gồm các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, An Lão, Kiến Thụy và quận Đồ Sơn (cũ), vẫn là "vùng trũng" về hạ tầng.
Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng cho rằng, việc xây dựng khu kinh tế ven biển phía Nam là cấp thiết để "chạy đua" đón "làn sóng" đầu tư của các tập đoàn lớn trong và ngoài nước, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp chip, bán dẫn, điện tử. Việc này không chỉ riêng cho Hải Phòng mà còn tạo sự liên kết phát triển vùng, tận dụng tối đa hạ tầng giao thông kết nối đang dần hoàn thiện.
Theo đề án, đây là mô hình khu kinh tế sinh thái thế hệ 3.0, hội tụ ba trụ cột: Công nghiệp hiện đại - Đô thị thông minh - Cảng biển cửa ngõ. Điểm nhấn là sự kết nối với cao tốc ven biển, hệ thống sông Văn Úc, cảng Nam Đồ Sơn và sân bay Tiên Lãng, mở ra động lực cho cả vùng Bắc Bộ, tạo sức lan tỏa cho cả nước. Trong chiến lược phát triển này, logistics thủy nội địa được coi là yếu tố cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Hiện nay, vận tải đường bộ vẫn chiếm ưu thế áp đảo với khoảng 75% thị phần, gây áp lực lớn lên hạ tầng và đẩy cao chi phí. Việc phát triển logistics thủy nội địa tại khu kinh tế phía Nam chính là “mảnh ghép còn thiếu” để hoàn thiện mạng lưới vận tải khu vực.
Phó giáo sư, tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Phó trưởng Bộ môn Công trình cảng, Khoa Công trình (Trường Đại học Hàng hải Việt Nam) cho rằng, việc mở rộng logistics thủy nội địa tại khu kinh tế ven biển phía Nam Hải Phòng là chiến lược then chốt để tối ưu hóa chuỗi cung ứng miền Bắc.
Bằng cách tận dụng lợi thế hệ thống sông ngòi dày đặc, giải pháp này giúp giảm tải áp lực cho giao thông đường bộ, cắt giảm đáng kể chi phí vận hành và giảm phát thải carbon theo xu hướng "logistics xanh". Đây là động lực thúc đẩy liên kết vùng, kết nối hiệu quả các khu công nghiệp với cảng nước sâu quốc tế. Việc đầu tư đồng bộ hạ tầng cảng thủy và chuyển đổi số sẽ tạo đòn bẩy quan trọng, nâng cao năng lực cạnh tranh cho Hải Phòng trên bản đồ logistics khu vực.
Để hiện thực hóa tiềm năng này, vào tháng 4/2026, UBND thành phố Hải Phòng đã chính thức chấp thuận chủ trương đầu tư dự án "Tổ hợp logistics thế hệ mới" tại xã Kiến Hải, thuộc khu kinh tế ven biển phía Nam. Với tổng mức đầu tư hơn 1.800 tỷ đồng trên diện tích hơn 53 ha, dự án này được kỳ vọng trở thành trung tâm cung cấp dịch vụ logistics trọn gói, kết nối đồng bộ cảng biển, cảng hàng không và cảng thủy nội địa, tạo ra cú hích quan trọng cho hạ tầng logistics của cả vùng.
Số liệu phân tích của Hiệp hội Logistics Hải Phòng cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về hiệu quả giữa các phương thức vận tải. Trên tuyến Hải Phòng - Ninh Bình, vận tải thủy tiết kiệm khoảng 22% chi phí vận hành và giảm phát thải khí nhà kính xuống còn 1/3 so với đường bộ.
Nếu áp dụng các tiêu chuẩn xanh quốc tế, tại châu Âu, vận tải thủy chỉ phát thải bằng 17% so với đường bộ và 50% so với vận tải đường sắt. Đây được coi là triển vọng lớn để thu hút các nhà đầu tư hạ tầng bài bản, có giá trị gia tăng cao. Những con số này chính là "chìa khóa" để thu hút làn sóng FDI chất lượng cao, đặc biệt khi các tập đoàn đa quốc gia hiện nay đều đặt tiêu chí "xanh hóa chuỗi cung ứng" lên hàng đầu.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Nguyễn Minh Đức, Phó Chủ tịch Hội Logistics Hải Phòng cho rằng, về cơ chế, cần đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính, thủ tục hải quan tại các cảng thủy nội địa để rút ngắn thời gian triển khai dự án. Hai là phục hồi và phát triển ngành đóng tàu nội địa, xem đây là mắt xích quan trọng giúp giảm chi phí đầu tư phương tiện. Bên cạnh đó cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực quản lý, vận hành cảng và đội tàu có trình độ chuyên môn cao. Cuối cùng, cần xây dựng chính sách khuyến khích các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sử dụng dịch vụ vận tải thân thiện với môi trường, qua đó tạo ra thị trường thực chất cho vận tải thủy nội địa.
Ông Đức cũng cho rằng, nếu chỉ phát triển vận tải thủy mà thiếu sự kết nối đồng bộ với các depot, bãi container và dịch vụ kho bãi hiện đại thì khó có thể tạo sức cạnh tranh bền vững. Các hạ tầng kỹ thuật như bến thủy nội địa tại Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, cùng việc nạo vét, duy tu hành lang sông Văn Úc cần được ưu tiên hàng đầu để tạo ra dòng chảy sà lan thông suốt. Khi mô hình "Nhà máy - Bến thủy - Cảng nước sâu" hình thành, hàng hóa sẽ được tối ưu hóa về thời gian và chi phí, giảm tải trực tiếp cho các tuyến quốc lộ.
Đồng tình với quan điểm này, ông Đỗ Huy Hoàng, Giám đốc một doanh nghiệp vận tải tại phường Hải An cho rằng, thách thức lớn nhất mà doanh nghiệp đang đối mặt là chi phí đầu tư phương tiện ban đầu rất lớn và thói quen của khách hàng. Để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ cụ thể về vốn vay ưu đãi, đồng thời sớm quy hoạch quỹ đất ven sông dành riêng cho logistics.
Theo ông Hoàng, nếu có sự hỗ trợ về thuế thu nhập doanh nghiệp và giảm phí hạ tầng cảng biển, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn hơn trong việc đầu tư đội tàu và thiết bị xếp dỡ hiện đại.
Khu kinh tế ven biển phía Nam giữ vị trí then chốt trong vùng động lực đồng bằng sông Hồng và nằm trên 3 hành lang kinh tế quan trọng. Nơi đây đóng vai trò trung tâm liên kết các khu kinh tế tại Quảng Ninh, Thái Bình và Nam Định để tạo quy hoạch vành đai kinh tế ven biển. Khu vực này kết nối trực tiếp với các trung tâm kinh tế lớn toàn quốc và khu vực phía Nam Trung Quốc. Sự liên thông này dựa trên mạng lưới giao thông đồng bộ từ tuyến đường ven biển, cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng, hệ thống đường sắt quốc gia, cho đến cảng Nam Đồ Sơn và sân bay quốc tế tại Tiên Lãng.
Khi hệ sinh thái logistics xanh vận hành đồng bộ, Hải Phòng sẽ khẳng định vị thế "đầu tàu" kinh tế, tạo đà lan tỏa mạnh mẽ cho cả vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn mới.
THU HẰNG
