(HPĐT)- Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển Hải Phòng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ 16 đều nhấn mạnh một số nhiệm vụ quan trọng của nông nghiệp Hải Phòng là: “Ưu tiên huy động nguồn lực để đẩy mạnh việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp, hình thành thêm nhiều khu sản xuất nông nghiệp tập trung, sử dụng công nghệ cao, sản xuất ra các sản phẩm nông nghiệp sạch, có giá trị thương phẩm cao...”. Quá trình phát triển từ nay đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, ngành nông nghiệp Hải Phòng cần khơi thông các “điểm nghẽn” trong sản xuất, đồng thời xây dựng, đề xuất thành phố thực hiện các giải pháp đồng bộ, thiết thực để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ trên.
Mô hình trồng dưa lê ngọc trai tại xã An Thọ, huyện An Lão.
Trong những năm qua, nông nghiệp từng bước tăng trưởng, song thực tế giá trị và hiệu quả kinh tế chưa cao, chưa khai thác hết tiềm năng đất đai và năng lực sản xuất, thu nhập của nông dân còn thấp. Trong số các nguyên nhân, có “điểm nghẽn” quan trọng là tình trạng tự phát, manh mún trong sản xuất, tạo thành vòng luẩn quẩn cản trở hình thành sản xuất nông sản hàng hóa quy mô lớn, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.
Hiệu quả thấp, bấp bênh vì manh mún
Vụ dưa xuân hè năm 2021, bà Nguyễn Thị Loan, ở xã Tân Hưng (huyện Vĩnh Bảo) hằng ngày theo xe ô tô khách vận chuyển dưa kim cô nương ra quận Kiến An, sau đó dùng xe cải tiến rong ruổi bán dưa trên khắp các phố. Bà cho biết, những năm đầu mới trồng dưa cho thu nhập khá cao. Tuy nhiên, việc sản xuất không bền vững với thời gian. Vài năm gần đây, chất lượng sản phẩm giảm hẳn, người tiêu dùng bớt chuộng, vì thế bán rất chậm. Ở vùng dưa Tân Hưng, nhiều hộ trồng dưa cũng bị giảm năng suất, chất lượng sản phẩm như vậy. Theo các cán bộ Trung tâm Khuyến nông và Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), nguyên nhân khiến sản xuất dần kém hiệu quả là vì bà con chủ yếu làm tự phát, manh mún, không bảo đảm kỹ thuật, quy trình. Bên cạnh đó, người trồng tùy tiện mua cây giống ở nhiều nơi nên khó kiểm soát chất lượng…
Không chỉ trồng trọt, trong lĩnh vực chăn nuôi, quy mô sản xuất nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trên địa bàn thành phố. Theo thống kê của Chi cục Chăn nuôi- Thú y, hiện sản xuất nông hộ còn chiếm tổng số hơn 50% tổng đàn vật nuôi. Điều kiện cơ sở vật chất, chuồng trại yếu kém nên rủi ro về dịch bệnh khá lớn. Như trong đợt dịch tả lợn châu Phi năm 2018, ngành chăn nuôi thành phố thiệt hại đáng kể, tập trung ở hộ nuôi nhỏ lẻ. Số trang trại, gia trại quy mô lớn chưa nhiều.
Tại hội nghị kết nối sản xuất gắn với chế biến, tiêu thụ nông sản tổ chức tại huyện Vĩnh Bảo, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý chất lượng nông, lâm thủy sản Nguyễn Thị Nghĩa đánh giá, người sản xuất hiện nay chủ yếu vẫn theo kiểu nhỏ lẻ, tự phát, phân tán, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật còn hạn chế, chưa tuân thủ đúng quy trình sản xuất nên khó tạo ra sản phẩm an toàn, chất lượng đáp ứng người tiêu dùng. Trong khi đó, các doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ sản phẩm thường thích ký hợp đồng với các trang trại lớn, vùng sản xuất rau quả có sản lượng lớn và ổn định. Do vậy, sản xuất nông nghiệp trên địa bàn rất dễ rơi vào tình trạng được mùa rớt giá, ít thiếu, nhiều thừa, hiệu quả kinh tế thấp, chưa khai thác hết tiềm năng, lợi thế của thành phố.
Mục tiêu đặt ra của ngành nông nghiệp Hải Phòng: Từ nay đến năm 2025, tăng trưởng nông, lâm thủy sản đạt bình quân 1,1%/năm. Tăng trưởng giá trị sản xuất đạt 0,93%. Cơ cấu giá trị sản xuất nông-lâm-thủy sản tương ứng: 55%-20%-45%. Giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích tâng 1,6-1,8 lần so với năm 2019, ước đạt 120-130 triệu đồng/ha.
Cản trở từ tâm lý “giữ ruộng”
Trưởng Phòng Trồng trọt (Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng) Bùi Cảnh Đức cho biết, nguyên nhân của tình trạng trên do bà con nông dân còn ít chú ý đến việc liên kết nhóm hộ mà chủ yếu vẫn sản xuất tự phát, mạnh ai người nấy làm. Vì manh mún nên không thể hình thành vùng sản xuất tập trung, sản phẩm chưa đủ vững mạnh và ổn định cả về chất và lượng. Do sản xuất nhỏ lẻ, chất lượng không đồng đều, sản phẩm gặp khó khăn về đầu ra. Bên cạnh đó, do đầu tư vào sản xuất nông nghiệp hiệu quả không cao, tính rủi ro lớn, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp lại chưa cụ thể nên doanh nghiệp chưa mặn mà đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp hoặc liên kết sản xuất với nông dân.
