Tạo hành lang pháp lý để thanh niên trở thành lực lượng lao động sáng tạo
Thảo luận tại phiên họp, các ý kiến thống nhất về sự cần thiết sửa đổi Luật Thanh niên, bởi sau 13 năm thực thi, Luật đã bộc lộ nhiều điểm không còn phù hợp. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, nếu dự thảo vẫn chỉ quy định về quyền, nghĩa vụ, chính sách đối với thanh niên với tư cách là công dân nói chung và không có đặc thù so với các công dân khác thì chưa nên ban hành Luật mới.
Theo báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng, dự thảo Luật Thanh niên (sửa đổi) có 18/62 điều quy định "Nhà nước có chính sách"; 9 điều giao Chính phủ quy định chi tiết, trong đó có những chính sách quan trọng chưa thể hiện rõ nội dung và phạm vi giao quy định chi tiết. Do đó, Thường trực Ủy ban đề nghị Ban soạn thảo cụ thể hóa về phạm vi và nội dung các chính sách dự kiến giao Chính phủ để đảm bảo tính thống nhất của nghị định hướng dẫn với nội dung và tinh thần của Luật, đồng thời nghiên cứu cụ thể hóa một số vấn đề tại dự thảo Luật để giảm nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết.
Thường trực Ủy ban thống nhất với định hướng xây dựng Luật vừa quy định những vấn đề có tính nguyên tắc, vừa quy định cụ thể, chi tiết, đồng thời có các biện pháp bảo đảm thi hành và nhấn mạnh, dự thảo Luật cần tạo hành lang pháp lý, tạo điều kiện cho thanh niên - một lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc - trở thành lực lượng đi đầu trong công cuộc lao động sáng tạo và bảo vệ Tổ quốc.
Về chính sách hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, các ý kiến cho rằng, đây là chính sách mới, gắn liền với xu hướng khởi nghiệp sáng tạo của thanh niên. Hiện nay, vấn đề này vẫn chưa có hành lang pháp lý đầy đủ nên việc quy định vào dự thảo là cần thiết. Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu kỹ các vấn đề liên quan đến khởi nghiệp sáng tạo để khuyến khích, thúc đẩy phong trào thanh niên khởi nghiệp.
Nhiều chính sách, pháp luật về thanh niên còn chung chung, chồng chéo
Về các chính sách khác của Nhà nước đối với thanh niên, các đại biểu cho rằng, đối với thanh niên từ 16 đến dưới 18 tuổi, đây là nhóm thanh niên chuẩn bị trưởng thành, đang có sự thay đổi lớn về thể chất, tâm sinh lý, định hình nhân cách, dễ bị tổn thương, do đó cần có những chính sách chăm sóc, bảo vệ phù hợp. Tuy nhiên, các chính sách được quy định tại dự thảo Luật về cơ bản là các chính sách chung dành cho mọi đối tượng thanh niên. Từ đó, các đại biểu đề nghị nghiên cứu để có những chính sách đặc thù cho riêng nhóm đối tượng này.
Tuy nhiên, cho ý kiến tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Lê Thị Nga cho rằng, nếu luật này có quy định chính sách đặc thù cho thanh niên là không hợp lý, bởi đây không phải là đối tượng yếu thế, hơn nữa sẽ chồng chéo lên các luật khác.
Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Hà Ngọc Chiến cũng nhất trí quan điểm không coi đây là lực lượng yếu thế. Thanh niên cần thấy được sức mạnh, trách nhiệm, vai trò, sứ mệnh… Trong dự án Luật đang thiên về đòi hỏi quyền lợi và chính sách của nhà nước đối với lực lượng này. Do đó, Luật cần xác định lại cách tiếp cận để từ đó xây dựng nội dung các quyền, nghĩa vụ và chính sách một cách khoa học, có giá trị trong thực tiễn thi hành.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đánh giá, về cơ bản các chính sách được kế thừa Luật Thanh niên năm 2005. Tuy nhiên, nhiều chính sách còn chung chung và chồng lấn với nhiều lĩnh vực khác. Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ban soạn thảo bám sát quy định của Hiến pháp và các luật liên quan. Những vấn đề về quyền và nghĩa vụ của thanh niên đã được quy định khá đầy đủ trong các luật chuyên ngành, nên khi tiếp cận với những quyền của thanh niên cần có cách tiếp cận mới hơn, tránh trùng lặp.
