Phát triển nguồn nhân lực logistics: Cần chiến lược bài bản, dài hơi

Các sinh viên, học viên tham gia khóa học thực hành tại Trung tâm Đào tạo logistics tiểu vùng Mekong – Nhật Bản tại Việt Nam.

Bài toán số lượng, chất lượng

Theo thống kê, trên địa bàn thành phố có khoảng 1 nghìn doanh nghiệp đăng ký cung cấp dịch vụ logistics, với khoảng 175.000 lao động hoạt động trong lĩnh vực này. Viện Nghiên cứu và Phát triển logistics Việt Nam (VLI) dự báo, đến năm 2030, ngành logistics của Việt Nam cần bổ sung 2,2 triệu lao động, trong đó khoảng 200 nghìn lao động chất lượng cao có bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn, có kỹ năng nghiệp vụ và năng lực ngoại ngữ. Tại Hải Phòng, dự báo đến năm 2025 cần khoảng 369.000 lao động ngành logistics, trong đó hơn 250.000 lao động qua đào tạo, còn lại là lao động phổ thông.

Toàn quốc hiện có 30 trường đại học tuyển sinh và đào tạo ngành hoặc chuyên ngành logistics, tổng số chỉ tiêu tuyển sinh năm 2021 khoảng 3.000 sinh viên. Ngoài ra, có 32 trường cao đẳng đang triển khai các chương trình đào tạo ngành logistics và gần với logistics, với quy mô hằng năm từ 800 đến 1.000 người học. Như vậy, trung bình mỗi năm chỉ có khoảng 4.000 sinh viên tốt nghiệp ngành logistics, trong đó Hải Phòng có hơn 1.000 sinh viên ngành logistics và một số ngành liên quan. Ông Lê Hồng Cẩm, Giám đốc Công ty CP Dịch vụ Cảng Hải Phòng cho biết, những năm gần đây, công tác đào tạo ngành logistics của các trường đại học, cao đẳng được quan tâm nhiều hơn, tăng cả về số lượng và chất lượng. Dù vậy, “cung” vẫn chưa đủ “cầu”, không chỉ đối với lao động qua đào tạo, mà ngay cả lao động phổ thông. Đây là bài toán khó không chỉ của riêng Hải Phòng, mà của cả nước.

Không chỉ là bài toán về số lượng, vấn đề chất lượng nguồn nhân lực ngành logistics cũng rất đáng bàn. Hiện, tỷ lệ nhân viên qua đào tạo chính quy đạt 30%, còn lại chủ yếu tự đào tạo và tự học hỏi kinh nghiệm. Trong khi đó, ngành logistics gồm nhiều vị trí công việc như: nhân viên vận hành kho, nhân viên giao nhận, thương vụ, nhân viên lái xe tải, xe nâng, nhân viên khai báo hải quan, điều phối vận tải. Nhìn vào thị trường lao động và cơ cấu lao động ngành logistics ở Hải Phòng hiện nay thì “chỗ thừa”, “chỗ thiếu”, trong đó thiếu nhiều nhất ở các vị trí liên quan đến giao nhận hàng hóa, khai báo hải quan và công nghệ thông tin. Có rất ít lực lượng lao động của các doanh nghiệp hiện có các chứng chỉ quốc tế như chứng chỉ FIATA Diploma.

Ông Nguyễn Việt Anh (Viện Kinh tế Việt Nam) đánh giá, Hải Phòng đang cần nguồn nhân lực logistics được đào tạo bài bản, không chỉ có kỹ năng nghiệp vụ, trình độ ngoại ngữ, mà còn cần đến các chứng chỉ nghiệp vụ theo yêu cầu quốc tế, trình độ pháp luật, nhất là pháp luật quốc tế. Tuy nhiên, các chương trình đào tạo, nâng cao kỹ năng chuyên ngành logostics hiện nay chưa chuyên sâu, chưa được chuẩn hóa, phù hợp thực tiễn trong nước và thương mại, hàng hải quốc tế.

Tăng cường tự đào tạo, đào tạo lại

Theo dự tính, tốc độ tăng trưởng của ngành dịch vụ logistics mỗi năm trung bình 20-25%, nhu cầu nguồn nhân lực cũng tăng theo. Với tốc độ đào tạo như hiện nay, để cung cấp đủ nguồn nhân lực cho ngành logistics trong thời gian tới không phải dễ dàng. Đối với nguồn nhân lực chất lượng cao, làm ở các bộ phận quản lý, điều hành vẫn chỉ “trông chờ” vào nguồn đào tạo của các trường đại học, cao đẳng. Giải pháp các trường hướng đến là tăng chỉ tiêu tuyển sinh theo từng năm, nâng chất lượng tuyển sinh đầu vào; đổi mới phương thức, nội dung, chương trình đào tạo, cập nhật những kiến thức luật pháp trong nước và quốc tế về vận tải đa phương thức, các hoạt động chính của logistics và kỹ năng vận hành dịch vụ logistics; tăng cường liên kết doanh nghiệp hỗ trợ sinh viên kiến tập, thực tập, tập sự nghề nghiệp, tiếp cận với công việc từ sớm. Đối với lao động phổ thông, làm ở những khâu đơn giản, theo PGS. TS Phạm Xuân Dương, Hiệu trưởng Trường đại học Hàng hải Việt Nam cần có sự tham gia đào tạo đắc lực hơn nữa từ các trung tâm, với các khóa đào tạo ngắn hạn. Mặt khác, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào công tác đào tạo, trong đó chú trọng tự đào tạo và đào tạo lại.

Tiến sĩ Lưu Việt Hùng, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Hàng hải 1 cho rằng, với tốc độ phát triển của ngành logistics như hiện nay, bên cạnh tìm nguồn nhân lực từ các trường trên địa bàn thành phố, các doanh nghiệp cần thu hút lao động từ các địa phương khác trên cả nước. Các trường đại học, cao đẳng thường xuyên theo dõi, bám sát nhu cầu thị trường lao động và yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp để có chiến lược đào tạo phù hợp trong thời gian tới. Theo PGS. TS Phạm Xuân Dương, Nghị quyết số 30 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh ở vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác định: “Đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và đào tạo nhân lực biển; xây dựng Trường đại học Hàng hải Việt Nam là trường trọng điểm quốc gia, nghiên cứu, đào tạo phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển”... Đây là động lực lớn để nhà trường phát triển lên tầm cao mới. Thời gian tới, nhà trường xây dựng các nội dung cần điều chỉnh, chương trình hành động cụ thể theo từng giai đoạn từ nay đến năm 2025, giai đoạn 2025- 2030 và các giai đoạn tiếp theo. Cụ thể, nhà trường đánh giá cơ bản về đầu tư, mở rộng, trang thiết bị, nhất là đào tạo nguồn cán bộ, cán bộ quản lý, cán bộ lãnh đạo, nghiên cứu khoa học, giảng viên; quy mô tuyển sinh, quy mô đào tạo phù hợp chiến lược phát triển kinh tế biển của đất nước, trong đó có lĩnh vực logistics./.