Phòng ngừa bạo lực học đường phải bắt đầu từ sớm

Vụ xô xát giữa các nhóm học sinh tại Trường Cao đẳng Hàng hải và Đường thủy I ngày 14/10 vừa qua khiến một nam sinh sinh năm 2010 bị thương nặng vùng đầu, sau đó tử vong, là sự việc đặc biệt nghiêm trọng.

Cuối tháng 4/2026 tại xã Hà Đông, một học sinh trường nghề cũng bị nhóm thanh, thiếu niên đánh gây thương tích vùng đầu. Cuối tháng 9/2025, tại khu vực ngoài Trường THPT Phan Bội Châu (xã Nam Sách), xảy ra xô xát sau giờ học khiến một nam sinh lớp 11 bị thương, phải điều trị tại bệnh viện.

Các vụ việc nêu trên vẫn cần chờ kết luận của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, cùng với những vụ xô xát học đường khác, các sự việc này cho thấy bạo lực giữa học sinh không thể xem là chuyện bồng bột của tuổi mới lớn, càng không thể chỉ xử lý theo cách phát sinh vụ việc nào, giải quyết vụ việc đó.

Trong phòng chống bạo lực học đường, phát hiện sớm có ý nghĩa quyết định. Một học sinh thường xuyên bị bạn bè chế giễu, cô lập, đe dọa hoặc có biểu hiện bất thường về tâm lý, hành vi đều cần được quan tâm.

Những cuộc tranh cãi, lời thách thức trên mạng xã hội hay việc học sinh tụ tập để giải quyết mâu thuẫn cũng không nên bị xem nhẹ. Vấn đề là những dấu hiệu ấy có được nhận diện và xử lý đúng lúc hay không. Nếu giáo viên, nhà trường chỉ biết khi xảy ra đánh nhau, khi video bạo lực lan truyền trên mạng hoặc khi gia đình đến phản ánh, cơ hội ngăn chặn từ sớm có thể đã bị bỏ lỡ.

Phòng ngừa bạo lực học đường cần bắt đầu từ việc xây dựng cơ chế nắm bắt tình hình học sinh thường xuyên, thực chất. Giáo viên chủ nhiệm không chỉ theo dõi kết quả học tập mà cần quan tâm đến tâm lý, quan hệ bạn bè và những thay đổi trong cách ứng xử của học sinh. Nhà trường cần có kênh tiếp nhận phản ánh thuận tiện, bảo mật để học sinh có thể tìm kiếm sự giúp đỡ khi bị bắt nạt, đe dọa hoặc chứng kiến hành vi bạo lực.

Khi phát hiện mâu thuẫn, nhà trường cần chủ động tìm hiểu nguyên nhân, gặp gỡ các bên liên quan, phối hợp với gia đình và tư vấn tâm lý khi cần thiết. Can thiệp sớm không có nghĩa là quy chụp hay xử lý nặng mọi bất đồng, mà là nhận diện đúng nguy cơ để có cách giải quyết phù hợp trước khi hậu quả xảy ra.

Giáo dục kỹ năng kiểm soát cảm xúc, ứng xử khi bất đồng và giải quyết xung đột cần được thực hiện thường xuyên, gắn với những tình huống cụ thể. Học sinh cần biết cách từ chối hành vi bắt nạt, tìm kiếm sự trợ giúp, không cổ súy bạo lực và không biến mâu thuẫn cá nhân thành cuộc đối đầu giữa các nhóm bạn.

Việc quay phim, phát tán hình ảnh đánh nhau trên mạng xã hội cần được nhìn nhận nghiêm túc. Khi một vụ xô xát bị biến thành nội dung để bình luận, chế giễu hoặc kích động, tổn thương đối với học sinh liên quan có thể tiếp tục kéo dài, thậm chí làm mâu thuẫn thêm phức tạp. Giáo dục trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội phải trở thành một phần thiết thực của công tác phòng, chống bạo lực học đường.

Ngăn bạo lực học đường không thể chỉ trông chờ vào giáo viên hay các quy định của ngành giáo dục. Gia đình, nhà trường và xã hội đều có vai trò riêng, nhưng phải phối hợp chặt chẽ, liên tục. Cha mẹ cần dành thời gian lắng nghe con, quan tâm đến các mối quan hệ bạn bè, những thay đổi về tâm lý và hành vi. Kịp thời phối hợp với nhà trường để tìm hiểu nguyên nhân.

Về phía nhà trường, cần chuyển mạnh từ tuyên truyền chung sang tổ chức thực hiện các biện pháp phòng ngừa cụ thể. Việc giáo dục đạo đức, kỹ năng sống phải gắn với trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân; công tác tư vấn tâm lý cần được quan tâm đúng mức; những dấu hiệu nguy cơ phải có đầu mối tiếp nhận và quy trình xử lý rõ ràng.

Chính quyền địa phương, lực lượng công an và các tổ chức đoàn thể cần phối hợp nắm tình hình, nhất là tại khu vực xung quanh trường học, nơi có nguy cơ phát sinh tụ tập, xô xát giữa học sinh và thanh, thiếu niên.

Thông tin về các vụ việc cần được cung cấp chính xác, kịp thời trên cơ sở kết quả xác minh của cơ quan chức năng. Báo chí, mạng xã hội và mỗi người dùng cần tránh lan truyền hình ảnh bạo lực, thông tin chưa kiểm chứng hoặc những lời bình luận có thể gây tổn thương thêm cho học sinh và gia đình. Bảo vệ người chưa thành niên cũng là một phần trách nhiệm của cộng đồng trong xây dựng môi trường giáo dục an toàn.

Ngăn bạo lực học đường từ sớm đòi hỏi người lớn phải lắng nghe nhiều hơn, trách nhiệm hơn và hành động kịp thời hơn. Khi một lời cầu cứu được tiếp nhận, một dấu hiệu bất thường được quan tâm, một mâu thuẫn được tháo gỡ đúng lúc, nguy cơ xảy ra bi kịch có thể được hạn chế.