"Vấn đề không chỉ ở chỗ thanh niên có quyền gì, trách nhiệm gì, mà cơ bản là thanh niên cần những điều kiện đảm bảo gì để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình trước xã hội theo Hiến pháp quy định. Đặc biệt là việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân trong điều kiện hiện nay, nhất là bối cảnh mạng xã hội phát triển. Điều kiện hiện nay khác hẳn mấy chục năm về trước. Đây là vấn đề khó của công tác thanh niên hiện nay" - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Về Ủy ban Quốc gia về Thanh niên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đồng ý với quy định Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về thanh niên; đồng thời đề nghị bổ sung cụm từ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về thanh niên
* Sẽ ban hành Nghị quyết về giám sát chuyên đề giảm nghèo bền vững vùng dân tộc thiểu số, miền núi
Chiều 10/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghe báo cáo tóm tắt và thảo luận về thực hiện giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trên địa bàn vùng dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2012-2018”.
Báo cáo kết quả giám sát về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trên địa bàn vùng dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2012 – 2018”, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Hà Ngọc Chiến cho biết, giai đoạn 2012 - 2018, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 46 văn bản chỉ đạo, triển khai tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Các bộ, ngành Trung ương đã ban hành các thông tư, văn bản hướng dẫn tổ chức thực hiện; các địa phương đã ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù, như: Chính sách hỗ trợ hộ nghèo thiếu hụt đa chiều; hỗ trợ nhà ở, đất ở, đất sản xuất cho hộ dân tộc thiểu số nghèo, hộ nghèo; chính sách tín dụng ưu đãi, vay vốn xuất khẩu lao động, phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế cho hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ và đồng bào dân tộc thiểu số...
Các chính sách đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo đã tạo sự chuyển biến rõ nét về cơ sở hạ tầng. Khoảng 25.000 công trình hạ tầng đã được đầu tư, xây dựng trên địa bàn các xã, thôn bản khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, miền núi. Đến nay, đa số các xã đã có đường ô tô đến trung tâm; 88% thôn có đường cho xe cơ giới và 42% thôn có đường giao thông đạt chuẩn; 99% trung tâm xã và 80% thôn có điện; 65% xã có hệ thống thủy lợi nhỏ đáp ứng yêu cầu sản xuất và đời sống; 76% xã đạt tiêu chí quốc gia về y tế. Tỷ lệ hộ nghèo, nhất là hộ đồng bào dân tộc thiểu số giảm trung bình khoảng 3,5%/năm. Kinh phí ngân sách Trung ương bố trí cho Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2012 – 2018 là hơn 47.000 tỷ đồng.
Tính đến ngày 31/12/2018 đã có trên 1,4 triệu khách hàng là hộ đồng bào dân tộc thiểu số được thụ hưởng các chương trình tín dụng tại Ngân hàng Chính sách xã hội, với tổng dư nợ 46.159 tỷ đồng.
Tuy nhiên, qua báo cáo của Chính phủ, các bộ, ngành và thực tế giám sát tại địa phương cho thấy, tỷ lệ hộ dân tộc thiểu số tái nghèo, phát sinh nghèo, hộ cận nghèo cao; thu nhập bình quân đầu người/năm của hộ nghèo dân tộc thiểu số thấp hơn thu nhập bình quân đầu người cả nước. Đời sống đồng bào còn nhiều khó khăn, sinh kế không ổn định. Hệ thống cơ sở hạ tầng thiết yếu còn thiếu, nhiều chỉ tiêu của các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng của Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo (Chương trình 30a), Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững (Chương trình 135) chưa hoàn thành, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội; mục tiêu giảm huyện nghèo, xã và thôn đặc biệt khó khăn, không đạt.
Điều kiện tự nhiên không thuận lợi, diện tích đất canh tác ít, giao thông đi lại khó khăn, thời tiết diễn biến phức tạp, địa hình chia cắt; hậu quả biến đổi khí hậu, hạn hán, thiên tai, bão lũ, lũ quét, xâm nhập mặn đã ảnh hưởng lớn tới kết quả giảm nghèo..., là nguyên nhân khách quan dẫn đến tình trạng tái nghèo, phát sinh nghèo vùng dân tộc thiểu số, miền núi. Bên cạnh đó, một số nơi còn duy trì phong tục, tập quán, ma chay, hiếu hỉ lạc hậu, gây tốn kém tiền của người dân; trình độ dân trí hạn chế, không đồng đều, thiếu kiến thức làm ăn; đông con, thiếu việc làm, thiếu vốn sản xuất; một số ít người dân còn tư tưởng trông chờ ỷ lại vào các chính sách trợ giúp của Nhà nước và cộng đồng...
