Phim về đề tài nữ thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước: Thể hiện lòng tự hào, sự tri ân

Cảnh trong phim “Truyền thuyết về Quán Tiên”.

Có lẽ, hình ảnh nữ thanh niên xung phong (TNXP) được khai thác lần đầu tiên trong điện ảnh nước ta phim “Ngã ba Đồng Lộc” (đạo diễn Lưu Trọng Ninh, năm 1998) dựa trên câu chuyện có thật về 10 nữ TNXP hy sinh anh dũng tại ngã ba Đồng Lộc (tỉnh Hà Tĩnh). Cuộc sống nhiều tiếng cười, lắm nỗi gian truân và cả sự gian khổ hy sinh của các nữ TNXP trong cuộc chiến vệ quốc được tái hiện chân thực qua bộ phim.

Nằm trong số những bộ phim ca ngợi người lính Việt Nam trong chiến tranh, nhưng “Ngã ba Đồng Lộc” là một tác phẩm đặc biệt. Những cô gái TNXP không trực tiếp cầm súng tiêu diệt địch nhưng vẫn có vai trò quan trọng làm nên chiến thắng cho cách mạng. Với những giá trị đem lại, tác phẩm điện ảnh của đạo diễn Lưu Trọng Ninh nhận về nhiều giải thưởng, trong đó có giải Ủy ban Bảo vệ hòa bình tại Liên hoan phim Bình Nhưỡng 1998 (Triều Tiên), giải Bông sen vàng Liên hoan phim Việt Nam năm 1999.

Phải 20 năm sau kể từ “Ngã ba Đồng Lộc”, điện ảnh Việt mới có thêm tác phẩm mới về nữ TNXP. Bộ phim “Truyền thuyết về Quán Tiên” của đạo diễn Đinh Tuấn Vũ từng gây “sốt” rạp chiếu phim ở nước ta. Dựa theo truyện ngắn cùng tên của cố nhà văn Xuân Thiều, “Truyền thuyết về Quán Tiên” lấy bối cảnh vào năm 1967 ở rừng Trường Sơn hùng vĩ, đầy mưa bom bão đạn trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, khai thác khía cạnh tình cảm, cảm xúc của những người phụ nữ trong chiến tranh, một lần nữa khắc họa những nỗi hy sinh, chịu đựng của người phụ nữ. Như bao người lên đường cứu nước, những nữ TNXP Trường Sơn cũng phải gánh chịu hết những khốc liệt của chiến tranh. Ngày từng ngày, họ đối diện với bom rơi, đạn nổ, khoảnh khắc giữa sự sống và cái chết cũng cận kề bên nhau. Họ còn phải đối diện với những khát khao thầm kín, những mong muốn rất đời của con người.

Trong dịp kỷ niệm 47 năm Ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30- 4-1975 – 30-4-2022), điện ảnh Việt trình làng tác phẩm “Bình minh đỏ”. Buổi chiếu ra mắt vừa qua tại Hà Nội, “Bình minh đỏ” để lại ấn tượng sâu sắc với người xem và cả giới chuyên môn.

Bộ phim của NSND Nguyễn Thanh Vân và Trần Chí Thành xoay quanh 4 nữ nhân vật 4 chính tên Châu, Hân, Sa, Thương. Họ là những cô gái còn rất trẻ, TNXP được giao nhiệm vụ lái xe vận chuyển hàng hóa, lương thực, nhu yếu phẩm từ hậu phương ra tiền tuyến và chở thương bệnh binh, tử sĩ từ các chiến trường về hậu phương. Trong quá trình làm nhiệm vụ, lần lượt sự hy sinh của Hân, Thương, Sa để lại nỗi đau lớn đối với Châu. Nhưng với lòng quyết tâm và ý chí mạnh mẽ, Châu tiếp tục ra chiến trường để thực hiện nhiệm vụ còn dang dở trên những cung đường Trường Sơn khói lửa, góp phần vào công cuộc giải phóng và thống nhất đất nước. “Bình minh đỏ” tôn vinh những nữ chiến sĩ lái xe anh hùng, thế hệ TNXP và những người lính ngã xuống trong cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Theo đánh giá của đạo diễn Nguyễn Anh Tuấn, “Bình minh đỏ” là bộ phim chất lượng và giàu cảm xúc. Cả bộ phim không có những lời thoại căng cứng, “lên lớp” như các phim Việt trước đây, mà chỉ là những sinh hoạt đời thường, giản dị, những câu thoại tưởng vu vơ, tình cờ song thực ra được tính toán kỹ, tạo ra sự “cảm nhiễm” nghệ thuật từ từ và chắc chắn.

“Cái kết phim “Bình minh đỏ” rất lạ, song lại là sự tính toán khôn ngoan và chính xác của những người làm phim: Nhân vật chính- các cô gái đã trải qua mất mát đau đớn, đã đối diện cái chết nhiều lần, ngồi bên một cánh rừng tạm yên lúc chiều tà để nhớ thương và hồi tưởng, sau đó quyết định đứng dậy trở về xe của mình làm nhiệm vụ”, đạo diễn Nguyễn Anh Tuấn bình luận. Đó chính là kiểu kết mở, giàu sức gợi: trước mặt nữ chính tên Châu vẫn là những cung đường khói lửa, chết chóc, cô cũng vẫn giống như các bạn, như cô gái tình nguyện rà bom từ trường và đã hy sinh, nhưng thế giới tình cảm của Châu vẫn là một thế giới phong phú bí ẩn, không ai đoán trước được - có điều, đằng sau lưng cô, tận đáy tâm hồn cô là người thân ở quê hương, là những đồng đội đã ngã xuống, là những gì đã hứa hẹn.

Đến rạp xem phim “Bình minh đỏ”, nhà văn Phạm Ngọc Tiến chia sẻ, những thước phim về các cô gái lái xe Trường Sơn trong chiến tranh ác liệt khiến ông rơi nước mắt. Dựa vào câu chuyện có thật trong chiến tranh của một trung đội nữ lái xe duy nhất của chiến trường nhưng “Bình minh đỏ” vượt ra khỏi cái khung của những nguyên mẫu. “Là một người lính, tôi tìm thấy mình trong nhiều cảnh phim chân thực. 4 nhân vật nữ khi kết thúc phim chỉ còn lại một người. 3 cái chết khác nhau nhưng đều chung một phẩm chất: Sự dâng hiến. Những cô gái tuổi 20 trong trẻo khao khát và cảm nhận về tình yêu nam nữ. Một bản tình ca đầy bi tráng rất đỗi cảm động”, nhà văn Phạm Ngọc Tiến đánh giá./.