Tích tụ ruộng đất được coi là khâu đột phá để khắc phục tình trạng manh mún, nhỏ lẻ, tiến tới sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn, có điều kiện để đưa tiến bộ kỹ thuật và thiết bị máy móc vào sản xuất. Nhưng hiện nhiều bà con vẫn theo nếp tư duy “giữ ruộng”, không muốn hợp tác, chuyển đổi, chuyển nhượng cho doanh nghiệp hoặc tổ chức, cá nhân có khả năng để sản xuất quy mô lớn, hiệu quả mà muốn giữ đất để chờ “thời cơ”…
Theo các chuyên gia, nhà khoa học về nông nghiệp, quỹ đất nông nghiệp của Hải Phòng không nhiều, lại đang bị giảm nhanh do nhu cầu phát triển công nghiệp, dịch vụ. Số lượng và cơ cấu lao động nông thôn đang giảm dần. Đây là cũng là rào cản khiến nhiều nông dân không chú trọng vào sản xuất nông nghiệp, ít quan tâm ứng dụng tiến bộ khoa học vào sản xuất, liên kết xây dựng các vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn, liên kết chuỗi sản xuất nông nghiệp mà chủ yếu chỉ duy trì sản xuất nhỏ lẻ.
Theo khảo sát của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hải Phòng, trong giai đoạn 2015-2020, sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, lẻ vẫn là chủ yếu; ruộng đất manh mún, tình trạng không canh tác, bỏ ruộng hoang ngày càng tăng; việc ứng dụng cơ giới hóa chưa đồng bộ. Sản xuất tập trung, quy mô lớn chiếm tỷ lệ thấp. Cụ thể, sản xuất rau tập trung mới đạt 1139 ha, chiếm 8,77% tổng diện tích; trồng cây ăn quả đạt 300 ha, chiếm 4,48%; chăn nuôi trang trại bảo đảm an toàn sinh học chiếm 23,50% tổng đàn vật nuôi; nuôi trồng thủy sản thâm canh chiếm 14,56% diện tích nuôi trồng.
Tập trung khắc phục bằng giải pháp đồng bộ
Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bùi Thanh Tùng cho rằng, khắc phục được tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, xây dựng các vùng sản xuất nông sản hàng hóa tập trung là mấu chốt thực hiện thành công cơ cấu lại nông nghiệp Hải Phòng. Trong những năm tới, cần lựa chọn được ngành hàng chủ lực, sản phẩm chủ lực để tập trung phát triển. Để bảo đảm nâng cao chất lượng của các sản phẩm chủ lực này, cần áp dụng các quy trình sản xuất nông sản sạch theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Tích cực đầu tư ứng dụng công nghệ, trong sản xuất điều kiện tăng năng suất lao động, giảm chi phí, hạ giá thành thành sản phẩm, góp phần gia tăng giá trị sản xuất. Bên cạnh đó, nguồn vốn đầu tư vào nông nghiệp cần được thành phố quan tâm hơn; đồng thời khuyến khích thu hút vốn đầu tư của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đầu tư vào nông nghiệp.
Theo TS Phạm Hồng Hiển, Phó trưởng Ban Khoa học và Hợp tác quốc tế, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, vấn đề quan trọng nhất trong định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp của thành phố Hải Phòng là ngoài việc xem xét tiềm năng, lợi thế về tài nguyên, cần nhìn nhận, đặt sự phát triển nông nghiệp trong tổng thể phát triển kinh tếxã hội của thành phố. Về lợi thế, Hải Phòng giữ vị trí đầu mối trung tâm kinh tế, du lịch, cửa ngõ giao thông của cả khu vực, nên việc lựa chọn phát triển các ngành hàng nông sản chất lượng cao trên cơ sở liên kết trong chuỗi giá trị bằng các hợp đồng kinh tế để kết nối từ sản xuất đến tiêu thụ, bảo đảm sự phát triển của các ngành hàng nông sản một cách ổn định. Trong đó, cần xác định được lợi thế so sánh hiện tại và dự báo tương lai để lựa chọn đối tượng sản xuất và chủng loại sản phẩm phù hợp.
Các địa phương cũng cần quy hoạch rõ lĩnh vực phát triển nông nghiệp trong những năm tới. Trên cơ sở quy hoạch, chỉ rõ nơi nào, vùng nào trồng cây gì, nuôi con gì trên cơ sở lợi thế, điều kiện khách quan, chủ quan để định hướng sản xuất lớn với chất lượng tốt, giá thành hạ, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng Nguyễn Ngọc Đam cho rằng, trong thời gian tới thành phố cần xây dựng và triển khai chính sách, cơ chế khuyến khích các tổ chức, cá nhân thực hiện tích tụ, tập trung đất sản xuất theo quy mô lớn, mới thuận lợi để ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ cao….
Cùng với đó, cơ cấu lại nông nghiệp cũng cần gắn cũng cần gắn với xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Mỗi địa phương xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu phải quy hoạch được vùng nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn ứng dụng tiến bộ kỹ thuật để nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp.
------------------
Kỳ 2: Gỡ vướng để thu hút nguồn lực, doanh nghiệp
Bài: HƯƠNG AN - Ảnh: Trung Kiên