Thảo luận tại hội trường, hầu hết các đại biểu đánh giá cao kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trên địa bàn vùng dân tộc thiểu số, miền núi. Tuy nhiên các đại biểu cũng cho rằng, công tác này vẫn còn nhiều bất cập cần khắc phục.
Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nêu ý kiến, đây là chương trình giám sát nên phải có đánh giá cụ thể để nắm được hệ thống pháp luật đã thực chất và đi vào cuộc sống chưa. Nhiều thông tư, nghị quyết của Quốc hội được ban hành, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện Chương trình giảm nghèo bền vững nhưng việc triển khai chậm hơn nhiều so với thực tế, yêu cầu của cuộc sống. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, đồng bào rất quan tâm đến chính sách bảo vệ rừng, nhưng trợ cấp cho hoạt động này chỉ có 400 nghìn đồng/ha/năm là quá ít; không thể thu hút và đảm bảo mức sống tối thiểu cho đồng bào.
Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Tòng Thị Phóng điều hành phiên họp sáng 10/9. Ảnh: TTXVN
Về chỉ đạo thực hiện chương trình, Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định, các cơ quan Trung ương và địa phương đã tích cực vào cuộc nhưng vẫn xảy ra tình trạng chồng chéo; việc phân cấp, phân quyền còn bất cập; một việc nhưng chia ra rất nhiều bộ, ngành quản lý. Về việc phân bổ nguồn lực, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển cho rằng, ngân sách của Trung ương và địa phương đều thực hiện theo dự toán một cách nghiêm túc nhưng việc quản lý tài chính còn lỏng lẻo. Kết quả kiểm toán cho thấy những sai phạm hay yêu cầu phải chỉnh sửa về mặt tài chính giai đoạn sau vẫn cao hơn giai đoạn trước.
Phân tích đến tình trạng tái nghèo và mù chữ, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển cho rằng tỷ lệ này còn khá cao và chênh lệch nhiều so với các vùng khác. Bên cạnh đó, ở nhiều nơi, việc đạt chuẩn nông thôn mới chỉ mang tính hình thức, việc tổ chức sản xuất mang lại thu nhập ổn định cho người dân chưa được thực hiện tốt.
Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung cho rằng, chương trình xóa đói giảm nghèo có những tiến bộ rõ rệt. Các chỉ tiêu cơ bản đều đạt và vượt; xuất hiện nhiều tấm gương điển hình với việc nhiều gia đình viết đơn xin thoát nghèo; nhiều địa phương phát triển tốt chương trình bảo hiểm tự nguyện. Tuy nhiên, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cũng thẳng thắn nhìn nhận, chất lượng cuộc sống và hệ số phát triển con người của đồng bào dân tộc thiểu số còn thấp, tỷ lệ thu nhập giữa các vùng còn chênh lệch lớn. Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội sẽ sớm xây dựng chương trình hành động cụ thể, khắc phục những hạn chế, yếu kém để có giải pháp tốt nhất, từng bước nâng cao đời sống của đồng bào.
Phát biểu tại Phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nhấn mạnh, ngoài việc quan tâm đến đời sống vật chất, cần nâng cao, tạo điều kiện và bảo tồn hơn nữa đời sống văn hóa, tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số. Về kết quả thực hiện các mục tiêu xoá đói giảm nghèo, theo Chủ tịch Quốc hội, nhờ chương trình mà cơ sở hạ tầng phục vụ đồng bào được cải thiện đáng kể, qua đó nâng cao đời sống nhân dân. Hầu hết tại các địa phương đã có đường ô tô đến được trung tâm xã, có điện lưới và nước sạch, y tế, chuẩn về phổ cập giáo dục đã đến được với bà con. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đề nghị các bộ, ngành cần tập trung các chính sách hỗ trợ để giúp bà con các dân tộc thiểu số (10 dân tộc) đang còn tỷ lệ nghèo cao nhất vươn lên thoát nghèo, ổn định cuộc sống.
"Cần có cơ chế chính sách để đồng bào giữ được rừng, xây dựng nhiều hơn xã nông thôn mới, huyện nông thôn mới; chăm lo ngay các vấn đề cấp bách nhất của các dân tộc thiểu số rất ít người như: đồng bào dân tộc Chứt, La Hủ, Cống, Co, Khơ Mú…", Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Tòng Thị Phóng nhấn mạnh.
Tại Phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất sẽ ban hành Nghị quyết về kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trên địa bàn vùng dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2012-2018./.
